'Geert Groote blijft actueel'

reportage | Prediker-theoloog Geert Groote (1340-1384) heeft weer een thuis in 'zijn' Deventer. Zijn leven en werken verdienen meer belangstelling onder het gewone volk, vinden stadsgenoten.

QUIRIJN VISSCHER

Seks, drugs en rock-'n-roll. Ongeveer alles wat God verboden heeft, gebeurde tien jaar geleden exact op de plaats waar in de middeleeuwen de Moderne Devotie opbloeide in Deventer. Het verwaarloosde plein is nu veranderd in een hommage aan Geert Groote, de prediker-theoloog die vanuit Deventer het einde van de middeleeuwen hielp inluiden met al zijn tegendraadse religieus-politieke werken en zijn sobere levensstijl, gericht op eenvoudig en christelijk samen leven.

Stokoude muren van een kapel vormen nu met een glazen constructie het Geert Groote Huis. In een kerktorenachtige serre met glasdiamant wijst Piet Tillema (86) naar plekken buiten waar de devoten woonden en werkten die in Groote's sporen traden. "Maar als je het op straat vraagt, dan kent niemand hem nog", zegt de initiator van het project. Dat blijkt al snel in de winkelstraat. Het Deventer volk kent deze Geert amper meer. De naam wel. Maar verder?

Ook buiten Deventer blijkt zijn bekendheid voor verbetering vatbaar. Erica Feberwee uit Bunschoten 'doet een dagje Deventer' met een Amsterdamse vriendin. Ze lopen bij toeval het Geert Groote Huis binnen. "Ik val met de neus in de boter", zegt ze in de entree. De naam 'Groote' zegt Feberwee wel wat. Maar wat weet ze verder van hem? Snel lopen ze naar de expositie.

Tillema hoopt dat bezoekers Geert Groote niet alleen weer leren kennen, maar ook dat ze eens stilstaan in hun drukke leven. In de middeleeuwse gewelven, waarin ooit de politie schietles had, zijn drie cellen gemaakt waarin de bezoekers themafilmpjes op zich kunnen laten inwerken. In stilte. In slowmotion springt een jongen van een woningtrap in zijn vaders armen. 'Vertrouwen' is de titel. Een zakenman verlost zichzelf van zijn das. 'Bevrijding'. Vogelgekwetter klinkt ineens uit de boxen.

Veel stromingen projecteren eigen ideeën over Groote op hem, vertelt Robien van Ee van het Geert Groote Huis. "Wij brengen geen religieuze boodschap over. Zowel humanisten als antroposofen en de verschillende kerken claimen hem. Daar blijven we buiten." Groote raakte, buiten kringen van kerk, levensbeschouwing en historici, in de vergetelheid. In 1985 prees paus Johannes Paulus II hem bij zijn bezoek aan Nederland. Het hielp amper. Groote bleef vooral een straatnaam.

"Terwijl zijn manier van leven actueel is", zegt Van Ee. "Zorgen voor elkaar, het ontwikkelen van mensen, de toenemende kritiek op de machthebbers, dat speelt nu." Vandaar de expositie die een verband legt tussen Groote's revolutionaire daden tegen het wangedrag in de almachtige kerk en de huidige economische en gezagscrises. Zijn klokkeluiders hedendaagse Geerts? 'Zoek het Groote in jezelf', luidt dus het motto in Deventer.

Juist nu leveren, o ironie, de huidige machthebbers een cruciale bijdrage aan het Geert Groote Huis, getuige het prominente naambord met financiers. De Europese Unie, de provincie Overijssel en de gemeente Deventer betaalden fors mee. Het nieuwbouwbudget bedraagt zo'n anderhalf miljoen euro. Ook charitatieve fondsen en particulieren betaalden mee.

In 2011 spraken de burgemeesters van Deventer en Zwolle plechtig af samen de Moderne Devotie te promoten, de christelijke stroming die in de streek met Hanzesteden wortelschoot. Zij zien naast de (cultuurhistorische) betekenissen van Groote volop pr-kansen. Tillema, de oud-voorzitter van vereniging Oud Deventer, werkte met medestanders twintig jaar aan het Geert Groote Huis. Een wethouder daagde de vereniging ooit uit niet alleen kritiek te leveren, maar eens een eigen idee te introduceren. Dat werd dit huis. Groote was zelfs in zijn Deventer immers vrijwel vergeten.

Na tien jaar debat gaf de gemeente groen licht voor het huis. De samenleving zelf zal de nalatenschap van Groote interpreteren, stelt burgemeester Andries Heidema. Ank Bijleveld, commissaris van de koning in Overijssel, duidde Groote's levensstijl bij de officiële opening: eenvoudig, bescheiden en authentiek. "Eenvoud is misschien wel het beste antwoord op de economische crisis." Het godsgeloof van Groote geldt als een historisch feit in Deventer. Zijn god blijft in het museumhuis buiten beeld. Alle pijlen zijn op de kerkmachthebbers gericht en het uitdagen daarvan.

Geen religieus centrum dus, maar een plek om letterlijk stil te staan in het drukke leven, zoals Groote dat zelf besloot rigoureus te doen. Tillema, doopsgezind, hoopt dat Groote's nieuwe huis weer vragen zal opwerpen onder gewone mensen. "Dat jong en oud aan het denken worden gezet over zaken als: wat willen we geloven? Hoe willen we samenleven?"

Informatie: www.geertgrootehuis.nl

Moderne Devotie
Een persoonlijk doorleefd en in gemeenschappen beleefd geloofsleven werd in de veertiende eeuw een alternatief voor een kerk waarvan de leiding zwolg in rijkdom en macht. De kerkelijke elite hield de geletterdheid, en dus de macht, voor zichzelf. Geert Groote beleefde na zijn jeugd in Deventer en academische vorming in Parijs een geloofsinkeer waarbij hij luxe afzwoer en zich richtte op praktisch persoonlijk geloof. Hij stichtte bijvoorbeeld leefgemeenschap de 'Zusters des Gemeenen Levens'.

Tegelijkertijd maakte hij gewone inwoners van Deventer geletterd, waardoor lezen en spreken over Bijbelse verhalen door eenvoudige gelovigen vanzelfsprekend werd. Als schrijver kreeg Geert Groote veel aanhang, tot ergernis van de kerk. Samen filosoferen over het goede christenleven, waarvan de kerk toen geen goed voorbeeld gaf, gebeurde na Groote's dood in leefgemeenschappen, met name in het rivierengebied. Zwolle, Deventer en Amersfoort werden centra van deze 'Moderne Devotie'.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden