Geestelijke verzorging bestrijdt schuldgevoel

Van een medewerker AMERSFOORT - “Ik accepteer mijn ziekte als iemand van wie ik niet houd, maar met wie ik gedwongen word samen te wonen. Een verstandshuwelijk,” zei publiciste Karin Spaink gisteren in Amersfoort tijdens het minisymposium van de vereniging van geestelijk verzorgers in zorginstellingen (VGVZ). Samen met vier sprekers uit de beroepspraktijk van de geestelijke verzorging was Spaink, die aan multiple sclerose lijdt, uitgenodigd om haar licht te laten schijnen over het thema van het symposium: Lichaam, Lot, Schuld.

Voor dit onderwerp werd gekozen omdat het lichaam tegenwoordig centraal staat als het gaat om het bepalen van het welzijn van mensen. Iemand wiens lichaam niet goed (meer) functioneert, wordt door de buitenwereld impliciet beschouwd als afwijkend van de 'gezonde' norm. In hun werk zien geestelijk verzorgers zich dagelijks geconfronteerd met de ervaring van het (nood)lot door patiënten en het schuldgevoel dat dit bij hen teweeg kan brengen.

Karin Spaink is het niet eens met het stelselmatig ontkennen van ziekten en handicaps in de hedendaagse samenleving. “Ziekte en handicap lijken in de 'gezonde' wereld alleen te bestaan in discussies over de WAO of over ziekenfondsvergoeding voor alternatieve geneeswijzen.”

Spaink verwondert zich over de courante opvatting dat ziekte en handicap per defintie louter abnormaal en tragisch zijn en iedere vorm van persoonlijk geluk uitsluiten.

Niet schuldig

Vervolgens kreeg Kees Scheffers, geestelijk verzorger van verpleeghuis Dekkerswaal te Groesbeek, het woord. Scheffers constateerde dat de bewoners van Dekkerswaal zich bijna nooit schuldig voelen voor hun lichamelijke lijden. Hoogstens stellen zij zich de vraag waarom uitgerekend zij worden getroffen.

Naast de fysieke ongemakken waar de bewoners mee worden geconfronteerd heerst er in verpleegtehuizen volgens Scheffers ook veel geestelijk leed. Gebrek aan privacy, persoonlijke aandacht en warmte wordt door hen als zeer nijpend ervaren. Schuldgevoel speelt in veel sterkere mate een rol bij familieleden en partners van patiënten, met name van mensen die aan psychogeriatrische aandoeningen lijden.

De familieleden voelen zich schuldig om het feit dat ze de patiënt niet langer thuis kunnen houden.

“De omgeving heeft meestal meer problemen met een verstandelijke handicap dan de verstandelijk gehandicapte zelf,” constateert Jacques Peeters, geestelijk verzorger van het tehuis voor verstandelijk gehandicapten 'Op de Bres' te Landgraaf.

“De gehandicapte draagt de fysieke last, de omgeving de geestelijke. Hierdoor gebeurt het vaak dat familieleden de verstandelijk gehandicapte subtiel laten merken dat hij of zij anders is dan 'gewone' mensen. Verstandelijk gehandicapten krijgen hierdoor het gevoel dat zij bij liefhebbende familieleden in het krijt staan, enkel en alleen op grond van hun handicap.”

In psychiatrisch ziekenhuis Endegeest te Oegstgeest houdt niet zozeer de vraag waarom, maar de vraag waardoor zij ziek geworden zijn de patiënten bezig, zegt geestelijk verzorger Bert Friedrich. Leefomstandigheden, ouders, leraren, God, duivel of demonen worden voor de psychische stoornis verantwoordelijk gesteld. Daarnaast gaat het bij psychiatrische patiënten veelal om schuld: drank, drugs of verkeerd genomen beslissingen.

“Psychiatrische patiënten proberen het onbegrijpelijke van hun ziekteproces te vatten, terwijl het bevatten hen juist lijkt te ontglippen. Na een periode waarin zij dit accuut beleefd hebben, voelen velen van hen zich vaak schuldig om wat ze anderen zouden hebben aangedaan. Maar voor henzelf brengt zo'n periode vaak schade aan hun vermogens, waardoor ze geestelijk en lichamelijk achteruitgaan,” verklaart Friedrich.

“Het is belangrijk dat dit thema vandaag aan de orde wordt gesteld,” zegt dr. B.A.M. Peters, secretaris van de VGVZ in een reactie. “Wij als geestelijk verzorgers moeten ons bezinnen op de vraag hoe wij op schuldkwesties in kunnen gaan. De verhalen van vanmiddag hebben dat geïllustreerd vanuit verschillende werkvelden.”

Aan het mini-symposium nam, naast geestelijke verzorgers van confessionele origine, ook een humanistische spreekster deel.

Is er volgens Peters verschil in benadering tussen de beide categorieën geestelijke verzorgers? hij zegt: “Gelovige mensen hebben behalve de steun van hun omgeving nog een tweede hulpbron om het uit te houden onder moeilijke omstandigheden: hun geloof. Het geloof kan bijdragen aan het verdragen van het onaanvaardbare en kan helpen om nieuwe zin aan het leven te geven. Daar moet je niet alleen zoetsappig over denken. Mensen denken dat ze niet kwaad mogen worden op God, maar de bijbel staat vol vloekpsalmen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden