Minder-minderproces

Geert Wilders is schuldig, maar krijgt geen straf

PVV-fractievoorzitter Geert Wilders. Beeld ANP

Geert Wilders is schuldig aan groepsbelediging en het aanzetten tot discriminatie, voor uitspraken tijdens zijn 'minder-minder'-toespraak in een Haags café in 2014. Dat heeft de Haagse rechtbank vandaag bepaald. Er wordt geen straf opgelegd, omdat de rechtbank het feit vooral belangrijk vindt dat de vraag of Wilders 'over de schreef' ging is beantwoord.

De rechtbank acht niet bewezen dat Wilders aanzette tot haat, de derde aanklacht van het Openbaar Ministerie. Wilders kondigde na de uitspraak gelijk aan in hoger beroep te gaan. "De uitspraak een groot verlies voor de democratie en de vrijheid van meningsuiting", aldus de PVV-voorman, die net als zijn advocaat Knoops niet aanwezig was bij de uitspraak.

Wilders richtte zijn pijlen tijdens de speech in een café in Den Haag bewust op een minderheidsgroep, aldus de rechtbank. "Met zijn vraag heeft Wilders een hele bevolkingsgroep apart gezet, zonder onderscheid te maken. Deze groep wordt collectief in zijn waarde aangetast, als minderwaardig ten opzichte van andere Nederlanders. (...) Er is sprake van denigreren en daarmee belediging van een bevolkingsgroep."

In dat geval kan ook de vrijheid van meningsuiting van een politicus worden begrensd. Omdat de vraag of Wilders 'over de schreef' is gegaan nu is beantwoord, legt de rechtbank Wilders geen straf op. "Het is belangrijk dat het OM een norm heeft gesteld, namelijk dat ook een politicus geen groepen mensen mag wegzetten op basis van hun afkomst", aldus de persofficier van justitie.

Door zijn uitlatingen heeft de politicus geen bijdrage geleverd aan het publieke debat. Volgens de rechtbank heeft Wilders de 'polarisatie in de Nederlandse samenleving verhoogd'.

De rechtbank ging de argumenten van de verdediging een voor een langs. Vooral de argumentatie over het begrip 'ras' was van belang. Wilders zei dat het 'minder-minder' in het Haagse café over 'nationaliteit' (staatsburgerschap) ging, niet over 'nationale afkomst'. Hij noemde de Marokkanen dus niet 'wegens hun ras'. Maar dat klopt niet, aldus de rechters. "Wilders heeft de groep die hij voor ogen had voor iedereen duidelijk geïdentificeerd. Daarmee heeft verwezen naar een gemeenschappelijk kenmerk: hun Marokkaanse afkomst. De nadruk ligt op etnische of nationale afstamming. Dan is er dus sprake van ras."

Een ander argument was de context waarin de uitspraken werden gedaan. De uitlatingen van Wilders waren géén samenvatting van zijn partijprogramma, aldus de rechtbank, zoals Wilders juist wel betoogde. "In het programma is de uitlating niet terug te vinden. Het gaat daarin over criminele Marokkanen. In zijn speech heeft hij het over alle Marokkanen. De vooraf geïnstrueerde uitlatingen liggen dus niet in lijn met eerdere standpunten."

En er was nog de kwestie over het Europese recht over vrijheid van meningsuiting, dat volgens de rechtbank ruimte geeft om machthebbers te bekritiseren. Bij minderheidsgroepen is die vrijheid er veel minder. Wilders heeft een minderheidsgroep 'als inferieur' weggezet. Daarom wordt hij niet door het Europees recht beschermd.

Tekst loopt door onder de video van Wilders, die hij een half uur na de uitspraak op internet plaatste.

De eis

Het OM vervolgde Wilders voor groepsbelediging en het aanzetten tot haat en discriminatie. De strafeis was hoog: 5000 euro.

Wilders stond terecht voor twee uitlatingen. Hij zei op 12 maart 2014 op de markt tegen een interviewer van de NOS dat hij 'als het even' kan minder Marokkanen wil. Een week later liet hij zijn aanhangers in een café, daartoe vooraf geïnstrueerd, 'minder minder!' scanderen op zijn vraag of ze 'meer of minder Marokkanen' willen.

De rechter wilde ook nog kwijt dat het de opstelling van Geert Wilders tijdens het proces 'een gekozen wetgever onwaardig is'. "Het is ons niet ontgaan dat buiten het laatste woord Wilders zich heeft uitgelaten over de rechtszaak op Twitter. Hij schreef over een 'neprechtbank', en dat het vonnis 'al klaar lag'. Ook twitterde hij foto's van rechters met een verwijzing naar D66. Een feitelijke onderbouwing hebben we niet kunnen vinden."

Marokkaanse Nederlanders
Hoe hebben Marokkaanse Nederlanders het proces beleefd? En wat denken zij van het 'Marokkanenprobleem'? Lees hier vier reacties.

Reacties op uitspraak

Geert-Jan Knoops, raadsman van Wilders:
"Om meerdere redenen getuigt de uitspraak van een onjuiste rechtsopvatting en onjuiste uitleg van de feiten. De heer Wilders heeft ons te kennen gegeven tegen de uitspraak in hoger beroep te gaan en is van mening dat de uitspraak een groot verlies voor de democratie en de vrijheid van meningsuiting is. Het hoger beroep zal komende week worden ingesteld.''

Mark Rutte, premier van Nederland:
"Ik ga niet hier mijn collega's recenseren, ik kan alleen zeggen dat hier de rechtstaat goed functioneert. Nederland is een democratische rechtsstaat, met onafhankelijke rechters die naar eer en geweten hun werk doen en iedereen een eerlijk proces geven. Iedereen is gelijk voor de wet." (Nb. Rutte wilde niet inhoudelijk reageren omdat Wilders nog in hoger beroep gaat.)

Jesse Klaver, fractievoorzitter GroenLinks:
"De rechter heeft een duidelijke grens getrokken. Wilders is juridisch te ver gegaan in zijn uitlatingen. Nog belangrijker is dat Wilders keer op keer een morele grens over gaat. Of het nu gaat over zijn 'minder minder'-uitspraak, zijn oproep om in verzet te komen of zijn voortdurende aanvallen op de rechtstaat. Ik beloof dat niet normaal te gaan vinden en zal zijn haatretoriek en zondebokpolitiek tot de laatste snik bestrijden.''

Michiel Pestman, advocaat van tientallen benadeelden:
"Wij zijn blij met het principiële karakter van de. De rechtbank heeft terecht uitgesproken dat ook voor een politicus als Wilders beperkingen gelden bij de vrijheid van meningsuiting. Juist minderheden worden door dit vonnis beschermd. Het was ons niet om die schadevergoeding te doen. De uitspraak is voor ons genoegdoening voldoende.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden