Geestelijke nood onder de boeren blijkt groot te zijn 'Op platteland heerst geen praatcultuur'

De 'Telefonische Hulpdienst Agrariers' is bereikbaar onder telefoonnummer 038 - 227740. De hulpdienst is op maandag en donderdag van 19.00 tot 22.30 bereikbaar, op dinsdag en vrijdag van 10 tot 15 uur, op woensdag van 9 tot 12.30 uur en op zondag van 13.30 tot 17.00 uur).

Pastor Bernard Jansman, deken van noord-Twente, woont in Beuningen bij Oldenzaal en Hanneke Meester, coordinatrice van de telefonische hulpdienst voor agrariers, houdt bijna 100 kilometer verderop kantoor in Zwolle. Ze hebben elkaar nog nooit ontmoet, maar hun conclusie is gelijk: de geestelijk nood onder de boerenstand is groot en daar moet wat aan gedaan worden.

Sinds 1 september vorig jaar vinden in geestelijke nood verkerende boeren een luisterend oor bij de 'Telefonische Hulpdienst Agrariers.' Al dan niet anoniem kunnen boeren bij getrainde vrijwilligers met een agrarische achtergrond hun hart luchten over hun problemen. In een jaar tijd hebben ruim 400 boeren van die mogelijkheid gebruik gemaakt. “Wij voorzien helaas in een nog grotere behoefte dan we hadden verwacht”, constateert Hanneke Meester.

De aard van de telefoontjes die de acht vrijwilligers van de telefonische huldienst bereikten, laat zich niet makkelijk onder een noemer brengen. “Maar het merendeel van de bellers wil toch zijn verhaal kwijt over de wankele en soms uitzichtloze financiele situatie waarin ze terecht zijn gekomen”, weet Meester. “En over de onzekere toekomst. Door veranderende marktomstandigheden, maar vooral door de steeds wijzigende wetgeving, zien veel boeren er geen gat meer in. Er heerst een groot gevoel van onmacht. De wetgeving verandert met het oog op overproduktie en milieubelasting voortdurend en de boer moet zijn bedrijfsvoering daar maar op aanpassen. Boeren willen weten waar ze aan toe zijn om verantwoorde investeringsbeslissingen te kunnen nemen.”

Meester geeft een voorbeeld: “Er belde een Groningse akkerbouwer. Door de slechte graanprijzen kon hij nauwelijks het hoofd boven water houden. Na bij deskundigen advies te hebben inwonnen, stak hij zich in de schulden om een varkensschuur te kunnen bouwen. De schuur was amper klaar toen de varkensprijzen instortten. Die man zit nu helemaal in de ellende, doordat hij drie jaar geleden een volkomen verkeerde beslissing blijkt te hebben genomen.”

De Groningse akkerbouwer lijdt in stilte. Zoals zoveel collega's. Want met andere boeren praten over je problemen, is op het platteland taboe. Vooral als men zich genoodzaakt ziet het bedrijf te beeindigen. “Het komt aan de eer van de boer om te moeten stoppen. Ze voelen het als schuld, terwijl het dat niet is. Bedrijfsbeeindiging is een teken van zwakte, daar durft de boer met niemand over te praten”, heeft pastor Bernard Jansman ondervonden.

Pastor Jansman (56), boerenzoon uit het Sallandse kerkdorp Luttenberg, heeft de afgelopen maanden even wat afstand van zijn functie genomen om zich te verdiepen in de problemen van de boerenstand. Hij interviewde 19 boerenechtparen in Overijssel over hun situatie en hun verhouding tot de kerk. “De kerk en de landbouw zijn de achterliggende decennia steeds verder uit elkaar gegroeid”, zegt Jansman. “Aan Gods zegen is alles gelegen, wist men vroeger. Door de mechanisatie voelt men zich daar minder aan gebonden. De verhouding tussen de boeren onderling is ook een stuk killer geworden. Ik hoorde echt opmerkingen als 'Jouw nood is mijn rijkdom' en 'Als boer moet je altijd meer willen.' Daar ben ik wel een beetje van geschrokken.”

Dat de boer en de kerk uit elkaar zijn gegroeid, mag het instituut kerk zich ook aantrekken. Een jonge boer vertrouwde Jansman althans toe: “Ik hoor in de kerk niets over de boerenproblematiek. Wil de liturgie bij de tijd zijn, dan zal het toch ook over ons moeten gaan. Neem bijvoorbeeld het faillissement van de zuivelcooperatie Hein Krause (waardoor honderden Sallandse veehouders werden gedupeerd, red.), daar heb ik niets over gehoord in de kerk.”

Pastor Jansman heeft zijn ervaringen vervat in een rapport, dat hij heeft verstuurd naar verschillende landbouworganisaties en kerkelijke instanties. “De landbouwproblematiek moet op de agenda komen van parochieraden en kerkeraden”, vindt hij. “En in de liturgie en diaconie kan er aandacht aan worden besteed. Ook de standsorganisaties moeten zich herbezinnen op hun rol. De geestelijk adviseurs van de standsorganisaties zitten te veel aan de bestuurstafel en gaan te weinig de boer op. Vorig jaar heb ik incognito de viering van het 75-jarig jubilieum bijgewoond van de ABTB in de IJsselhal in Zwolle bijgewoond. De pastoraal adviseur van de ABTB hield daar een toespraak. Hij bedoelde het goed, maar wat hij zei ging over de hoofden van de boeren heen. Er klonk te weinig zorg in door over wat de boeren echt bezig houdt.”

Jansman vertelt vervolgens van zijn neef, die onlangs besloot het familiebedrijf te verkopen. “Het was een florerend bedrijf met 25 hectare grond. Toch is hij er mee gestopt, omdat hij zich een zetbaas voelde. Hij zag zich als een uitvoerder van politiek beleid waar hij zelf geen invloed op kon uitoefenen. De steeds maar veranderende wetgeving heeft zijn ondernemingslust uitgehold. Dit geval staat niet op zich. Er zijn veel jonge boeren die om die reden voor bedrijfsbeeindiging kiezen. Zo'n besluit legt een zware geestelijke druk op die jongen mensen, maar vaak kunnen ze er met niemand over praten. Dat moet veranderen.”

Hoewel zijn onderzoek geen enkele officiele status heeft, is het in brede kring goed ontvangen. “Ik heb al verschillende uitnodigingen ontvangen om het op districtsbijeenkomsten van landbouworganisaties toe te lichten.” Bij die gelegenheden zal hij ook aansnijden of het niet wenselijk is dat bisdom en standsorganisaties overwegen om tot een bedrijfspastoraat voor de landbouw te komen. “Al zal dat alleen al om praktische redenen een moeilijke zaak worden”, beseft Jansman. “Want waar moet je pastores, die dat zouden moeten vormgeven, vandaan halen?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden