Gehandicapten doen straks niet meer mee

Actiegroep Terug naar de bossen moet uitgroeien tot een grote volksbeweging tegen de bezuinigingen op de zorg. "Mensen met een beperking hebben geleerd zoveel mogelijk mee te doen. Maar nu worden hun instrumenten afgepakt. Ze raken de regie kwijt."

Ze kwamen ooit letterlijk uit de bossen en ze keren nu figuurlijk terug naar de bossen. Harry Schreurs (57) uit het Limburgse Echt en Jan Troost (53) uit Wijchen gaan (weer) op de barricaden. Uit woede over de aangekondigde bezuinigingen op de zorg voor ouderen, gehandicapten en chronisch zieken (zie inzet). Met anderen richtten ze de actiegroep 'Terug naar de bossen' op, die zich voorbereidt op harde acties tegen het kabinet. Welke dat worden, daar zitten ze nu op te broeden.

Schreurs en Troost zijn gepokt en gemazeld in de gehandicaptenwereld. Ze kennen elkaar uit de tijd dat ze allebei werkzaam waren voor de Chronisch zieken en Gehandicapten Raad (CG-Raad). Troost als voorzitter, Schreurs zette cliëntenraden op. Troost is nu ambassadeur lokale belangenbehartiging voor lokale gehandicaptenorganisaties. Schreurs is functionaris medezeggenschap van cliënten bij een grote zorgaanbieder uit het zuiden. Hij houdt zich onder andere bezig met het cliëntenservicepunt, een organisatie van, voor en door cliënten.

De naam van hun actiegroep verwijst met een knipoog naar de vroegere grote instellingen voor gehandicapten, die meestal diep verscholen in de bossen waren gesitueerd. Schreurs, die vanaf zijn geboorte twee benen en een arm mist, woonde vanaf zijn derde in de katholieke Sint Maartenskliniek in Nijmegen, samen met 120 andere kinderen. Hij bewaart goede herinneringen aan die tijd bij de nonnen. "Maar het heeft me wel vervreemd van thuis. Ik had geen emotionele band met mijn familie. Als je naar huis mocht, verzon ik iets om te blijven. Ons huis was niet aangepast en er waren daar geen vriendjes."

Toch moest hij op zijn negentiende, met een voortgezette opleiding op zak, de echte, voor hem totaal onbekende wereld in. "Aan de hand van mijn vader ging ik naar een bemiddelingsbureau." Schreurs ging uiteindelijk cliëntenraden opzetten voor mensen met een beperking en was de medeoprichter van de LSR, het landelijk steunpunt op het gebied van (mede)zeggenschap. "Doordat ik zelf beperkingen heb, heb ik ook een gedrevenheid om dingen recht te laten gaan vanuit de liberale gedachte", vertelt Schreurs. Die laatste is hij overigens even kwijt bij zijn eigen VVD. Uit protest tegen de bezuinigingsplannen is hij overgestapt naar de SP.

Ook Troost verbleef in de Sint Maartenskliniek, zij het wat minder lang: van zijn twaalfde tot zijn negentiende. Hij heeft een aangeboren afwijking waardoor hij heel broze botten heeft - "Ik heb al vijftig keer iets gebroken" - en zit in een rolstoel. Hij deed destijds de mavo. "Aan het werk zou je toch niet gaan, dus richtte ik me op leuke dingen." Zoals het organiseren van een protestmars in 1972. "Er werd een nieuw cultureel centrum gebouwd in Nijmegen, De Lindenberg. Wij waren heel boos omdat het niet toegankelijk was voor gehandicapten. Met 200 jongeren, met en zonder een handicap, hebben we toen onze eerste protestmars gelopen. Ik was veertien en wist: ik ga mijn leven wijden aan de integratie van gehandicapten."

Troost werd lid, en later betaald werknemer, van de lokale werkgroep integratie gehandicapten (Wig), die sinds 1972 inzet voor mensen met een lichamelijke handicap of chronische ziekte."Voor die tijd kwamen gehandicapten niet in beeld. Daarna is de toegankelijkheid van bijvoorbeeld gemeentelijke voorzieningen verbeterd", weet Troost. Toch waren ludieke acties nodig om ook in de praktijk gelijke rechten af te dwingen. Zoals het demonstratief 'meelopen' in 1995 in een rolstoel tijdens de Vierdaagse van Nijmegen. Na die actie werden rolstoelers officieel toegelaten tot de wandeltocht, al ontvangen ze pas sinds twee jaar een kruisje.

Er veranderde meer in de jaren zeventig van de vorige eeuw. "Alles is toen opgebouwd', vertelt Troost. "Bijvoorbeeld het Fokuswonen. Voor het eerst konden mensen met een zware lichamelijk handicap die anders naar een instelling moesten, met technische hulp zelfstandig wonen." Maar dat kan volgend jaar weer gedaan zijn, omdat de financiering van het Fokuswonen vanaf januari 2012 overgeheveld wordt naar de AWBZ. Dat betekent dat de 24-uurs beschikbaarheid van hulp op afroep verdwijnt. Daardoor zal een groot deel van de bewoners moeten verhuizen naar een verpleeg- of verzorgingshuis, zo wordt gevreesd.

"Wat in veertig jaar tijd is opgebouwd, wordt nu in een half jaar tijd afgebroken. We gaan terug naar de jaren zeventig", stelt Schreurs boos vast. Het idee dat mensen straks gedwongen worden naar een instelling te verhuizen, doet hem gruwen. "Je hebt in een afhankelijke situatie gezeten, dat wil je anderen niet aandoen. En dan kan de staatssecretaris wel zeggen dat ook in een instelling de eigen regie is gewaarborgd, maar zij zou als verpleeghuisarts toch beter moeten weten? Je mag niet eens de eigen regie over de plee hebben."

"Jan en ik hebben de kans gekregen om te studeren en ons te ontplooien tot wat we nu zijn. Dankzij de vele voorzieningen, een aangepaste auto, traplift in huis en een elektrische rolstoel kan ik goed functioneren in de maatschappij en heb ik een goede baan. Ik heb geen pgb en ondersteunende begeleiding nodig. Maar dat geldt voor veel anderen wel. Mensen met een beperking hebben geleerd zoveel mogelijk mee te doen. Maar nu worden hun instrumenten, zoals het pgb afgepakt. Ze raken de regie kwijt en worden weer gehandicapt gemáákt", briest Schreurs.

Dat de lokale belangenbehartigers van mensen met een beperking ook worden wegbezuinigd, zit vooral Troost dwars. "Alle veranderingen van de afgelopen veertig jaar zijn juist te danken aan de 'ervaringsdeskundigen'. Dankzij de nimmer aflatende acties van gehandicaptenorganisaties zijn er in Nederland nu gebouwen die toegankelijk zijn. Deze regering heeft boekhouders laten schrappen in de begroting, maar is vergeten dat een fatsoenlijke democratie niet kan zonder lokale belangenbehartigers en hun ondersteuners. En zij zijn juist meer nodig dan ooit, omdat veel taken naar de gemeenten gaan."

Daar zit nog een pijnpunt: de bezuinigingen gaan gepaard met het overhevelen van een aantal zorgtaken van het Rijk naar de gemeenten. Zoals het helpen en begeleiden van mensen met een lichamelijke of geestelijke beperking. Dat valt nu nog onder de AWBZ, maar vanaf 2013 onder de Wet maatschappelijke ondersteuning, de WMO. Schreurs: "Die mensen wonen nu nog thuis. Via zorg in natura krijgen ze zinvolle dagbesteding en leren ze dingen als omgaan met geld en zelfstandig koken. Maar waar je nu nog een recht hebt, ben je straks onder de WMO afhankelijk van de gemeenten. En er is geen dwang, want elke gemeente is vrij in zijn doen en laten."

Juist door de opeenstapeling van maatregelen worden straks zo'n 100.000 mensen 'dubbel gepakt', schatten Schreurs en Troost. Later deze maand trekken ze zich met medestanders drie dagen lang terug in de bossen om een strategie uit te stippelen. Hun website www.terugnaardebossen.nl is de komende tijd de spil van het protest dat moet uitgroeien tot een brede volksbeweging. De onrust is groot, merken ze uit de reacties. Het verzet wordt hoe dan ook groots aangepakt. "De tijd van alleen ludieke acties is in ieder geval voorbij. We zoeken bondgenoten uit heel Nederland. We zijn de voorhoede van wat een grote burgerbeweging moet worden. Mensen moeten beseffen dat iedereen te maken kan krijgen met een beperking. Het gaat om de nieuwe solidariteit van de toekomst."

Salamitactiek
Volgens de actiegroep 'Terug naar de bossen' past het kabinet de 'salamitactiek' toe. "Allerlei maatregelen op elkaar stapelen die zo een heel grote worst worden."

Een greep uit de maatregelen:

35.000 gehandicapte en zieke leerlingen verliezen hun rugzakje, waarmee hun scholen extra leerkrachten kunnen aanstellen.

60.000 plekken in de sociale werkplaatsen verdwijnen stapsgewijs.

60 procent van de jonggehandicapten verliest inkomen en ondersteuning.

120.000 mensen raken hun persoonsgebonden budget (pgb) kwijt.

Op de AWBZ wordt 5 procent bezuinigd en via de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO) overgeheveld naar de gemeenten.

De lijst met chronische aandoeningen waarvoor fysiotherapie wordt vergoed, wordt ingekort. Mensen vanaf 18 jaar moeten de eerste twintig behandelingen zelf betalen.

De subsidie aan organisaties voor gehandicapten en chronisch zieken wordt meer dan gehalveerd of helemaal opgeheven.

Het VCP, dat lokale belangenbehartigers van mensen met een fysieke handicap ondersteunt, verdwijnt van het toneel.

VNG wil meer eigen regie en maatwerk, minder regels en protocollen
De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) doet in de notitie 'Van zorg naar participatie' uit de doeken hoe de gemeenten vanaf 2013 de begeleiding van ongeveer 190.000 thuiswonende chronisch zieken, gehandicapten en ouderen gaan aanpakken. Die groepen vallen dan niet meer onder de AWBZ, maar onder de WMO. De VNG wil meer eigen regie en maatwerk, meer ondersteuning vanuit de leefwereld van mensen zelf, zorg dichter bij huis, minder regels en protocollen, aanbod van een persoonsgebonden budget (pgb) waar dat meerwaarde heeft en nieuwe, moderne vormen van begeleiding.

Maar terwijl de VNG onlangs haar notitie naar buiten bracht, bleek uit een enquête van RadarAdvies, bureau voor sociale vraagstukken, dat veel kleine gemeenten hun zaakjes nog niet op orde hebben. Driekwart van de gemeenten heeft nog geen enkele visie ontwikkeld op de nieuwe taken. Slechts één op de tien is in de voorbereiding verder dan het verzamelen van informatie. Van de zorginstellingen is meer dan de helft al zo ver. Ruim vier op de tien gemeenten zit met nog geen enkele gesprekspartner om de tafel.

Zorgaanbieders zijn wel al volop in gesprek met gemeenten, andere aanbieders en verzekeraars. Zij spreken vooral met grotere gemeenten die al verder zijn met hun voorbereidingen. Kleine gemeenten dreigen door de slechte voorbereiding hun invloed te verliezen op deze centralisatie.

Toch zijn gehandicapten volgens VNG-voorzitter Annemarie Jorritsma beter af met de WMO. In het blad Markant zegt ze deze maand: "Als gemeenten de WMO goed uitvoeren, wordt het beter, efficiënter en effectiever. Dat is ook de reden dat de VNG die afspraken durft te maken. We hebben de ervaring dat we het beter voor elkaar krijgen, als je het dichtbij de mensen organiseert. Er zit minder bureaucratie tussen dan bij de grootschalige regelingen van het Rijk."

Waar de AWBZ een recht is, wordt begeleiding vanuit de WMO een voorziening. Wel komt er een zogeheten compensatieplicht: de gemeente moet ervoor zorgen dat cliënten zo zelfstandig kunnen blijven wonen en maatschappelijk mee kunnen blijven doen. Jorritsma begrijpt dat mensen zich daar zorgen over maken, maar zegt dat de gemeenten proberen om die zorgen weg te nemen, namelijk door zich goed op de nieuwe taken voor te bereiden.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden