Geen vuilniswagen, maar een afvalkip

In het Belgische Gooik zorgen gemeentelijke 'afvalkippen' bij de burgers thuis voor de verwerking van voedselresten. Inzamelen met een vrachtwagen hoeft niet meer. Ook iets voor Nederland?

'Kom maar. Kom dan..." Julien Pletinckx maakt met zijn mond wat klikkende geluidjes om zes bruine legkippen te lokken die zich sinds dit jaar in zijn tuintje ophouden. Maar ze reageren pas echt als Pletinckx het bakje met etensresten op het gras leegkiepert. Ze stórten zich op de gekookte aardappels van gisteren, de gestoofde rode kool en die halve gehaktbal mag er ook best zijn.

"Deze dames helpen mij van al mijn groente-, fruit- en tuinafval af", zegt Pletinckx, inwoner van de Belgische gemeente Gooik, bij Brussel. "Ik voer ze nog een beetje bij met graan, maar verder heb ik er geen omkijken naar. Ik vind het ook wel leuk, dat leven in de tuin. Het is gezellig. En de kleinkinderen zijn gek op de kippen. Het enige probleem vormen eigenlijk de eieren: ze leggen er soms zoveel dat ik niet meer weet aan wie ik die moet schenken."

Pletinckx is niet de enige tevreden kippenhouder in deze streek. Gooik, 'de parel van Pajottenland', is een landelijke forenzengemeente met nog geen negenduizend inwoners. Toch kent het dorp maar liefst 252 gezinnen die kippen houden, een negende van alle huishoudens. Vooral in de ring om het directe centrum van het dorp is sprake van tevreden gescharrel. In dit buitengebied houdt een op de vier gezinnen zelfs afvalkippen.

"De kippen vormen in ons dorp de simpele oplossing voor een kostbaar probleem", vertelt schepen (wethouder) Simon de Boeck. "In onze landelijke gemeente zijn de woningen over een grote oppervlakte verspreid, waardoor het ophalen van afval een dure zaak is. De route van de vrachtwagen is lang, de adressen liggen vaak ver uiteen. We blijven verplicht om huisvuil op te halen, maar zou er voor groente-, tuin- en fruitafval niet een besparing te vinden zijn, vroegen we ons in 2003 af."

Het antwoord op die vraag kwam van een wat oudere dorpsbewoner. Vroeger, zei hij, was er helemaal geen noodzaak voor het ophalen voor groente-, tuin- en fruitafval (gft). De scharrelende dieren aten de etensresten op. Varkens, kippen, eenden, kalkoenen, ganzen. Waarom maken we daar nu geen gebruik meer van?

Goede vraag, dacht de schepen, die zijn milieu-ambtenaar Filip Mignon opdracht gaf te onderzoeken welke dieren geschikt zijn als gft-verwerkers. Varkens zijn prima gft-eters, maar hebben grote hoeveelheden nodig. Ook zorgen ze voor stank, waarmee ze niet geschikt zijn voor in de tuin. En wat zullen de buren denken? Ganzen zijn te luidruchtig, en vreten kleine oppervlaktes te snel kaal. Eenden zorgen voor modder, en kalkoenen vereisen veel bijvoering, terwijl ze ziektegevoelig zijn.

"Kippen daarentegen", zegt Mignon, "zijn eenvoudig te houden, niet ziektegevoelig en tevreden met een beperkt leefoppervlak. Ze beschadigen de tuin niet en leveren eieren en vlees. Per stuk kunnen ze dagelijks 150 gram gft oppeuzelen." Drie exemplaren kunnen moeiteloos het afval van één gezin aan.

Kippen moesten het dus worden in Gooik, en de gemeente riep een heus 'kippenproject' in het leven dat onder de naam 'Kukeleku' gezinnen tegen een schappelijk prijs per jaar van drie afvalkippen voorziet. Per kip wordt slechts 3,50 euro betaald, de provincie legt de andere helft bij.

In acht jaar tijd is de 'afvalkip' in Gooik een verschijnsel geworden waar niemand nog van opkijkt. Jaarlijks bestellen tussen de tweehonderd en driehonderd gezinnen nieuwe kippen die zij minstens één jaar moeten verzorgen. Ook scholen en bejaardencentra doen mee. Met de nieuwe kippen kan de oude populatie worden uitgebreid. Maar de nieuwe kunnen de hennen van vorig jaar ook vervangen, omdat deze inmiddels in de pan zijn verdwenen.

Bij de start van het project werden de nieuwe kippen in de maand mei onder de dorpelingen verspreid, maar die datum is inmiddels verschoven naar juni. "De uitgifte viel aanvankelijk namelijk samen met de periode waarin de vossen jongen hebben. Het aantal vossen is de afgelopen jaren hier sterk toegenomen, en juist in mei zijn ze extra vraatzuchtig: omdat ze jongen hebben. Veel net geplaatste kippen waren daarvan het slachtoffer. Het gastgezin had de omrastering dan nog niet op peil, of het kippenhok nog niet dicht, waardoor die vossen konden toeslaan. Met een andere datum, en meer ervaring bij de houders, is het probleem 'vos' nu nagenoeg opgelost.

Het succes van de afvalkip is af te lezen in de afname van het gft-aanbod. In 1999 leverde een inwoner van Gooik gemiddeld 23,7 kilo groenafval, in 2011 nog maar 12 kilo. "Dat is een halvering, dus ook een halvering van de verwerkingskosten", zegt Mignon. "Voor onze kleine gemeente betekent dat nu al een reductie van vijf ton afval, waardoor we 1710 euro besparen."

Toch moeten de grote stappen nog worden gezet. Ook al is er minder aanbod van gft en vindt 70 procent van de inwoners dat het dorp zonder inzameling kan, Gooik is nog steeds contractueel verplicht de vrachtwagen te laten rondrijden. De gemeente ontvangt subsidie voor de afvalinzameling, en móet daarom burgers de gelegenheid blijven bieden hun gft in te leveren.

"De komende jaren zullen we toe moeten naar een werkelijk ander systeem", vindt schepen De Boeck. "De afvalkippen zijn alleen bruikbaar in landelijk gebied waar de bewoners over een tuin beschikken. In de dorpskern bevinden zich veel appartementen. Hier kun je niets met kippen, maar misschien wel met gemeenschappelijke composthopen. Met zulke containers in het centrum, en de kippen in het buitengebied, is de inzameling per vrachtwagen echt niet meer nodig. We moeten die achterhaalde stadsservice weten te beëindigen, en op dorpsniveau de kringloop sluiten. Onze bevolking is er klaar voor, nu het bestuur nog."

Wat pikt de kip?
De Belgische Openbare Afvalstoffen Maatschappij (Ovam) heeft een brochure gemaakt waarmee burgers zich kunnen voorbereiden op de aanschaf van een gesubsidieerde afvalkip. Nederlandse gemeenten maken overigens nog geen gebruik van dergelijke 'afvalkippen'. Een kip heeft minstens twee vierkante meter gras nodig, dus neem niet te veel kippen. Wie onervaren is, kan het beste met twee tot drie kippen beginnen, en later uitbreiden.

Een haan kan cachet geven aan een tuin, maar zorgt zeker binnen de bebouwde kom ook voor overlast. Kippen houden zonder haan is goed mogelijk.

Naast de ren is een gedegen kippenhok nodig dat beschutting biedt tegen het weer en tegen roofdieren. Maak er een gewoonte van minstens één keer per dag bij de kippen langs te gaan om hun voer en water te controleren, maar ook hun algehele staat. Als de kippen 's avonds worden opgehokt en 's morgens weer worden losgelaten, zijn er automatische al twee contactmomenten.

Een kip mag, anders dan in het hiernaast beschreven voorbeeld uit Gooik, geen vlees hebben. Wel eten kippen al het gft-afval, aangevuld met graan en gras uit de ren. Eieren en vlees van de kip mogen alleen voor eigen consumptie worden gebruikt.

De brochure 'Wat pikt de kip?' is digitaal te raadplegen op: www.mortsel.be/mrm/acties/kip/kip_Brochure_OVAM.pdf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden