Gefascineerd door de relatie ontvoerder - ontvoerde

In de jaren tachtig was er in Nederland een golf aan ontvoeringen, al in 1977 ingeluid met die van onroerendgoedhandelaar en miljonair Maup Caransa die bij het verlaten van zijn bridgeclub werd meegenomen. Hij betaalde tien miljoen losgeld en de zaak werd nooit opgehelderd. Daarna volgden de ontvoeringen van Toos van der Valk (1982), Freddy Heineken en Ab Doderer (1983), Valerie Jelgersma (1987) en Gerrit Jan Heijn (1987).

De ontvoeringszaak van Gerrit Jan Heijn sprak het meest en het snelst tot de verbeelding. Die zaak werd al acht jaar na dato voor het eerst verfilmd in 1996 door Pieter Verhoeff, in de tv-film 'De langste reis', naar een scenario van Kees van Beijnum, die nu ook meeschreef aan het scenario van 'De Heineken Ontvoering'. Willem Anker, de advocaat van ontvoerder Ferdi E., protesteerde destijds vergeefs tegen een verfilming die de rust van zijn cliënt en die van de nabestaanden van Gerrit Jan Heijn zou verstoren. Tot een rechtszaak kwam het toen niet. In 2004 inspireerde de ontvoering van Gerrit Jan Heijn opnieuw tot een film: de deels fictieve Hollywoodfilm 'The Clearing' van de Nederlander Pieter Jan Brugge met Robert Redford als de ontvoerde zakenman en William Dafoe als de gefrustreerde ontvoerder.

In al deze ontvoeringfilms blijken de filmmakers vooral gefascineerd door de relatie tussen de (gefrustreerde) ontvoerder en zijn (machtige) gevangene: de rollen worden omgewisseld, de maskers vallen af. In het minimalistische maar spannende 'De langste reis' volgde Verhoeff dader en slachtoffer op hun tocht door het bos. Langzaam begint het de ontvoerde te dagen wat zijn bewaker van plan is, dat hij de dag vermoedelijk niet zal overleven. Hij probeert het plan te ondermijnen, de ontvoerder aan te spreken op zijn menselijkheid, zijn mededogen. Als toeschouwer weet je wat de uitkomst zal zijn, maar je blijft hopen op een moment van inkeer, op ontsnapping.

Die omkering van de macht tussen dader en slachtoffer was een ander thema in de met macht en onmacht gepreoccupeerde, rode jaren zeventig en haar naweeën in de jaren tachtig. Aan de golf Nederlandse criminele ontvoeringen gingen de politieke ontvoeringen van de Rote Armee Fraktion en de Rode Brigades vooraf. Ze vormden een voedingsbodem voor de criminele ontvoeringen, ook in de films. Zo geven de scenarioschrijvers ontvoerder Rem in 'De Heineken Ontvoering' wat antikapitalistische frustraties mee, en suggereren ze dat Heineken zich na zijn bevrijding alsnog ging bekommeren om het alcoholisme onder zijn werknemers, waar de vader van zijn ontvoerder (een ex-werknemer) onder gebukt ging. Dat is zeker een interessant detail, al is onduidelijk of het feit is of 'wishful thinking'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden