Geen wegloper

Arie Slob gelooft niet in pure oppositie. De politiek leider van de ChristenUnie hielp het kabinet met belangrijke akkoorden. En nu, na 'veertien jaar topsport', is het genoeg geweest.

In de Haagse duinen tussen Duindorp en Kijkduin vindt Arie Slob (53) in de vroege ochtenduren rust. Daar kan de fractievoorzitter van de ChristenUnie joggend het hoofd leeg maken en zijn gedachten ordenen. Striemende regen of een harde zeewind houden hem niet tegen. Hij schetst die omstandigheden in zijn twitterberichten als 'natuurschoon'.

Door de week woont hij in een appartementje aan de rand van Den Haag, in de weekeinden is hij in Zwolle, bij zijn vrouw en vier kinderen. Gisteren kondigde hij zijn vertrek aan uit de politiek. Veertien jaar Den Haag hakken er behoorlijk in. Slob wordt directeur van het Historisch Centrum Overijssel in Zwolle.

"Ik snap het", zegt Eddy van Hijum, ex-Kamerlid voor het CDA en nu gedeputeerde in Overijssel. Van Hijum woont in de buurt van Zwolle en reisde jaren met enige regelmaat samen met Slob in de trein naar Den Haag. Overigens maakte ook oud-staatssecretaris Co Verdaas (PvdA) deel uit van dit gezelschap en de drie politici organiseren nog jaarlijks een reünie.

Van Hijum geeft aan dat het jarenlange verblijf in Den Haag veel energie vereist. "Het was en is een moeilijke tijd. Eerst had Den Haag te kampen met de eurocrisis, nu moet er een oplossing worden gevonden voor de vluchtelingen. Dat vraagt zware beslissingen en zeker voor Slob telt dat. Hij neemt de verantwoordelijkheid die met die keuzes gepaard gaat niet licht op."

Arie Slob voerde tot gisteren een bescheiden fractie in de Tweede Kamer aan. Vijf zetels heeft de ChristenUnie, bepaald niet veel in vergelijking met coalitiepartijen VVD (40) en PvdA (36). Maar macht heeft de kleine partij wel degelijk. Dat is voor een groot deel te danken aan het werk van Slob, die vanuit de oppositie een stempel drukt op het kabinetsbeleid.

Standbeeld

Op vrijdag 18 oktober 2013 toog de leider van de ChristenUnie in opperbeste stemming naar Balkbrug. De ontvangst in tbs-kliniek Veldzicht was, voorzichtig geformuleerd, hartelijk. Voor de gelegenheid was een weggetje tijdelijk omgedoopt tot Arie Sloblaan. Er gingen serieus stemmen op om bij de kliniek een standbeeld van de ChristenUnie-leider te plaatsen.

Slob vierde die middag in Balkbrug een zege die hij een week eerder in de Haagse achterkamertjes had behaald. Daar, op het ministerie van financiën, had hij bewerkstelligd dat de kliniek, die op de nominatie stond om gesloten te worden, open zou blijven. Balkbrug haalde opgelucht adem, in de wetenschap dat honderden banen behouden zouden blijven.

De redding van de tbs-kliniek was onderdeel van het veel bredere herfstakkoord dat de coalitie sloot met de drie oppositiepartijen D66, ChristenUnie en SGP. Dankzij dit verbond was de kabinetsbegroting voor 2014 gered. D66, ChristenUnie en SGP waren bereid de coalitie te helpen met 6 miljard aan bezuinigingen, maar ze wilden er wel iets voor terug. De ChristenUnie maakte zich vooral hard voor de werkgelegenheid in de regio. Zo kon Slob een week na zijn bezoek aan Balkbrug afreizen naar de Johan Willem Friso Kazerne in Assen, die hij eveneens voor sluiting wist te behoeden. In Den Haag werd gekscherend gesproken over de Slob-kliniek en de Slob-kazerne.

De lacherige reacties konden de ChristenUnie-voorman niet deren. In een interview met de Volkskrant zei Slob: "Je hebt de Haagse tekentafelwerkelijkheid en een werkelijkheid daarbuiten. Ga eens praten met de middenstanders rond de kazernes. Die zijn nu dolblij (...) Politici kunnen er laatdunkend over doen, maar voor deze mensen doe ik het."

Het is typerende uitspraak voor Slob. Hij handelt uit 'een soort overtuiging' dat je niet wegloopt voor je verantwoordelijkheden. "Niet meedoen met het begrotingsakkoord was voor ons geen optie", zei hij in deze krant.

Vrijwel direct nadat VVD en PvdA elkaar vonden en samen het tweede kabinet-Rutte smeedden, drong op het Binnenhof het besef door dat de minderheidspositie in de Eerste Kamer een groot probleem zou kunnen worden. Oppositiepartijen roken hun kansen. CDA'er Van Hijum herinnert zich dat hij in augustus 2013 door Slob werd uitgenodigd in Zwolle. D66-leider Alexander Pechtold was er, net als SGP-collega Kees van der Staaij. Het gezelschap bezocht het plaatselijke museum De Fundatie. Tijdens het bewonderen van een Van Gogh, realiseerde Van Hijum zich: Hier wordt het fundament gelegd voor samenwerking met de coalitie. Alleen het CDA voelde daar niets voor.

Na het herfstakkoord zouden nog andere belangrijke akkoorden tussen coalitie en de 'C3' volgen. Over pensioenen, bijstand en participatie. Tijdens de vele gesprekken in de achterkamers toonde Slob zich een sluwe onderhandelaar. Bekend is het voorval tijdens een nachtelijk beraad over het herfstakkoord: toen premier Rutte zich geruime tijd met Pechtold terugtrok in een andere kamer, stond de CU-voorman demonstratief op om te vertrekken. Het was toenmalig PvdA-Kamerlid Mariëtte Hamer die de uitgang blokkeerde. Achteraf gezien was dit een belangrijk moment. Hamer die de onderhandelingen redde. En Slob die liet zien dat hij niet met zich liet sollen.

Het uiteindelijke akkoord versterkte de positie van Slob als onbetwiste leider van de ChristenUnie. Maar kritiek was er ook de afgelopen jaren. Zo behendig als hij achter de schermen opereerde, zo theatraal kon zijn optreden voor de camera's soms zijn. Hij dreigde herhaaldelijk met het intrekken van zijn steun aan het kabinet als illegaliteit strafbaar zou worden gesteld, een plan uit het regeerakkoord. Slob eiste ook van het kabinet dat de gaskraan in Groningen verder moest worden dichtgedraaid. Anders zou de ChristenUnie niet meer met de coalitie willen onderhandelingen over de begroting. 'Arie Bombarie', klonk het in de wandelgangen van het Kamergebouw.

Constructieve houding

Eddy van Hijum leerde Slob kennen in de gemeenteraad van Zwolle. Daar viel Slob al op door zijn constructieve houding, zegt de CDA'er. "Hij benoemde dan de plek van zijn partij in de raad, toen het Gereformeerd Politiek Verbond, als een niet-coalitiepartij. Voor Arie bestaat de echte oppositie eigenlijk niet. In zijn ogen hoort een politicus altijd bestuurlijke verantwoordelijkheid te dragen."

Slob stapte in 2001 over naar de Tweede Kamer. Hij werkte als leraar (geschiedenis en maatschappijleer) en schoolbegeleider. In Den Haag voerde hij aanvankelijk het woord over onderwijs. Twee keer werd Slob fractievoorzitter. Eerst tijdens het vierde kabinet van Balkenende waarvan de ChristenUnie deel uitmaakte. Partijleider André Rouvoet werd minister van jeugd en gezin. De andere twee partijen CDA en PvdA vochten elkaar bijkans de Trêveszaal uit en Slob liep als een oliemannetje heen en weer tussen de fracties in een poging toch een compromis tot stand te brengen.

In die periode was Mariëtte Hamer, nu voorzitter van de Sociaal-Economische Raad (Ser), fractieleider van de PvdA. "Slob, Pieter van Geel van het CDA en ik hadden behoorlijk invloed omdat het overleg in het kabinet niet geweldig liep om het even zwak uit te drukken. Arie speelde vaak een bemiddelende rol." Toen tijdens onderhandelingen de meningsverschillen weer eens hoog opliepen tussen vice-premier Wouter Bos (PvdA) en Piet Hein Donner (CDA, minister van sociale zaken), trokken de twee zich terug in een zijkamer om in een bilateraaltje verder te onderhandelen. Het duurde Rouvoet en Slob te lang. Zij verlieten het pand. Hamer haalde de ChristenUnie-politici terug. Zij zegt: "Slob houdt niet van spelletjes. Hij geeft duidelijk zijn grenzen aan."

Bij de verkiezingen in 2010 viel de ChristenUnie terug naar vijf zetels, terwijl was gehoopt op zes. Slob moest een nieuwe koers uitzetten, de herkenbaarheid van de christelijke politiek terugbrengen: wel sociaal, maar niet te links. Thema's die de partij sindsdien oppakt zijn naast armoede, de positie van eenoudergezinnen en zorg over het milieu ook onder meer de vervolging van christenen in het buitenland en de bestrijding van prostitutie.

Onder leiding van Slob zocht de ChristenUnie ook verbreding. Hier en daar was al langer een katholiek lid van de door en door protestantse partij. Het bestuur besloot heel voorzichtig de grondslag te veranderen. Daarin was nog sprake van de mis als een 'verloochening van het lijden van Christus' en wordt dit 'vervloekte afgoderij' genoemd. Begin dit jaar werden deze passages geschrapt om van de ChristenUnie een brede partij voor christenen te maken en de drempel voor katholieken weg te nemen.

Hamer vindt dat Slob de ChristenUnie 'opener' heeft gemaakt. "De Kamerleden zijn professioneel, inhoudelijk sterk, sociaal en altijd zakelijk. Ze zijn toegankelijk en zijn makkelijk in het contact met andere partijen."

Slob wordt in Den Haag geroemd om zijn verantwoordelijkheidsbesef. Maar toch is de druk van de politiek voor Arie Slob nooit helemaal gaan wennen.

In de weekeinden kon hij thuis afstand nemen, want aan zijn vrouw zijn de politieke verwikkelingen niet besteed. Op donderdagavond komt hij zo nu en dan bijeen met een praat- en gebedsgroepje van vijf mannen, mensen van buiten de politiek. Ook daar laat hij de ontwikkelingen op het Binnenhof even achter zich, net als in de Haagse duinen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden