Geen vernieuwende Duitse filmgolf

Duitse filmmakers mogen niet klagen. Regeringsfondsen, omroepen en sponsors geven met gulle hand. Maar levert het ook wat op? Op de Berlinale staan wederom veel jonge en oude Duitse filmers op het programma. Voorlopig weten zich er nog maar twee echt te onderscheiden.

Duitsland viert op de Berlinale, het jaarlijkse Berlijnse filmfestival, ook altijd een beetje zichzelf. Het filmfestival toont graag wat het betrekkelijk gulle nationale filmfonds allemaal mogelijk heeft gemaakt. Dit jaar lijkt de oogst groter dan ooit. Maar liefst vijf van de 23 films in het hoofdprogramma zijn van Duitse makelij.

Nederland is best jaloers op het Duitse subsidiesysteem voor films. Daar gaat ons land echter vanaf nu van meeprofiteren. In de schaduw van de Berlinale ondertekenden afgelopen zaterdag de beide ministers van cultuur een samenwerkingsverdrag dat voor meer coproducties moet zorgen en voor een betere distributie in beide landen.

Betere voorwaarden voor het maken van films is natuurlijk altijd goed. Maar leidt het ook tot betere films? Ondanks de vele nieuwe Duitse films die op de Berlinale zijn te zien, is er geen sprake van een 'neue Deutsche Welle', een nieuwe en vernieuwende stroming zoals die zich in het verleden wel vaker op Duitslands roemrijkste filmfestival manifesteerde.

In het verleden zorgden filmers als Rainer Werner Fassbinder in de jaren zeventig, Christoph Schlingensief in de jaren tachtig en Tom Tykwer in de jaren negentig voor de nodige opschudding op de Berlinale. Stuk voor stuk maakten ze school met films die zowel inhoudelijk als qua vorm vernieuwend waren.

Helaas kan dat van deze jaargang niet worden gezegd. Misschien met één uitzondering. De film 'Victoria' in het hoofdprogramma heeft het in zich, voor een verrassing te zorgen. Maar de rest van de Duitse inbreng op de Berlinale is weliswaar omvangrijk maar tegelijk nogal conventioneel en voorspelbaar.

De oeuvreprijs (de 'Gouden Erebeer') voor Wim Wenders hing al jaren in de lucht. Aan zijn werk is een uitvoerig retrospectief gewijd, van 'Die Angst des Tormanns beim Elfmeter' via 'Der Himmel über Berlin' tot 'Pina'. En hij dingt dit jaar ook mee naar de hoofdprijs, met 'Everything Will Be Fine', een drama met Charlotte Gainsbourg in een van de hoofdrollen.

Werner Herzog, internationaal al vermaard genoeg, krijgt die Gouden Erebeer ongetwijfeld een van de komende jaren. Ook hij dingt mee naar de hoofdprijs. In de competitie draait zijn 'Queen of the Desert', een nogal conventionele, ja zelfs kitscherige film waarin Nicole Kidman een vrouwelijke Lawrence of Arabia speelt.

En dan is er nog Oliver Hirschbiegel, de maker van de omstreden Hitler-film 'Der Untergang', dit keer met een film over Georg Elser, die in 1939 een jammerlijk mislukte bomaanslag op Hitler pleegde. En de altijd sympathieke Andreas Dresen met 'Als wir träumten', naar de gelijknamige roman van Clemens Meyer over wilde jongeren in Leipzig rond de Wende.

Belevenis

Best goede films allemaal, maar beslist niet het begin van een nieuwe golf in de cinematografie. De enige Duitse belofte in het hoofdprogramma is, zoals gezegd, 'Victoria', geschreven en geregisseerd door Sebastian Schipper, voormalig acteur in onder meer films van Tom Tykwer. 'Victoria' ging afgelopen weekend in première en is een belevenis.

Het bijzondere aan de film is dat hij in één take met één camera is opgenomen. Grotendeels op straat in het centrum van Berlijn, van vier tot zes uur 's morgens. De Spaanse actrice Laia Costa is gedurende die twee uur constant in beeld. Haar personage, Victoria, maakt in het strakke kader van die reële tijd een dramatische ontwikkeling door.

Victoria is een jonge Spaanse die in Berlijn haar geluk beproeft. Ze is er nog maar drie maanden, heeft een baantje in een café maar spreekt nauwelijks Duits. De film begint in een typisch Berlijnse club. Daar maakt ze kennis met vier uitgelaten jongens, op het eerste gezicht vervelende klieren maar in de loop van het verhaal krijgen ze steeds meer karakter.

Om een ereschuld te voldoen moeten ze terstond een bankoverval plegen. Omdat een van hen te veel heeft gezopen, moet Victoria hem vervangen. Zij rijdt de vluchtauto. De overval lijkt te slagen, maar de politie is hen al snel op het spoor. De jacht eindigt dramatisch. Ook Sonne, op wie Victoria inmiddels verliefd is geworden, moet het ontgelden.

De film is in bijna alle opzichten geslaagd. Doordat alles in de reële tijd is gefilmd, loopt de suspens enorm op. Ondertussen ondergaan de personages, met name Victoria en Sonne, een heftig emotioneel drama, door de acteurs zeer overtuigend neergezet. Een film die niet alleen meeslepend is maar ook veel bewondering wekt voor de extreme prestatie.

Misschien na tien jaar weer eens een Gouden Beer voor een Duitse film? De competitie loopt nog, er moet nog een aantal films in première gaan. Maar de andere vier Duitse films in het hoofdprogramma lijken bij voorbaat kansloos. Gelukkig zijn er nog veel bijprogramma's, waarin tal van jonge Duitse filmers hun opwachting maken.

Kleine onderwerpen

De meesten van die jonge Duitsers lijden echter aan een kwaal waar ook veel jonge Duitse schrijvers onder gebukt gaan. Ze kiezen hun onderwerpen te klein. Het gaat om relatieleed, om ouder-kindproblemen, om fricties in een woongroep. Te veel navelstaarderij. Slechts enkelen kiezen voor grotere thema's met politieke en maatschappelijke aspecten.

Daarmee vergeleken is die ene oude Duitse rot in het vak, de man die bijna elke Berlinale wel weer met een nieuwe film komt, haast een verademing: Rosa von Praunheim. Zijn films zijn vaak documentair en altijd uit het leven gegrepen, vooral ook uit het homoleven. Beroemd is bijvoorbeeld 'Die Jungs vom Bahnhof Zoo' over tippelende jongens in Berlijn.

Dit jaar presenteert hij 'Härte' ('Hard zijn'). De film gaat over Andreas Marquardt, een oer-Berlijner uit Neukölln met een heftig leven achter zich. Hij werd mishandeld door zijn vader en seksueel misbruikt door zijn moeder ("Jouw pik is van mij", placht ze te zeggen). Later werd hij karatekampioen, boef en pooier. "In al die tijd heb ik geen gevoelens toegelaten."

In de film vertelt Marquardt over zijn leven van vroeger. Scènes worden (uitstekend) nagespeeld in een bordkartonnen decor. Eenmaal in de gevangenis eist Marquardt therapie, die hem pas na vele weigeringen wordt toegestaan. Nu geeft Marquardt karateles, vooral ook aan kinderen. En werkt hij voor een stichting voor misbruikte jongens en meisjes.

'Härte' is een goed gemaakte film waar je het beurtelings koud en warm van krijgt. Vooral ook van Marquardts vriendin Marion. Hij behandelde haar slecht, liet haar voor zich 'werken', maar zij bleef hem trouw, showde voor hem haar tieten en kont op straat zodat hij haar vanuit zijn cel kon zien. Ze zijn nu een jaar of veertig bij elkaar en gaan binnenkort trouwen.

Na afloop kregen Von Praunheim, Marquardt en zijn therapeut een langdurig applaus. Als ooit de term 'feel good movie' op zijn plaats is geweest, dan wel bij deze film. De Duitse subsidiegevers hebben veel middelmatigs gesponsord, maar 'Victoria' en 'Härte' zijn hun geld meer dan waard geweest.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden