Opinie

GeenPeil begrijpt niets van het uitgangspunt van de democratie

In de buurt van het VVD-congres werd een poster geplakt bij een rotonde: "Nee is nee, Rutte. Het verdrag moet van tafel".Beeld Maarten Hartman

Met elk referendum in één van de landen in Europa wordt de opmars van de politieke extremen sterker, en verliezen het maatschappelijk compromis en de politiek waar we na de Tweede Wereldoorlog aan gewend geraakt zijn en die voor een ongehoorde welvaartsstijging zorgden, steeds meer terrein.

Tegelijkertijd is het door elk referendum onduidelijk wat nu precies de weg is die een groot deel van de kiezers in wil slaan. Neem het referendum dat de Italiaanse premier Matteo Renzi zondag zijn baan kostte. Een aantal grondwetswijzigingen moest het een regering gemakkelijker maken te regeren en meer mogelijkheden bieden om op nieuwe ontwikkelingen in te spelen. Verstandig of wellicht onverstandig? Misschien noodzakelijk? Of toch teveel een vrijbrief voor ongecontroleerd handelen van de Macht?

Allemaal vragen die er in het referendum volstrekt niet toe deden. Zoals de laatste jaren bij referenda in andere landen wel vaker de eigenlijke vraag totaal niet interessant was. Het Italiaanse referendum was een plebisciet met de toekomst van Renzi als inzet. Het referendum als populariteitspoll.

Over de auteur
Lex Oomkes is politiek redacteur van Trouw en schrijft wekelijks een column

Luidruchtige uitdagers

Ging het Oekraïne-referendum in eigen land eigenlijk ook niet over de vraag hoeveel vertrouwen de kiezer nog had in de politieke samenwerking tussen VVD en PvdA? Dat de premier vervolgens zo lang doet over het trekken van consequenties uit de uitslag is koren op de molen van de initiatiefnemers. Wat hen betreft wacht Rutte tot ver na de komende verkiezingen met het trekken van conclusies uit wat er op 6 april gebeurde. Hun agenda gaat echt veel verder dan wat handel met Oekraïne.

Voor hen is het getalm het doorslaggevende bewijs van de in zichzelf gekeerde elite, die een muur optrekt tegenover de kiezer. De kiezer, die, zoals de nieuwbakken 'lijsttrekker' van GeenPeil Jan Dijkgraaf maandag nog stelde, altijd gelijk heeft.

Voor Dijkgraaf en voor veel van de nogal luidruchtige uitdagers van de gevestigde politiek zijn referenda je van het. De vraag of een kiezer niet eigenlijk naar de stembus wordt gelokt om een heel andere kwestie dan de feitelijke referendumvraag, is voor hen een irrelevante vraag. Het is het enige probate middel om de vastgeroeste machtsverhoudingen uit te dagen. Geert Wilders, om een ander voorbeeld te noemen, moest in een vorig politiek leven (hij heeft er inmiddels al een aantal gehad) niets van referenda hebben. Nu zijn ze voor hem het middel bij uitstek om het politieke stelsel te destabiliseren.

Vertrouwen

Het grootste bezwaar dat Dijkgraaf en de zijnen zeggen te hebben: één keer per vier jaar wordt de kiezer serieus genomen om de rest van de tijd lak te hebben aan diens mening. Dijkgraaf en de zijnen hebben volstrekt niets begrepen van wat nu juist het centrale uitgangspunt is van de vertegenwoordigende democratie: de politiek overlaten aan een aantal mensen, waarvan je wilt aannemen dat ze hun uiterste best zullen doen het beste ervan te maken. Dus nadrukkelijk niet: het vertrouwen geven aan iemand die precies zal doen wat hij beloofd heeft.

Het centrale begrip is dus vertrouwen. Een begrip dat in de pleidooien voor referenda en in de uitwerking van referenda ten enenmale ontbreekt.

Tussen de uitdagers en de gevestigde politiek is dan ook niet of nauwelijks een vergelijk mogelijk. Elkaar halverwege ontmoeten is ondenkbaar. Dat het huidige stelsel, zowel met het vertegenwoordigende aspect als met de politieke partij als basis, zijn langste tijd gehad heeft, lijkt echter wel duidelijk. Een wat magere conclusie als je ook geen oplossing hebt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden