Geen toelichting, geen excuses

Semenya wint haar eerste wedstrijd over 800 meter in het Finse Lappeenranta. ( FOTO AP)

amsterdam – - Caster Semenya liep op te jonge leeftijd te snel te hard. Ze had daarbij haar uiterlijk niet mee.

Als achttienjarige werd de Zuid-Afrikaanse vorig jaar met overmacht wereldkampioen op de 800 meter, waarna ze met een elf maanden lange wereldwijde discussie tot op het bot werd vernederd: is ze nu wel of niet een vrouw?

Pas vorige week gaf de internationale atletiekfederatie (IAAF) haar groen licht om weer wedstrijden te lopen. Donderdag maakte ze in een kleine wedstrijd in Finland haar rentree. Zonder wroeging, zo zei ze. „Ik ga niet zeggen dat ik me verbitterd voel over wat me is overkomen, want dat ben ik al lang vergeten.”

Wel staat de twijfel over haar prestatie voor eeuwig geboekstaafd. In ‘Athletics 2010’, de meest recente bijbel van de IAAF, staat ze met haar winnende WK-tijd van 1.55,45 als dertiende opgenomen in de wereldranglijst aller tijden. Achter haar naam staan twee niet nader toegelichte vraagtekens.

Met evenveel recht van spreken hadden die vraagtekens kunnen staan achter de twaalf atletes boven haar. De 25 snellere tijden die zij produceerden zijn discutabel omdat ze voor het merendeel stammen uit het dopingtijdperk van de jaren 70 en 80 (Oostbloktijden) en/of zijn van atletes waarvan het uiterlijk ook opviel door mannelijke musculatuur. Het wereldrecord uit 1983 van de Tsjechische Jarmila Kratochvilova (1.53,28) wordt als ‘onwaarschijnlijk’ beschouwd.

Ellen van Langen staat twee plaatsen onder Semenya met de tijd van 1.55,54 die haar in 1992 de olympische titel bracht. Als geen ander weet de huidige atletenmanager wat een aanslag die snelheid op een lichaam kan plegen. Fysiek is ze de krachtsinspanning van Barcelona nooit te boven gekomen.

Vandaar het wantrouwen als een atlete zich ogenschijnlijk vanuit het niets bij een select gezelschap schaart. In 2008 werden de wenkbrauwen gefronst toen de Keniaanse Pamela Jelimo olympisch kampioen werd en de derde tijd ooit produceerde. Jelimo was net als Semenya in 2009 achttien jaar jong en heeft een mannelijk uiterlijk.

Een maand voor de WK in Berlijn werd Semenya Afrikaans jeugdkampioen in een tijd van 1.56,72, ruim zeven seconden sneller dan ze een jaar eerder was. Achteraf blijkt dat toen al twijfels rezen over haar vrouw zijn. Ofschoon het aanvankelijk door de Zuid-Afrikaanse atletiekbond werd ontkend, had ze voor Berlijn op last van de IAAF al seksetests moeten ondergaan.

Terstond na haar met overmacht veroverde wereldtitel, werd Semenya afgezonderd van de buitenwereld, waar zich een schandaal zonder weerga ontrolde. Met de ultieme vernedering van een atlete, schoten de emoties alle kanten op.

Ze werd door een aantal kansloze concurrenten openlijk beschuldigd een man te zijn; anderen toonden sympathie of compassie met haar. In Australische media verschenen berichten als zou zij zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtskenmerken hebben. Zuid-Afrikaanse officials beschuldigden de wereld van racisme en seksisme. Die sfeer verhardde toen de Zuid-Afrikaanse hoofdcoach Wilfred Daniels openbaar maakte dat voor de WK in Berlijn intimiderende en onterende testen waren uitgevoerd op Semenya.

Semenya en haar familie waren verbijsterd door het tumult, de studente was immers als meisje opgegroeid. Dat het verschil tussen mannen en vrouwen (in de sport) niet zwart-wit hoeft te zijn, was hen onbekend. Nog tijdens de WK werden verdere onderzoeken aangekondigd naar een antwoord op de delicate vraag: heeft Semenya van enkele mannelijke karakteristieken een voordeel op haar vrouwelijke concurrenten?

Kennelijk was de ontwikkeling van Semenya voor de IAAF te snel gegaan om daarover op korte termijn (voor de WK) een antwoord te krijgen. Daarbij speelt een rol dat de in 1966 ingevoerde seksetests in 1992 is afgeschaft. Gezien het moeizame proces waarmee de IAAF uiteindelijk tot een besluit is gekomen, blijkt de sport niet in staat het verschil tussen man en vrouw op basis van duidelijke richtlijnen te bepalen.

Semenya was formeel overigens niet geschorst, vermoedelijk om juridische complicaties te vermijden. De Zuid-Afrikaanse atletiekfederatie had het advies gekregen haar niet in wedstrijden te laten starten. In maart werd daardoor haar rentree in Stellenbosch gedwarsboomd. Ook de tweede poging, in juni in Zaragoza, ging tot haar frustratie niet door.

Advocaten van de atlete beweerden in februari al met grote stelligheid dat niets haar rentree in de weg stond. De IAAF hield de kaken strak op elkaar, lange tijd was nodig om de bevindingen van een comité van wetenschappers op hun waarde te beoordelen. Op 6 juli was er dan de mededeling dat ze startgerechtigd is in de vrouwenatletiek.

Elke toelichting daarbij ontbrak, net als een verontschuldiging.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden