Geen tbs voor gewetenloze gek

Amerikaanse toestanden: tieners die hun schoolkameraadjes overhoop schieten, automobilisten die andere automobilisten afmaken omdat ze zich aan hun rijgedrag hebben geërgerd, achterbuurten waar de wapens het sociale leven controleren, en dat in Nederland?

Nee, onmogelijk. Zo ver komt het hier nooit. In Amsterdam is weliswaar een fietser vermoord omdat hij de ergenis had gewekt van twee andere weggebruikers, maar dat wordt toch nog verdrongen als incident, ook al heeft deze moord zijn plaats gekregen in de verzameling 'zinloos geweld' die Nederland aan het aanleggen is. Grote delen van de jeugd gaan al met messen naar school. Maar dat is natuurlijk ook geen voorbode van Amerikaanse toestanden. Het is overigens maar de vraag of de jongens met een mes op zak helemaal ongelijk hebben. HOE veilig kun je je voelen zonder wapen als een gewetenloze gek uit ongeduld iemand met een mes vermoord?

Nourredine A. is die gewetenloze gek. Hij is tot tien jaar veroordeeld voor moord op de Amsterdams fietsenmaker, maar staat over 6,5 jaar op straat. In vroeger tijden - die in dit opzicht wel degelijk beter waren - zou Nourredine A. de rest van zijn leven in een tbs-kliniek slijten. Maar de rechter heeft bepaald dat deze moordenaar niet ter beschikking wordt gesteld van de overheid. Geen enkele therapie zal Nourredine A. aan ook maar een flintertje geweten of schuldbesef helpen. Deze misdadiger is 'onbehandelbaar' en daarom staat hij over 6,5 jaar op de stoep van het gevang - erbuiten.

Heeft de rechter aan verstandsverbijstering geleden toen hij besloot Nourredine A. geen tbs te geven of heeft ons rechtsstelsel een klap van de mallemolen? Het is toch een buitengewoon merkwaardige uitkomst van ons rechtssysteem dat een misdadiger jaren en jaren blijft vastzitten in een tbs-kliniek als de hoop bestaat dat hem nog maatschappelijk acceptabel gedrag valt bij te brengen, terwijl een misdadiger die uitsluitend tot levensgevaarlijk gedrag in stat wordt geacht, na enkele jaren vrijheid krijgt. Weliswaar loopt de tbs-behandeling voor de meeste veroordeelden samen met hun gevangenisstraf, maar er zitten ook nog tal van veroordeelden in de tbs-klinieken voor wie dat niet geldt. Allemaal misdadigers van wie de klinieken denken dat zij nog (redelijk) normaal zullen kunnen functioneren.

Maar van Nourredine A. denken ze dat niet. Dus, terug naar de straat. Dat 'dus' was vroeger niet vanzelfsprekend. Vroeger - toen het in dit opzicht dus echt beter was - konden misdadigers vastgezet worden als ze een gevaar voor de samenleving vormden.

Tegenwoordig kan dat niet meer. Het zou wel moeten, maar de samenleving heeft geen ideologie meer waarmee ze het vastzetten van iemand die geweld zou kunnen gaan gebruiken, kan rechtvaardigen. Er bestaat wel een Verklaring van de Rechten van de Mens, terecht, een Verklaring van de Rechten van de Samenleving bestaat niet, waarschijnlijk ook terecht. Want hoe zou die er moeten uitzien? Zijn er basisrechten waarop een samenleving aanspraak kan maken? Janusz Korczak, de pedagoog die met de kinderen uit zijn weeshuis in Warschau de gaskamer in ging, contempleert een avond over een kind waarvan dan al te zien is dat het in zijn leven een spoor van destructie zal achterlaten. Misschien is het beter het kind te doden nu het nog niet zo ver is, denkt de revolutionaire weeshuisdirecteur. Een schokkende gedachte, die tot nadenken stemt.

Maar kinderen die uitgroeien tot misdadigers als Nourredine A. laten we in leven, wat zouden we anders kunnen doen? Nourredine A. laten we in leven. Hij krijgt zelfs na een paar jaar weer de vrijheid.

Is een Amsterdammer gek als hij op zijn Amerikaans een mes of een pistool aanschaft om zich te verdedigen tegen moordenaars als Nourredine A.?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden