Geheime diensten werken niet graag samen

Militairen staan aan de rand van de Grote Markt in het centrum van Brussel tijdens de anti-terreuractie van afgelopen weekend.Beeld anp

Inlichtingenwerk is als puzzelen. Duizenden losse stukjes liggen door elkaar. Of meneer X een hoekstukje is of toch de kern van de terreurpuzzel, tekent de zoektocht. Andere geheime diensten kunnen helpen een oplossing te vinden, maar een intensieve samenwerking van inlichtingendiensten op Europees niveau lijkt ondanks een acute dreiging onwaarschijnlijk.

Vandaag domineert dreiging de Brusselse straten. In het weekend werd de terreurdreiging al verhoogd waardoor de meeste cafés en restaurants hun deuren gesloten hielden, de metro stil lag en militairen in groten getale op straat liepen. Vandaag, normaal een werkdag, blijven ook de scholen dicht. Het leven dat plots tot stilstand komt in Brussel en de reeks aanslagen in Parijs doet de roep tot meer samenwerking tussen de Europese veiligheidsdiensten weer harder klinken.

Brede Europese samenwerking? Dat gaat nooit gebeuren, zeggen de kenners. "Het uitwisselen van inlichtingen gebeurt bijna alleen op bilateraal niveau", aldus Teun van Dongen, analist internationale veiligheid en gepromoveerd op de effectiviteit van terrorismebestrijding. Vertrouwen, dat is volgens Van Dongen het sleutelwoord in de wereld van de geheime diensten.

Te groot risico
Dat zegt ook Jelle van Buuren van het Centre for Terrorism & Counterterrorism van Universiteit Leiden. "Diensten die elkaar goed kennen, zoals Nederland en Engeland, zullen meer met elkaar delen dan bijvoorbeeld Nederland en Griekenland of Bulgarije." En de 28 lidstaten samen? "Nooit, echt nooit. Dat is een te groot risico."

Vergis je niet, waarschuwt Van Buuren, er wordt volop informatie gedeeld maar die is niet altijd even concreet. Dat inlichtingen inderdaad worden uitgewisseld, bleek alleen al dit weekend in Duitsland. Bronnen binnen de Duitse diensten bevestigden in de Frankfurter Allgemeine Zeitung dat een grondig voorbereide aanslag op het stadion van Hannover dinsdag verijdeld is dankzij informatie van de Franse geheime dienst. Drie bommen moesten in het stadion ontploffen, een op een busstation en een op een treinstation.

Frankrijk en Duitsland die door uitwisseling een aanslag verijdelen. Met ditzelfde doel zijn er tal van Europese initiatieven. Europol als samenwerkingsverband van de Europese politiediensten, het zogenoemde Schengen Informatie Systeem (SIS) waardoor de opsporing van personen makkelijker moet worden en per 1 januari 2016 het zogenoemde Europese Contra-Terrorisme Centrum.

Tegen de natuur in
Afgelopen vrijdag werden deze drie initiatieven nog besproken bij het Europees crisisberaad waar de ministers van binnenlandse zaken van alle lidstaten bijeenkwamen. De Europese antiterreurcoördinator Gilles de Kerchove benadrukte dat inlichtingen een nationale bevoegdheid zijn, maar vond ook dat de Europese databanken te weinig worden 'gevoed'. In zulke databases gebeurt inderdaad niet zoveel, weet ook Van Dongen. "Delen druist nu eenmaal in tegen de natuur van geheime diensten."

Volgens Van Buuren - gespecialiseerd in de samenwerking van inlichtingendiensten - zijn zulke databanken nooit populair. "Als Nederland een naam in SIS zet, dan weten alle landen, bijvoorbeeld ook de Poolse grenswacht, dat die persoon bij ons in het vizier is. Dat willen we simpelweg niet."

Het nieuw te openen Europese Contra-Terrorisme Centrum belooft een heleboel: meer informatie delen, operationele samenwerking bij het monitoren en onderzoeken van terroristen en het opsporen van wapenhandel en de financiering van terreur. "Politie en inlichtingendiensten kunnen heel moeilijk samenwerken", verzucht Van Buuren door de telefoon. "In 2001 en 2004 heeft Europol al eens een antiterrorisme taskforce opgezet. De inlichtingendiensten kwamen gewoon niet opdagen, omdat zij niet zoals Europol opsporing en vervolging tot doel hebben. Ik zie dus geen enkele reden waarom het nu zou lukken."

Bezuinigingen
Of de diensten zijn opgewassen tegen deze mate van dreiging? Van Dongen gelooft dat de diensten in ieder geval 'een eind in de goede richting' zijn. "De fouten zijn duur, maar een groot aantal van de daders van de meest recente aanslagen stond al bekend als radicaal. Dat is de eerste stap."

Ook Van Buuren heeft vertrouwen in de Europese veiligheidsdiensten, maar de lijst met mensen die een bedreiging vormen is wel erg lang. De bezuinigingen op inlichtingendiensten hebben volgens hem niet geholpen. "Ook bij ons in Nederland worden er nu duidelijk reparaties uitgevoerd, maar de AIVD rijdt niet even langs een arbeidsbureau om een pakketje inlichtingenanalisten op te halen."

Dat de diensten het nu 'bloedserieus' nemen, weet Van Buuren zeker. Maar dat iedereen binnenkort zijn puzzelstukjes in een grote bak stopt? "Die illusie moet echt niemand hebben."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden