'Geen wettelijke basis voor drugsexperiment'

Van onze verslaggevers DEN HAAG - Het experiment met het vastzetten en afkicken van harddrugsverslaafden in Rotterdam, staat op voorhand op losse schroeven. “Er is geen wettelijke basis voor, waardoor er eigenlijk niets nieuws kan worden begonnen”, denkt het VVD-Kamerlid Korthals. De betrokken junkies wijzen de maatregel alvast af en willen werk, in plaats van straf.

Aanstaande maandag weet de Rotterdamse advocaat het zeker. Bij de behandeling van de Drugsnota zal Korthals vragen hoe het zit met deze aanbeveling van de task force van landelijke en plaatselijke beleidsambtenaren. “Want nu lijkt het dat er met iets begonnen wordt, dat juridisch helemaal nog niet kan”.

Korthals' collega van het CDA, Van de Camp, erkent dat het experiment maar aan een dun draadje hangt. “Als een wettelijk fundament ontbreekt, hoeft zo'n experiment voor de rechter nog niet te sneuvelen. Het kabinet had een echt wetsvoorstel al lang kunnen indienen, maar heeft daarover geaarzeld. Het zit de burgers echt hoog en het is voor de verslaafden in kwestie ook het beste, zo'n aanpak. Ik neem aan dat de rechter daar ook oog voor heeft. Al neem je een risico.”

In de aanloop van het debat over de Drugsnota omarmde minister Sorgdrager (D66, Justitie) maandag de aankondiging van het pilot project van de task force, onder aanvoering van haar topambtebaar drs B. van der Linden. Daarbij gaat het om een project waarbij het mogelijk wordt honderd verslaafden aan harddrugs tussen de 18 en 35 jaar voor maximaal twee jaar vast te zetten; junks die regelmatig delicten plegen in Rotterdam, een waslijst hebben opgebouwd, maar die geen straf hebben opgelopen die boven de negen maanden komt. Als laatste vereiste gaat het erom dat de verslaafde de laatste twee maanden ten minste drie keer in hechtenis is genomen.

Korthals is het volledig eens met de minister dat deze betrekkelijk kleine groep voor te veel narigheid zorgt. Of, zoals de Rotterdamse burgemeester Peper heeft opgemerkt: “De overheid heeft veel te veel en te lang overlast van verslaafden getolereerd. Daarmee worden ook rechten van andere burgers met voeten getreden. Dat heeft geleid tot een onaanvaardbare overlast en rechtsongelijkheid.”

De liberaal vraagt zich af of de maatregel wel enige basis heeft en er geen sprake is van het in de politieke etalage hangen van nepworsten, om de kritiek vanuit het buitenland te temperen. Korthals wijst erop dat de doelgroep van wetsovertreders zonder nieuwe wetgeving weinig te vrezen zal hebben. Strafrechterlijk plegen ze kleine overtredingen en blijven ze hun 'draaideur-bestaan' (cel, roof, cel, enz.) leven.

Met Korthals valt over het voorstel te praten. Het oppakken van zwaar verslaafden en die vastzetten voor langere tijd vindt hij op zichzelf geen bezwaar. Ook het voorgestelde drietrapssysteem niet. Eerst een half jaar afkicken in een gesloten inrichting en discipline leren, dan halfopen overdag werken/leren en terug voor de nacht en vervolgens een begeleide periode om 'te leren leven als een normaal mens'.

De VVD'er: “Formeel kan aan iemand in hechtenis wel de keus worden gesteld: celstraf of afkicken. Maar langer dan de straf die opgelegd wordt door de rechter, kan dat nooit duren. En dat is, naar ik heb begrepen bij dit experiment, de bedoeling. Het gaat om een wettelijke basis, die verslaafden langer vast kan houden dan nu. Die is er niet, dus zal het alleen op vrijwillige basis gaan.”

Van de Rotterdamse Junkiebond valt in ieder geval weinig steun te verwachten voor het expirement. De bond noemt het een 'heilloze en onaanvaardbare weg' om criminele drugsverslaafden tot afkicken te dwingen. De bond vindt dat de vier miljoen gulden, die met de proef is gemoeid, beter ten goede kan komen voor het scheppen van banen voor (ex)-verslaafden. “Verplicht afkicken leidt tot niets”, aldus woordvoerster Nora Storm. “Maatregelen als deze kenmerken slechts de enorme kloof tussen verslaafden op straat en beleidsmakers achter het bureau. De overheid had zich veel tijd en energie kunnen besparen door het geld dat voor het experiment wordt uitgetrokken te besteden aan de werkgelegenheid voor gebruikers en ex-verslaafden. Juist op gebied van nazorg schiet het Nederlandse drugsbeleid al jaren ernstig tekort.”

Storm noemt de veronderstelling van minister Sorgdrager dat criminele verslaafden zich vrijwillig voor het project zullen aanmelden 'onzinnig'. “De wettelijk basis om mensen enkele jaren vast te houden en verplicht te laten afkicken zal pas begin '97 zijn gelegd. Dat in de periode daarvoor verslaafden zullen zeggen 'Hier ben ik, sluit me maar op', is een utopie. Criminele verslaafden die in de praktijk tot twee of drie maanden cel zouden worden veroordeeld, gaan niet uit eigen beweging aan een project deelnemen, waaraan zij jaren vastzitten. De van kleine criminaliteit verdachte junks, die gemotiveerd zijn om af te kicken, gaan dan veel liever naar de drugsvrije afdeling van een gevangenis.”

In tegenstelling tot de Junkiebond is dominee Hans Visser, coördinator van de Pauluskerk in Rotterdam, positief over de plannen van Sorgdrager. “Ik ben geen tegenstander van het tijdelijk uit de samenleving weghalen van mensen, die volkomen stuurloos ronddolen, zich van niets en niemand iets aantrekken en die de hulpverlening alleen maar ontwrichten. Ik ben er zeker van dat sommigen zullen zeggen 'Dit is mijn kans, die grijp ik aan'. Maar belangrijker dan verplicht afkicken is de vraag hoe het de mensen daarna vergaat. Je kunt ze een vak laten leren, je kunt ze bij- en omscholen, maar bovenal is het zaak dat zij werk krijgen.”

Visser vindt dat de overheid het bedrijfsleven meer dan nu het geval bij de opvang van ex-verslaafden moet betrekken. “De industrie wil daar niet aan, is bang om bajesklanten in huis te nemen omdat daarmee de kans op interne problemen zou toenemen. Zo maken ex-junks nauwelijks kans op een plek op de arbeidsmarkt. Ook dit gegeven leidt tot een vergroot risico dat deze man of vrouw opnieuw aan de drugs raakt. Op kleine schaal zijn bedrijven bereid om ex-verslaafden op de loonlijst te plaatsen. Dat voorbeeld verdient landelijk navolging. Maar dan moet de overheid dat proces stimuleren. Een ex-verslaafde uit Rotterdam moet je aan werk helpen in een heel nieuwe omgeving.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden