Geen vrijheid-blijheid op school

Onderwijsinspectie kan leerlingen van De Kampanje toch dwingen te leren: via een boete voor de ouders

De ouders weten het even niet meer. Je kunt een kind niet dwingen iets te leren, vinden ze. Maar de Onderwijsinspectie lijkt hier nu toch in te slagen.

In hoger beroep kregen de ouders deze week van het Arnhemse hof te horen dat ze toch echt boetes moeten betalen wegens het ontduiken van de leerplicht. Hun kinderen gaan naar de in 2007 opgerichte Amersfoortse vernieuwingsschool De Kampanje. En dat is geen school, zei de Onderwijsinspectie in 2009.

De uitspraak gaat om meer dan alleen leerplicht. Net als die van een week eerder, toen de rechter twee ouderparen elk tot 500 euro boete veroordeelde, omdat hun kinderen naar De Koers in Beverwijk gingen. Het gaat om onderwijsvrijheid. En de Inspectie die dat grondrecht schendt, menen Edwin de Bree en Peter Hartkamp - twee vaders en oprichters van de particuliere scholen De Koers en De Kampanje. Hier mogen kinderen van 4 tot 19 jaar zelf beslissen wat ze willen leren en hoe. Allemaal volgens het zogenaamde Sudbury-principe.

Toen zijn dochter acht was, merkte Hartkamp dat school haar diep ongelukkig maakte. Ze zei liever dood te willen dan naar school te gaan. Hartkamp schrok, begon zich te verdiepen in onderwijssystemen, en kwam na de vernieuwingsschool Iederwijs uit bij het uit de VS afkomstige Sudbury-onderwijs. Dat was het.

"Het uitgangspunt is dat je mensen niet kunt dwingen iets te leren." Daarom mag een leerling bij Sudbury-onderwijs zelf bepalen hoe die zijn dag indeelt. Bij De Kampanje bepalen scholieren zelf waarin en wanneer ze les krijgen, en besturen ze samen met de docenten de school. Sudbury ziet kinderen als mensen, zegt Hartkamp. Kinderen leren wanneer ze er aan toe zijn. Veel efficiënter, en bovendien prettiger voor het kind.

Alleen ziet de inspectie dat anders. Die kwam in 2008 kijken; een jaar later volgde een negatief rapport. De Kampanje bereidt kinderen onvoldoende voor op vervolgonderwijs, leerlingen krijgen te weinig tijd om zich de stof eigen te maken, voortgang van de scholieren wordt niet bijgehouden, resultaten van de leerlingen waren ondermaats.

Onzin, menen Hartkamp en De Bree. Ze hebben niks tegen inspectietoezicht, maar de gebruikte criteria zijn door de inspectie zelf bedacht, waarmee ze de grondwettelijke onderwijsvrijheid schendt. Hartkamp: "Dat leerlingvolgsysteem? Er is geen wet die dat voorschrijft." De Bree: "Die criteria zijn gebaseerd op regulier onderwijs. Zo is onderwijsinnovatie onmogelijk."

Dus werd het rapport aangevochten, tot aan de Raad van State. "Hun betoog is ons bekend. En is door het hoogste bestuursrechtelijke orgaan verworpen", benadrukt een woordvoerder van de Onderwijsinspectie.

Daarmee was de zaak afgedaan: De Kampanje was definitief geen school in de definitie van de Leerplichtwet. Bekostiging kreeg ze al niet, die kon niet worden ingetrokken; wel waren de ouders opeens strafbaar. Leerplicht sommeerde de kinderen in te schrijven op een erkende school, en gaf boetes van 250 euro per kind. Een nieuwe rechtsgang volgde. Maar ook de strafrechter geeft de inspectie nu gelijk.

Er is in Nederland 'een breed spectrum van onderwijsmogelijkheden' waaruit ouders kunnen kiezen, zegt de inspectie. De Bree: "Dat zijn scholen die zich hebben aangepast aan de voorkeurspedagogische visie van de Onderwijsinspectie. Terwijl zij zich niet met pedagogiek zouden mogen bemoeien."

Sommige ouders zijn inmiddels afgeschrikt. De Kampanje heeft nog tien en De Koers nog maar vier leerlingen over. Dat waren er meer dan twintig. Maar ondanks de uitspraak gaan de scholen na de krokusvakantie gewoon weer open. Voorlopig. Sommige ouders praten over emigratie. Naar Duitsland of België, waar succesvolle Sudbury-scholen met rust worden gelaten.

Het is een principekwestie geworden. Maar, verzekert De Bree, het belang van de kinderen staat altijd voorop. "We moeten oppassen dat het geen Don Quichot-achtige strijd wordt. We kunnen niet met dit kleine groepje ouders de samenleving veranderen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden