Geen zicht op interventie met of zonder Fransen

AMSTERDAM - Het getreuzel van de Verenigde Naties leidde vrijdag tot een woede-uitbarsting van een diplomate in de vergaderzaal in New York. “Jullie durven het niet openlijk te zeggen, maar jullie denken dat Frankrijk naar Zaïre wil om de Hutu's te beschermen. Nou en? Hebben de Hutu's geen recht om te leven?”

ESTHER BOOTSMA

De Latijns-Amerikaanse diplomate riep het zo hard dat de VN-tolken ervan schrokken, en vervolgde met: “Je kunt net zo goed zeggen dat Washington geen militaire interventie wil om de Tutsi's een plezier te doen.” Het is een wat magere analyse, maar niet geheel onwaar. Terwijl in het oosten van Zaïre tienduizenden mensen dreigen te sterven, is onenigheid tussen Parijs en Washington immers een van de grootste obstakels voor interventie.

De Fransen pleiten al drie weken voor een multinationale strijdmacht van vijfduizend Amerikaanse, Europese en Afrikaanse soldaten, maar stuiten op een hoge Amerikaanse muur. President Clinton wil pas beslissen over een bijdrage als het doel van de missie duidelijk omschreven is. “Je moet eerst de vraag goed overwegen, voor je troepen stuurt”, zei woordvoerder Nicholas Burns van buitenlandse zaken gisteren. En, voegde hij er bezorgd aan toe, je moet weten wie er betaalt!

Aanvankelijk hoopten de Amerikanen dat de crisis zonder troepenmacht zou kunnen worden opgelost, maar eind vorige week leken ze toch van mening dat er buitenlandse soldaten nodig zijn. Alleen wat moeten die precies doen? Moet de vredesmacht slechts voedselhulp mogelijk maken, of ook de vluchtelingen repatriëren? En moet die terugkeer dan linea recta naar Rwanda zijn, zoals Amerika wil, of kunnen de miljoen Hutu's ook tijdelijk opnieuw in kampen in Zaïre worden opgevangen? Bovendien, hoe moeten de Hutu-milities worden gescheiden van de overige vluchtelingen? En moeten die dan naar Rwanda, waar 80 000 verdachten van de volkerenmoord al twee jaar zonder proces in een cel zitten?

Het zijn nog maar enkele van de talloze vragen, die het niet zó vreemd maken dat de VN-Veiligheidsraad zaterdag met zo'n halfslachtige resolutie kwam. Voor 20 november moet secretaris-generaal Boetroes-Ghali komen met een goed uitgewerkt plan voor interventie, en dan zal de raad beslissen.

Ondertussen zijn er volgens Artsen zonder grenzen echter al 14 000 mensen gestorven, en dreigen er volgens de VN binnen enkele dagen 80 000 kinderen om te komen. Frankrijk vindt dan ook dat er geen moment meer gewacht mag worden met ingrijpen.

De Franse minister van buitenlandse zaken probeerde gisteren ten zeerste te ontkennen dat er een Frans-Amerikaans conflict ten grondslag ligt aan de besluiteloosheid. “De afgelopen weken zijn er harde woorden gevallen tussen onze twee landen, maar er bestaat geen belangenconflict tussen Frankrijk en de VS”, zei Hervé de Charette. Hij had het niet alleen over de Zaïrese crisis, maar ook over de felle woordenstrijd vorige maand. Een Franse onderminister had de Amerikaanse regering verweten alleen in verkiezingstijd interesse voor Afrika te tonen, een aantijging waar Washington woedend op reageerde.

Franse kranten suggereren nu dan ook dat de Amerikaanse weigering om mee te doen aan een vredesmacht vooral bedoeld is om Frankrijks positie in Afrika te ondermijnen. Op zijn beurt zou Frankrijk eveneens alleen uit eigenbelang zoveel moeite doen voor een troepenmacht, aldus critici. Door de Rwandese Hutu's en de Zaïrese president Mobutu te helpen zou het de Franse invloed weer willen vergroten, die het twee jaar geleden kwijtraakte toen de Tutsi's in Rwanda aan de macht kwamen.

“Frankrijk heeft geen geheime agenda en zijn doel in deze kwestie is volledig altruïstisch” zei minister De Charette eergisteren tegen het weekblad Le Parisien. Parijs wil wel duizend soldaten sturen, maar heeft de Verenigde Staten gevraagd het commando te voeren. Verwacht wordt echter dat Washington weinig verder zal gaan dan logistieke steun.

Ook Groot-Brittannië wil waarschijnlijk geen troepen sturen, aangezien Zaïre niet “Engelands achtertuin is”, aldus Londen. Een opvallende stellingname, aangezien premier Major vrijdag nog had gezegd dat deelname “zeker zou kunnen”. Hoewel Spanje, Ethiopië en Mali hebben gezegd troepen te willen leveren, en Nederland, Italië en Zuid-Afrika dit overwegen, lijkt de kans op een daadwerkelijke interventie nog steeds niet groot. Zeker nu de rebellen gisteren hulporganisaties in het gebied hebben toegelaten.

Hoewel de rebellen het niet begrepen hebben op de Hutu's, kunnen ze wel beter voedselhulp toestaan, om niet in conflict te komen met de rest van de wereld. De Belgische Afrika-kenner Filip Reyntjes sprak gisteren in de krant De Standaard al over een nieuwe 'volkerenmoord', omdat de rebellen en de “Rwandese regering” geen hulp toelieten.

Hulporganisaties mogen nu dan wel Zaïre in, maar tegen de komst van Franse soldaten zullen Rwanda en de rebellen zich blijven verzetten. En daarmee lijkt een humanitaire interventiemacht bijna uitgesloten; zonder Frankrijk komt zo'n macht er niet, maar als Frankrijk wèl deelneemt zal een vredesmacht onmiddellijk in gevecht raken met de rebellen en Rwandese soldaten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden