Geen terroristen, maar asymmetrische oorlogsvoerders

De term 'terrorisme' wordt al decennialang te pas en te onpas gebruikt om onwelgevallige (politieke) tegenstanders de mond te snoeren. Na 11 september heeft dit gebruik een zo mogelijk nog hogere vlucht genomen. Vorige week stelde Spanje zelfs voor om ook antiglobalistische demonstranten als potentiële terroristen te beschouwen. Dat zou de definitie van 'terrorisme' wel erg ver oprekken.

De lijst van staten en groeperingen die elkaar over en weer van terrorisme beschuldigen, is zo langzamerhand onafzienbaar. De PLO, ANC, UCK, PKK, maar ook de staat Israël, de VS, Servië, Turkije, Pakistan en China zijn ooit of worden nog steeds voor terroristisch uitgemaakt.

Het kwistige gebruik doet de betekenis van de term weinig goed. Om effectieve preventieve en juridische maatregelen te kunnen treffen, worstelen de VN (en daarvoor de Volkerenbond) al sinds 1937 met een definitie. Ook de Europese Unie, die eind vorig jaar besloot om een gemeenschappelijke omschrijving te bedenken, is nog niet ver gekomen.

De Nederlandse BVD heeft al wel een definitie: ,,Terrorisme is het plegen van of dreigen met op mensenlevens gericht geweld, met als doel maatschappelijke veranderingen te bewerkstelligen of politieke besluitvorming te beïnvloeden''.

De BVD legt op zijn website het belang uit van deze nauwe definitie. ,,Het tot terrorist verklaren van politiek gewelddadige activisten, met de daarbij behorende overkill van justitiële en politiële maatregelen, kan in ernstige mate radicaliserend werken. Voor de als terroristen gedemoniseerde activisten is een normale terugkeer in de civiele maatschappij immers niet meer mogelijk, nadat een staat hen openlijk de oorlog heeft verklaard.'' De BVD beschouwt anti-globaliseringsactivisten dus niet als terroristen. Een woordvoerder van de BVD zegt dat er op dit moment ook geen aanleiding is om die opvatting te veranderen.

Terrorisme-expert Marianne van Leeuwen, werkzaam bij instituut Clingendael, kan zich wel vinden in de terughoudendheid van de BVD: ,,Je moet heel erg oppassen dat politieke dissidentie niet in het verdomhoekje terechtkomt. Weliswaar gebruikt een kleine groep binnen de anti-globaliseringsbeweging geweld, maar het is over het algemeen een vreedzame, maatschappelijk breed gedragen beweging. Het lijkt me niet handig om die in de terroristenhoek te duwen.''

In gevallen waarbij de intensiteit en frequentie van aanslagen heel groot is, is Van Leeuwen geneigd om de term 'terrorisme' ook niet (meer) te gebruiken. 'Asymmetrische oorlogsvoering' is in dat soort gevallen een betere omschrijving. Die term legt de nadruk op de 'ongelijkheid' tussen de strijdende partijen (een organisatie en een staat) én doet recht aan het grootschalige gevoel van onveiligheid dat de strijd veroorzaakt.

Van Leeuwen ziet in de politiek en in de media een omslag in terminologie. Bush sprak op 12 september al van oorlog, en ook in de berichtgeving over de strijd tussen Israel en de Palestijnen duikt het woord 'oorlog' de laatste weken steeds vaker op. ,,Je ziet dat de Israëliërs en de Palestijnen een existentiële strijd aan het voeren zijn. Weliswaar is Israël militair veel machtiger, maar de Palestijnen strijden nu op grote schaal op Israëlisch grondgebied. Ook voor de Israëliers dekt de term 'terrorisme' de lading niet meer.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden