Geëngageerde Zweed

Hij schrijft van die beklemmende boeken waarbij je tijdens het lezen opspringt om te checken of de achterdeur wel op slot zit, schreef eens een recensent. De fans van de Zweedse bestseller-auteur Henning Mankell – in deze ’maand van het spannende boek’ verschijnt zijn eerste boek met Linda Wallander als hoofdpersoon in Nederlandse vertaling – zullen dat herkennen. Toch is het niet alleen de spanning die zijn fictie boven de doorsnee-policier verheft. De schrijver heeft een boodschap, en, zoals te verwachten gezien het misdaadgenre: die is niet vrolijk.

Inspecteur Kurt Wallander, de te dikke, aan suikerziekte lijdende, maar bovenal sympathieke hoofdpersoon uit de zeer populaire Wallender-serie, is in veel landen bekender dan de naam van de schrijver zelf. Henning Mankell (58) heeft de tobberige inspecteur uit het Zweedse Ystad (die stad bestaat echt) geschapen als middel om zijn eigen sombere kijk op de stand van de menselijke beschaving te geven.

Zo is het thema van de eerste pil ’Moordenaar zonder gezicht’ het opkomende racisme in het moderne Europa. De gruwelijke verhalen over moord en doodslag die hij Wallander in negen spannende delen laat uitpluizen – de reeks is afgesloten – zijn niet minder dan ’een spiegel van de maatschappij’. Waarbij hij steevast direct aantekent dat de werkelijkheid altijd nog veel smeriger is dan zijn fictie.

Mankells boeken spelen zich grotendeels af in het landschap van zijn eigen jeugd: het dunbevolkte, donkere of juist lang lichte, en vaak koude Zweden. Hij werd geboren in 1948 in Stockholm, zijn ouders scheidden kort na zijn geboorte. „Mijn moeder deed wat veel mannen doen”, vertelt hij vaak. „Zij vertrok.” Hij werd opgevoed, samen met zijn oudere zuster Helena, door zijn vader.

Rechter Ivar Mankell nam zijn kinderen na de scheiding mee naar het noordelijke Hürjedalen. Henning groeide daar volgens eigen zeggen gelukkig op, „tussen beren en kerstbomen”. Hij zag zijn moeder pas weer regelmatig toen hij 15 jaar oud was.

De familie woonde in een flat boven de rechtszaal en Mankell was van jongs af gefascineerd door wat zich in die rechtszaal voltrok, waar zijn vader als rechter de hoofdrol speelde. Op een dag werden zelfs, tot zijn vreugde, zijn speelgoedauto’s gebruikt om te demonstreren hoe een ongeluk was gebeurd.

Mankell was een onrustige puber en verliet de school al op zestienjarige leeftijd. Hij werd zeeman. Twee jaar lang voer hij ijzer en kolen van Zweden naar Europa en Amerika. Hij woonde korte tijd in Parijs, in 1966, en nam actief deel aan studentenprotesten. In 1968 keerde hij terug naar Zweden en werkte als hulpje in een theater. Rond zijn 20ste schreef hij zijn eerste toneelstuk.

Begin jaren zeventig vertrok hij, op zoek naar avontuur, naar Afrika. Hij belandde in Mozambique en nog altijd woont hij daar een deel van het jaar. Sinds 1987 leidt hij als artistiek directeur het Teatro Avenida in hoofdstad Maputo. De misdaadromans met Wallander in de hoofdrol zijn voor een goed deel in Afrika geschreven.

Hij schreef vooralsnog veertig romans, een kwart over misdaad, verschillende over Afrika, maar ook kinderboeken en televisieseries. Maar het zijn de misdaadromans die hem internationale faam bezorgen. Begin jaren negentig verscheen de eerste Wallander, wereldwijd zijn er nu bijna 30 miljoen verkocht, hij won vele prijzen.

Mankell praat in interviews graag over Afrika („na de val van de Muur in de steek gelaten”), aids en president Bush („een van de gelukkigste moment van mijn leven was toen Frankrijk en Duitsland de handen ineen sloegen tegen de Amerikaanse inval in Irak”). Hij noemt zichzelf links en socialistisch („ik geniet van belasting betalen”), pleit voor open grenzen in Europa, en verafschuwt iedere gedachte aan ’eigen volk eerst’.

Des te zwijgzamer is hij over zijn persoonlijke leven. Bekend is slechts dat hij verschillende relaties heeft gehad in Zweden, die hem vier zoons hebben opgeleverd. Mozambique, geeft hij toe, was deels een vlucht voor huiselijke problemen. Sinds 1998 is hij getrouwd met Eva Bergman, dochter van de beroemde regisseur Ingmar Bergman. Zij is directeur van een theater in Stockholm.

Mankells jongste boek ’Voor de vorst’, onlangs in Nederland in vertaling verschenen, gaat over Kurt Wallanders dochter Linda, die inmiddels de politieacademie heeft afgerond en op het oude bureau van haar vader is gaan werken. Er komen nog meer werken over politieagente Linda. Er is nog genoeg slechtheid in de wereld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden