Geengageerd

Sommige discussies komen op, verdwijnen, lijken morsdood, maar blijken dan ineens onder een dikke laag stof toch weer springlevend. Die over geengageerde journalistiek is zo'n discussie. Mag/kan /moet een journalist zo geengageerd zijn dat hij met het oog daarop zijn feiten selecteert en rangschikt? Natuurlijk niet, klinkt het nu haast vanzelfsprekend. Maar in de jaren zestig en zeventig werd daar in progressief journalistieke kringen heel anders over gedacht. Wat was er toen immers grotere zonde dan 'de vijand' door de berichtgeving in de kaart te spelen.

De wereld leek dan ook aangenaam overzichtelijk met aan de ene kant de onvermijdelijk door de CIA gesteunde onderdrukkers en aan de andere kant de bevrijdingsbewegingen, die eerstgenoemden bevochten in een hartverwarmende strijd voor een rechtvaardigere wereld. Wie wilde er toen niet met pen of camera schouder aan schouder meevechten met de strijders in Vietnam, Cambodja, Angola, Mozambique, El Salvador of Chili?

Aan die overzichtelijkheid is een eind gekomen. De bevrijdingsbewegingen bleken achter hun ruwe bolsters lang niet altijd blanke pitten. Bovendien maakten de vrijheidsstrijders er, eenmaal de baas, op economisch gebied zonder uitzondering een puinhoop van.

De dromen van meer rechtvaardigheid en grotere welvaart kwamen niet uit en dat leidde tot zelfonderzoek van de journalisten, die hun werk vanuit die idealen verricht hadden. Zoals dat hoort in dit vak, geschiedde dat zelfonderzoek goeddeels in het openbaar.

Afgelopen donderdag mocht ik, samen met J. L. Heldring, columnist van NRC/Handelsblad en een zaaltje gasten van de Scherpenzeel Stichting horen hoe tv-presentator Cees Grimbergen de journalisten Dieudonnee ten Berge, Jan van der Putten, Max Arian en Frenk van der Linden op dit punt de openbare biecht afnam. Ze hadden te rooskleurig over Zuid-Amerika, Zuidoost-Azie en China geschreven en betreurden dat thans in verschillende gradaties van schuldbewustzijn.

J. L. Heldring, die al in een column uit 1975 de staf over de geengageerde journalistiek gebroken had, leek zo zijn gelijk binnen te halen. Het tegensputteren van Volkskrantcorrespondent Jan van der Putten, indertijd vanwege te groot engagement bij NRC/Handelsblad ontslagen, dat “sommigen nu eenmaal als oud mannetje geboren worden”, was te gemakkelijk. Heldring behoort tot de liberale traditie in ons land, die zich altijd een hartstochtelijk verdediger van de waardevrijheid in de wetenschap en de journalistiek heeft betoond.

Want de discussie over engagement is natuurlijk niet nieuw. Ik kan dat weten, want ik kom van de Vrije Universiteit, die opgericht is vanuit een uitgesproken geengageerd wetenschapsbegrip. Weliswaar niet geinspireerd door Karl Marx, zoals in de jaren zestig, maar door Joh. Calvijn, maar voor het engagement zelf maakt dat niets uit.

De liberalen zagen de VU aan het eind van de vorige eeuw vanuit hun visie op waardevrije wetenschap dan ook net zo min zitten als Heldring in de jaren zeventig de geengageerde journalistiek.

Intussen zijn de idealen verbleekt. Die van de VU door de emancipatie van de 'kleine luyden'. Die van de geengageerde journalistiek na de ontnuchtering van de jaren tachtig. Maar betekent dat, dat de strijd om de waardevrije wetenschap/journalistiek voorgoed gestreden is en de liberale, waardevrije opvatting het op dit vlak net zo definitief gewonnen heeft als de vrije markt in de economie?

Ik moet eerlijk bekennen dat ik, hoezeer het 'koele oog' waar Heldring donderdag voor pleitte, me als journalistiek uitgangspunt ook aanspreekt, er grote problemen mee zou hebben om alles maar met een post-modernistische watmaakt-het-allemaal-uit-saus te overgieten. Daarvoor is het besef te diep bij me ingezonken dat we toch wat met deze wereld moeten willen en met de mensen die er leven en lijden. We geloven toch ergens in. Weliswaar niet meer zo zeker in God of een geseculariseerd vredesrijk als vroeger, maar we hoeven ons daarom toch niet alle gevoel voor richting en perspectief te laten afnemen?

Het is niet zo makkelijk meer te verwoorden hoe die richting eruit moet zien. We zijn bescheidener, om niet te zeggen nederiger geworden dan een generatie geleden. Journalisten schrijven maar heel gewoon stukjes voor de krant. Maar laten we onze dromen mogen blijven dromen, ook al vinden we het moeilijk om, als we wakker geworden zijn, te vertellen wat we precies gedroomd hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden