Gegijzeld en vergeten in Somalië

Reders laten slachtoffers piraterij barsten

Voor de vier Thaise bemanningsleden van het vissersschip Prantalay 12 wordt het de vierde keer dat zij de Kerst ergens in Somalië in gevangenschap moeten doorbrengen.

De vier vissers hebben inmiddels het weinig benijdenswaardige gijzelingsrecord overgenomen van de 22 overlevenden van de kaping van het schip de Iceberg 1. De bemanningsleden van dat schip moesten 1000 dagen wachten voor zij werden bevrijd.

De opvarenden van de Prantalay 12 en de Iceberg 1, maar ook van de Asphalt Venture, de Albedo en de Naham 3 hebben een ding gemeen: dat zij zeer langdurig gegijzeld zijn, heeft vooral te maken met een totale afwezigheid van de eigenaren van de schepen. De in totaal 49 bemanningsleden van deze schepen vormen een vergeten groep die ergens op het land wordt vastgehouden terwijl hun schepen hun waarde hebben verloren. "De eigenaren zijn van het toneel verdwenen. Ze hadden er geen belang bij om hun bemanning vrij te krijgen. Hun schepen zijn gezonken of gestrand", zegt Toon van de Sande. Hij is woordvoerder van Maritime Piracy Humanitarian Response (MPHRP), een organisatie die opkomt voor de gegijzelden en hun families. "Gelukkig is dit gedrag een uitzondering en doen normale bedrijven er alles aan hun mensen gezond vrij te krijgen. De reders die hun verantwoordelijkheid wel hebben genomen, hebben hun zeevarenden vrij gekregen; 95 procent van de reders is fatsoenlijk."

"Armoede, ontzettende armoede" is volgens Van de Sande de reden dat de onfortuinlijke vissers van de Prantalay 12 en hun collega-zeevarenden in handen zijn gevallen van de eigenaren van de schepen. Voor niet meer dan 350 dollar per maand gingen de zeevarenden - vooral afkomstig uit de Filippijnen, India, Thailand, Sri Lanka, Pakistan en Indonesië - met de reders in zee. In veel gevallen hebben zij hun geboorteland verlaten met valse papieren of met een toeristenvisum. Vaak moeten ze zelfs betalen voor een baantje aan boord. De malafide eigenaren die volgens Van de Sande slechts gaan voor de snelle winst, staan op een zwarte lijst bij zijn organisatie. Die lijst is niet openbaar. Het kost de MPHRP grote moeite om de verantwoordelijke eigenaren te achterhalen. "In het geval van de Iceberg 1 hebben we de eigenaar niet weten te vinden, we stuitten op een postbus in Doebai."

De bemanning van de Iceberg 1 kwam vorig jaar december vrij. Dat ging niet zonder slag of stoot. De piraten vroegen aanvankelijk 10 miljoen dollar voor het gekaapte schip, maar kregen dat niet. Waarna een gijzeling van twee jaar en negen maanden volgde.

Nederlandse oorlogsschepen die voor de kust van Somalië op piraten jagen, kunnen op land weinig beginnen. De 24 opvarenden van de Iceberg 1 werden uiteindelijk na een beschieting van veertien dagen door een privé-legertje bevrijd. Onduidelijk is wie dat legertje betaalde.

Welke initiatieven nu worden ontplooid om de 49 gijzelaars vrij te krijgen, kan MPHRP niet zeggen. Hoe vaker er over de groep wordt gesproken, hoe hoger de prijs wordt voor losgeld. Al te veel publiciteit kan ook hun levens in gevaar brengen.

De piraten hebben zo hun standaard 'business-strategie'. De familieleden van de gijzelaars worden thuis gebeld. De gijzelaars worden geacht hun familie aan te zetten tot actie richting regering of reders. Tijdens de telefoongesprekken wordt op de achtergrond geschoten of gemarteld. Het geschreeuw moet de familie extra stimuleren. "Onderdrukken, dreigen en folteren is de normale praktijk. Onlangs nog zijn de families weer onder druk gezet met de boodschap dat de mannen ernstig worden mishandeld. Wij houden met vrijwel alle families contact en staan ze bij."

Het businessmodel van de Somalische piraat, zoals Van de Sande het noemt, lijkt zijn langste tijd te hebben gehad. Door bewapende beveiligers mee te sturen op schepen die door het gebied varen is het aantal incidenten voor de kust van Oost-Afrika sterk afgenomen. "Maar de angst is groot dat piraterij weer terugkomt als iedereen denkt dat het wel weer gaat."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden