Geheime dienst worstelt met Italie Topfunctionarissen proberen president in val mee te slepen Tsarina en Mata Hari beheersen Italiaanse televisie-journaals

AMSTERDAM - Het verschil tussen een Italiaanse journaaluitzending en een goedkoop spionnenromannetje is niet groot dezer dagen. De journaals spreken over de tsarina van de geheime dienst, een Mata Hari-achtig generaalsliefje en grote sommen geld die richting Zwitserland en Zuid-Amerika verdwenen. Stoere geheime agenten hebben geprobeerd de macht van corrupte bazen te breken, maar 007 stond machteloos.

MONIQUE DE HEER

Na het bedrijfsleven en de politieke partijen is het de beurt aan de Italiaanse binnenlandse veiligheidsdienst Sisde om geheel in discrediet te raken. Al sinds jaar en dag valt de naam van de Sisde, als het gaat over ultra-rechtse aanslagen, plannen voor staatsgrepen en corruptie, maar de dienst leed daar nooit zo onder. Dat verandert nu. Veel Italianen wachten gespannen af of eindelijk de waarheid over de aanslagen, zoals op het station van Bologna (85 doden), de sneltrein Italicus (12 doden) en de moord op Aldo Moro, boven water zal komen.

Eigenlijk ging het al mis bij de oprichting van de Sisde na de oorlog. Er had geen werkelijke hervorming van de geheime dienst plaatsgevonden, zodat de dienst ongehinderd doorging op de weg van de fascistische vooroorlogse geheime dienst. Veel topfunctionarissen uit fascistische hoek zetten hun carriere voort. De politiek in het naoorlogse Italie was erop gericht de communisten buiten de regering te houden en de ultra-rechtse geheime dienst zag het vooral als zijn taak de socialisten en communisten in de gaten te houden en tegen te werken. Binnen de dienst is het daarna stevig gaan broeien. Bij de onthullingen over het P2-schandaal van Licio Gelli, bleek dat zowel veel hoge functionarissen van Sisde als van de militaire tegenhanger Sismi, lid waren van de vrijmetselaarsloge P2. De betrokkenheid van Sisde bij fascistische groeperingen - 'het staatterrorisme' - duikt in de naoorlogse Italiaanse geschiedenis met regelmaat op.

De verschillende christendemocratische regeringen werden gesteund door de geheime dienst, maar zagen geen kans effectief controle over de Sisde uit te voeren. De dienst richtte zich vooral op binnenlandse spionage. Er bestaan geheime dossiers van zeker 18 miljoen Italianen.

De onthullingen begonnen een paar weken geleden, toen de aan de kant gezette maitresse van een generaal, Donatella di Rosa, beweerde dat haar ex, Francesco Monticone, samen met leden van de strijdkrachten en een rechtse guerrillagroep een coup beraamde voor volgend voorjaar. De chef van de afdeling Genua van de Sisde werd kort daarop gearresteerd omdat hij een bom zou hebben besteld bij de Napolitaanse onderwereld en die wilde gebruiken om een aanslag op een trein te plegen. En meer koppen rolden tot ook alle voormalige directeuren van de afgelopen tien jaar van de Sisde aan de beurt kwamen.

De onschuldigste aantijgingen betreffen nog de enorme fraude. In dat kader werd deze week Matilde Martucci gearresteerd, de secetaresse van Riccardo Malpica, een voormalige directeur van Sisde. Zij had zoveel macht over haar directeur, wiens maitresse zij ook zou zijn geweest, dat ze de bijnaam 'de tsarina' verwierf. Ze zou zelfstandig de dagelijkse beslissingen voor Sisde hebben genomen en enorme sommen geld hebben gestolen.

Acht luxe appartementen in Rome kocht ze en daarbij een compleet reisbureau om reisjes te regelen voor vrienden en bekenden. Onder de noemer van 'veiligheidsinstallaties' werd voor veel werknemers van de Sisde airconditioning in hun huis aangebracht, dure antieke meubels aangeschaft en zwembaden aangelegd. Daarnaast verdwenen honderden miljoenen lires naar geheime bankrekeningen. In totaal verdween onder het bewind van de tsarina zo'n 75 miljoen gulden.

Malpica, de tsarina, en twee andere voormalige directeuren zitten achter de tralies, alle andere ex-leden van de directie staan onder zware verdenking. En met hen komen ook de voormalige ministers van binnenlandse zaken onder verdenking te staan. Zij waren immers verantwoordelijk voor de gang van zaken bij de Sisde. Tijdens de verhoren richtten Riccardo Malpica, Antonio Galati en Maurizio Broccoletti de beschuldigende vinger richting de voormalige ministers. Maurizio Broccoletti vertelde dat Sisde grote sommen geld had betaald aan de huidige politiechef Parisi, een generaal van de carabinieri en een topambtenaar van Oscar Luigi Scalfaro, toen minister van binnenlandse zaken en nu president van Italie.

De president was furieus, maar de ex-directeuren van Sisde blijven bij hun beweringen. Volgens een door de Sisde zelf ingehuurde psychiater zijn de in het nauw gebrachte geheime agenten Riccardo Malpica, Antonio Galati en Maurizio Broccoletti ieder contact met de werkelijkheid kwijt.

President Scalfaro reageerde fel en kwam direct na de onthullingen van de drie geheime agenten op alle televisienetten om de natie toe te spreken. De topfunctionarissen van Sisde zullen aangeklaagd worden wegens het in gevaar brengen van de binnenlandse veiligheid. Maar niet iedereen raakte overtuigd.

Dinsdag was het weer raak. Ditmaal was het Alessandro Voci, hoofd van Sisde van 1991 tot half 1992, die beweerde dat er harde bewijzen zijn voor betalingen aan politici onder wie Scalfaro. Hij zei ook 'gehoord' te hebben van een bijeenkomst die volgens andere voormalige Sisde-functionarissen in december heeft plaatsgevonden. Daarbij zouden Scalfaro en andere hoge ministers de Sisde-leiding hebben gezegd hun mond te houden over de betalingen.

Premier Ciampi sprak opnieuw zijn volledige steun uit aan de president. In een toespraak tot het parlement over het schandaal, noemde hij de beschuldigingen 'een poging om de hoogste autoriteit van de Republiek te beschadigen'. Ciampi had vorige week bij het parlement aangedrongen op hervorming van de Italiaanse geheime diensten en veel strengere controle op de uitgaven, maar dat bod lijkt te mager om de zaak af te doen.

De beschuldigingen tegen president Scalfaro worden vooral gezien als een poging hem ten val te brengen en zo te zorgen voor vertraging van de algemene verkiezingen die ergens in het voorjaar moeten worden gehouden. Scalfaro moet als staatshoofd bepalen wanneer het parlement wordt ontbonden, waarna nieuwe verkiezingen kunnen worden uitgeschreven. De timing van de verkiezingen is van essentieel belang. Invloedrijke delen van de DC en hun socialistische bondgenoten zouden graag de verkiezingen uitstellen, om hun partijen langer de gelegenheid te geven zich te 'herstellen' van de onderzoeken naar corruptie en vriendjespolitiek.

De Lega Nord van Umberto Bossi dringt echter aan op snelle verkiezingen, die ongetwijfeld een groot succes voor de partij zullen worden. Gisteren deed Bossi de spanning nog verder oplopen door te dreigen zijn afgevaardigden terug te trekken uit het parlement en een regering voor Noord-Italie uit te roepen, als niet op korte termijn een datum voor de verkiezingen wordt vastgesteld.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden