Omgevingsgeluid

Geen vliegtuigen, volop vogelgefluit: wat de afwezigheid van herrie met ons doet

Beeld Nanne Meulendijks

Hoort u het ook, de afwezigheid van herrie? Amper vliegtuigen, geen gebral in de straten en volop vogelgefluit. Wat brengt die stilte ons?

De ademhaling van je naasten, het geritsel van bladeren, het gezoem van een insect, het getrippel van de kat, het geklets van de buurvrouw: het zijn omgevingsgeluiden die zeker in stedelijk gebied vaak overstemd worden door pruttelende scooters of bestelbusjes, luid pratende mensen en zoomende airco’s. Maar warempel! Nu horen we de kleine huis-tuin-en-keukengeluiden opeens.

Het geluid van veiligheid

Dat heeft een groot voordeel, zegt geluidswetenschapper Tjeerd Andringa van de Rijksuniversiteit Groningen. “De kleine geluiden verbinden ons met onze omgeving. Dat zorgt ervoor dat we ons veilig voelen, dat is een evolutionair principe. Als de omgevingsgeluiden overstemd worden, dan voelen we ons onveilig en moeten onze ogen harder de omgeving scannen – wat veel meer onrust geeft. ”

Neem de grof ronkende auto. Volgens Andringa registreert ons brein dat geluid als een aanstormende olifant: het lawaai vangt al je aandacht omdat je onderbewust een dreiging ervaart. Geluiden dringen zich op twee manieren op, zegt de onderzoeker: via luidheid, zoals de auto, en via verandering; als iemand bijvoorbeeld begint te smakken tijdens een romantische scene in de bioscoop.

“Die geluiden vragen aandacht, aandacht, aandacht, en als je moe bent geef je daar sneller aan toe. Dan beïnvloedt het jouw stemming ook nog eens. Na één negatief geluid heb je minstens drie keer zoveel positief geluid nodig, weten we uit onderzoek”, aldus Andringa.

Vrijer en creatiever denken

Gewone omgevingsgeluiden brengen ons juist rust, waardoor we onze omgeving op een rijkere manier waarnemen. “Op het moment dat je je veilig voelt, kan jouw aandacht overal naartoe: naar de natuur, naar je eigen lichaam, naar de buren. Omdat er door corona ook minder stoorbronnen zijn, denken mensen ook vrijer, waardoor we creatiever worden.”

Het wegvallen van decibellen door corona levert dus voordelen op. Maar stilte is veel breder dan de afwezigheid van herrie. Het is momenteel ook de afwezigheid of radicale vermindering van fysiek contact met collega’s en naasten. Die algehele verstilling van het leven kan ook veel ongemak opleveren, merkt de Belgische priester en psychotherapeut Erik Galle, schrijver van het boek ‘Als de stilte roept’. 

“Mensen vertonen ontwenningsverschijnselen.” Gewend als we zijn aan herrie en prikkels, is onze reflex om stilte uit de weg te gaan, ziet hij. Dus wandelen mensen met hun oortjes in en vervangen ze de normale sociale prikkels die ze gewend zijn door videobellen of obsessief nieuws volgen. Digitaal of niet: die constante blootstelling aan prikkels en informatie zorgt voor vervuiling in de hersenen, weten we uit de psychologie.

Nieuwe geluiden gezocht

Een intelligente lockdown, hoe klinkt dat eigenlijk? Om u daar een idee van te geven, verzamelt Trouw geluiden van nu. Ervaart u ook dat de wereld om u heen stiller is, en hoort u nieuwe geluiden? Maak een opname met uw telefoon waarop u het geluid laat horen en er iets over vertelt en stuur die aan lezers@trouw.nl. U kunt ook een geschreven reactie sturen. We verzamelen de reacties in de krant, en plaatsen een selectie van de geluidsfragmenten in een artikel online.

Daardoor kan het ook in deze ‘stille’ tijd voelen alsof je een enorm vol hoofd hebt, aldus stiltetrainer en retraiteorganisator Mirjam van der Vegt. “Als je stil bent, laat je de vuilnismannetjes in je hoofd hun gang gaan, waardoor je hoofd leger wordt en je daarna meer kunt ontvangen.” Ze vergelijkt het met een bos bloemen die de buurvrouw brengt. “Als je huis een grote rotzooi is, kun je die nergens kwijt.”

Met je voeten in het koude water

Dat mensen stilte uit de weg gaan is logisch, want stilte kan heel confronterend zijn, benadrukt Galle. “Stilte ervaren is naar het strand gaan en je voeten in het koude water steken. Dan deins je terug, maar als je er doorheen gaat, voelt het water al gauw anders.”

Van der Vegt maakt in haar stiltetrainingen veel gebruik van de Benedictijnse kloostertraditie, die drie tredes van stilte kent. De eerste is herademen, even tot rust komen: dat kennen we allemaal van het uitpuffen op de bank. “Maar als de stilte langer duurt, zoals nu, dan is er de tweede trede: de struikeling. Daarin komt van alles uit je binnenste omhoog aan emoties en gevoelens. Dat kan heel confronterend zijn.”

Tegelijkertijd noemt ze dit ‘de meest intrigerende vorm van stilte’, omdat er ook de meeste winst te behalen valt. “Deze tijd biedt een kans om te onderzoeken wat er diep binnenin je leeft. Wat voor behoeftes er schuilgaan achter je emoties. Dan komt meer aan de oppervlakte waarvoor je écht wilt leven. Wil je die ene baan wel? Wil je wel zo samenleven met anderen zoals je doet?”

Allemaal in uw eigen kop

Ook Galle ziet deze tijd als een kans. “Noem het geen lockdown, maar een cleaning up”, zegt hij. “Dit is de ideale periode voor opruimwerk. Niet alleen letterlijk – zoals iedereen nu doet - maar ook in figuurlijke zin. Een Vlaamse minister waarschuwde deze week om niet naar buiten te gaan en zei: ‘Ga allemaal in uw eigen kop zitten.’ Dat vond ik een mooi credo.”

Na de struikeling volgt vaak de derde trede, de overgave, weet Van der Vegt uit ervaring, overgave die voortvloeit uit het besef dat je niet alles kan veranderen en vormgeven als mens. “Dat proces zie ik steeds gebeuren tijdens stilteretraites. In die overgave ontstaat ook ruimte voor spiritualiteit, voor een diepere ervaring van stilte, die heel helend kan zijn.”

En wat die ervaring brengt? “Het gaat om geliefd zijn en het leven ontvangen, zonder dat je er iets van hoeft te maken”, zegt Van der Vegt. Galle: “Voor mij is het stoppen met spreken, en luisteren. In de aanwezigheid zijn van God, zoals je stil kunt zijn bij iemand die je vertrouwt en goed kent. Ik zou iedereen in deze tijd willen uitdagen: ga op reis in je eigen kop, dat is een echt avontuur.”

Beeld Nanne Meulendijks

Uitslapen of vogelgeluiden opnemen: Hoe ervaren we de stilte?

Hugo Timmer (61) uit Heiloo, woont onder de aanvliegroute van Schiphol:

“Wat ik nu ervaar is een basale paradijselijke stilte. Een grote rust. Geen slaapverstoring meer.

“Ons huis heeft last van twee verkeersstromen naar Schiphol. Een invliegroute vanuit het oosten, daar draaien ze in op weg naar de Polderbaan. De tweede komt vanuit zee als het spitsuur is in het vliegverkeer. Dan vliegen ze diagonaal over Heiloo van noordwest naar zuidoost. Ik zit in het zuidoosten. Over ons huis vliegen op een drukke tijd zo’n 25 vliegtuigen per uur op zo’n 500 à 600 meter hoogte. Dat hoor je. Ook de nachtvluchten, ik kan daar wakker van worden.

“Dat is niet meer. Ik ben een vogelaar, en ik hoor opeens het krijsen van de cirkelende roofvogels boven mijn huis. Ik hoor ook meer van de buren als ze in hun tuinen zitten, maar daar heb ik totaal geen moeite mee. Het zijn de natuurlijke geluiden van het leven. Zeker één keer per uur zeg ik tegen mezelf: wat heerlijk stil is het.

“Wat bijkomend prettig is: tot nu toe moest ik elke maand mijn vensterbanken schoonmaken omdat daar een vettige troep zich ophoopt. Dat is geen prettig idee, al dat fijnstof en andere rommel uit die motoren die op je huis komt. Ook dat is nu weg. Echt fantastisch.”

Student Maartje Groenen (23) woont aan de Oudegracht in Utrecht:

“Mijn huis staat midden in een drukke winkelstraat en mijn kamer zit aan de straatkant. Normaal is hier altijd herrie, maar sinds de coronamaatregelen is het een stuk stiller geworden. ’s Nachts schrik ik niet meer wakker van het lallende uitgaanspubliek, overdag is er minder geroezemoes van winkelende dagjesmensen. Maar het allerfijnst is de afwezigheid van het draaiorgel, dat me normaal gesproken iedere zaterdagochtend bruut wakker maakt. Nu het orgel weg is, lukt het me ineens weer om op zaterdag uit te slapen. Fijn, want sinds de coronacrisis heb ik in het weekend toch weinig te doen. Soms word ik nog wakker van een verloren amateur-straatmuzikant, die al fluitend langs mijn raam wandelt. Maar als die me wakker maakt, draai ik me gewoon nog een keer lekker om.”

Joost van Bruggen (44) uit Arnhem, vogelaar op de Veluwe:

“Op de Veluwe is eigenlijk altijd achtergrondgeluid. Overvliegende vliegtuigen, langsrazende auto’s of vrachtwagens, wandelaars met een blaffende hond, noem maar op. Ik neem vogelgeluiden op, maar dat gaat nooit vanzelf. Je kunt niet gewoon op record drukken en dan klaar als er een geelgors in een den zit op de hei. Nee, je moet er bij in de buurt gaan staan en dan wachten tot er even een moment is dat er geen andere geluiden zijn. Dat moment duurt vervolgens nooit lang, na een paar minuten komt er wel weer een vliegtuig over ofzo.

“Het is nu totaal anders. Er is geen achtergrondgeruis meer. Het is heel fijn, je drukt op opnemen en klaar. Heel efficiënt. Het is dus niet zo dat er meer vogels zijn of dat ze harder zingen door de huidige stilte, dat zeggen mensen wel eens, maar dat is niet bewezen. Je hoort de vogels beter en je hoort ze ook van verder weg. In je gehoor zitten er geen motoren meer in de weg. Dat maakt het zo bijzonder.

“Het is bijna onwerkelijk zo leeg als het nu is op de Veluwe. Er zijn bijna geen wandelaars meer. Ik loop door een verlaten wereld. Sta je midden op een heideterrein, 500 meter naar de ene kant niemand, 500 meter naar de andere, ook niemand. De ruige natuur is alles wat je ziet en hoort. En de vogels: een roodborsttapuit, een kneu, een zwarte specht, een boompieper. Wat een bijzonder jaar is dit.”

Communicatiemanager John Relou (54) woont naast de A1 bij Bathmen:

“Of het hier stiller is geworden? Dat valt tegen. Mijn slaapkamerraam kijkt rechtstreeks uit op de snelweg en ik hoor de geluiden goed, ook nu. De meeste herrie van de A1 kwam van vrachtwagens, die natuurlijk niet zijn gestopt met rijden. Ze maken een continue dreun die je dag en nacht hoort. Het personenverkeer, een veel zoemender geluid, is wel minder geworden: zeker tijdens de spits merk je dat goed. Hoe groot het verschil precies is, lijkt trouwens lastig te meten, want dat is ook afhankelijk van de wind. Omdat die de afgelopen tijd naar het oosten waaide, hadden we sowieso minder last van de snelweg. Maar echt stil was het niet: vanwege het mooie weer hoorde ik vorige week veel motorrijders over de snelweg gieren. Gelukkig zit ik ook bij het bos en hoor ik ook de vogels fluiten, tussen alle herrie door.”

Lees ook: 

Echte rust? Die vind je op je balkon achter de geraniums, zegt Neske van Halsema (85)

Welk verhaal geeft uw leven zin? In deze reeks vertellen Trouw-lezers hun zingevingsverhalen. Vandaag: Neske van Halsema (85). ‘We zaten daar in volmaakte harmonie en stilte. We voelden ons intens met elkaar verbonden en met de Eeuwige.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden