Geestelijk verzorger is drievoudig kunstenaar

'De ware geestelijk werker is een kunstenaar, hij is speels en ernstig tegelijk. Zielzorg kan niet alleen op zingeving en ethisch advies gebouwd worden, je moet ook naar spiritualiteit, psychologie en politiek kijken.''

Dit stelt de duitse psychiater en theologe Doris Nauer, die op 19 maart haar ambt aanvaardde als hoogleraar praktische theologie aan de Universiteit van Tilburg. Vanwege haar zwaartepunt 'poimeniek', de leer van de zielzorg, is haar leerstoel uniek in Europa, zegt zij.

Als praktisch theologe stelt Nauer theorieën op over hoe geestelijke verzorgers in de praktijk moeten handelen. Ze doet dit voor alle gebieden van de zorg, niet alleen voor mensen die in de parochie werkzaam zijn. In haar inaugurele rede hield Nauer een pleidooi voor een moderne, interdisciplinaire zielzorg.

Volgens Nauer bestaat de hulp die een geestelijke verzorger moet aanbieden uit drie aspecten: spiritueel, psychologisch en politiek. Het spirituele deel houdt in dat de verzorger een mens in verbinding brengt met zijn diepste bronnen. ,,Daarvoor hoef je niets te doen, behalve aanwezig zijn en troosten. Als alles fout gaat, moeten mensen het gevoel krijgen dat jij er toch nog voor hen bent. Er komt een basis van vertrouwen waardoor mensen zich kunnen openen en naar hun innerlijk luisteren. De geestelijk verzorger is een kunstenaar, hij is speels en ernstig tegelijk, hij baant de weg naar de diepte.

De geestelijk verzorger mag geen inhoud aan de diepte geven, de mensen moeten zelf ontdekken wie God is, wat hij voor hen betekent. Dat is de enige manier om je thuis te voelen in een religie, het werkt tegen fundamentalistische systemen. In de kerk hebben we ook met fundamentalisme te maken gehad, ik pleit voor een geloofshulp die dit juist tegengaat.''

Het tweede aspect van moderne zielzorg is de psychologie. ,,Ik zie de mens als een document van godsopenbaring, daarom moet je veel over hem weten. Als je niet weet wat een mens voelt en wil, kun je geen morele beslissingen nemen. Er is wel een verschil met de psychotherapie. De therapeut helpt mensen om met hun problemen te leven, bijvoorbeeld dat ze nooit rijk zullen worden of dat ze een jeugdtrauma hebben. De geestelijk werker gaat verder, hij helpt mensen om een goede relatie met God en zijn medemens te krijgen. Als zielzorger moet je de psyche van je patiënt nauwkeurig kennen, anders doe je hem misschien kwaad.''

Het politieke aspect van de zielzorg is niet alleen op de patiënt gericht, maar ook op de gezondheidszorg. Als het zorgsysteem onrechtvaardig is, moet de geestelijk werker aan de bel trekken. Hij is een publiek persoon met een publieke taak, hij moet vechten voor humane werkverhoudingen en goede verzorging voor de patiënten.

Nauer vindt dat moderne zielzorg pas goed is als met alle drie aspecten wordt gewerkt. ,,Als één van de drie delen ontbreekt, is er geen sprake van christelijke zielzorg. In de praktijk moet je een zwaartepunt hebben, maar wel uit het besef dat de drie aspecten bij elkaar horen. Ik begrijp wel dat niet alle zielzorgers alles kunnen doen, sommige mensen hebben bijvoorbeeld geen talent voor politiek. Zo is de zielzorg deels afhankelijk van de persoon en situatie, en deels van de aspecten.''

Nauer ziet haar model uitdrukkelijk als een aanvulling op dat van de Vereniging van Geestelijke Verzorgers en Zorginstellingen (de VGVZ), waarin vooral de nadruk ligt op zingeving en ethisch advies. ,,Ik kom niet met een tegenontwerp, ik vind hun invulling alleen niet voldoende. Jarenlang heb ik niet alleen als zielzorger, maar ook als arts gewerkt. Ik kom vanuit de praktijk en wil een concept voor de praktijk.

Er bestaat een spanning tussen het oude model, dat alleen van de zielzorger vraagt om gesprekken te voeren, en wat de patiënt nodig heeft - vertrouwen en geestelijke begeleiding. Zo kom je in een gevaarlijke situatie terecht voor beide partijen, veel zielzorgers die ik ken kregen een burnout of werden psychisch ziek door de spanning. Daarom is model voor zowel de hulpbehoevende als de helper belangrijk.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden