Geen symposium over Luthers antisemitisme

Een lang verwacht symposium over de anti-Joodse denkbeelden van Maarten Luther gaat niet door. „Men voelt zich onbehaaglijk.”

Het blijft een lastige, gevoelige kwestie: de uitspraken van reformator Maarten Luther over de Joden, en de wijze waarop hedendaagse lutheranen zich tot die uitspraken verhouden. Een symposium over ’Luther en de Joden’ dat volgende week zou worden gehouden is afgelast. Dat heeft ds. Detlef Bohlken, president van de lutherse synode gisteren bevestigd.

Het symposium zou ingaan op een eeuwenoude controverse die twee jaar geleden weer opspeelde: het antisemitisme van kerkhervormer Luther. Die publiceerde in 1543 het smaadschrift ’Von den Juden und ihren Lügen’, waarin hij onder meer oproept synagogen of Joodse scholen in brand te steken, „en wat niet wil branden moet men met aarde overdekken, zodat geen mens er een steen of een sintel meer van ziet”.

In een commentaar op die uitspraken zei de Joodse theoloog René Süss, die promoveerde op een proefschrift over Luther en de Joden, begin 2008 in deze krant: „Parallelle uitspraken van Hitler zijn niet moeilijk te vinden.”

Süss toonde zich boos over een ’vergoelijkend beeld’ van Luther en zijn antisemitisme dat volgens hem werd geschetst in een nieuw standaardwerk over de reformator dat eind 2007 aan de leiding van de Evangelisch Lutherse Kerk in Nederland werd aangeboden. „Een misleidend portret”, noemde Süss het boek.

Die kritiek viel slecht bij de lutherse kerkleiding, die alle contacten met Süss verbrak. Wel werd een werkgroep ingesteld die een symposium over Luther en de Joden zou voorbereiden. Twee jaar later is dat symposium nog steeds niet gehouden.

„We weten niet wanneer het doorgaat, maar van uitstel komt geen afstel”, zegt de lutherse synodepresident Bohlken. Volgens hem zijn de Nederlandse lutheranen al ’verder’ dan de vraag naar Luthers antisemitisme. „Wij richten onze energie nu vooral op andere zaken, bijvoorbeeld de integratie van onze kerk in de Protestantse Kerk in Nederland.”

Theoloog Süss bood in 2008 de lutheranen aan zijn visie toe te lichten. Of hij daartoe op het nog te houden symposium de kans zal krijgen, zegt Bohlken niet te weten.

Volgens Süss heeft de uitgever van zijn proefschrift de lutherse kerkleiding er per brief nogmaals op attent gemaakt dat de theoloog graag zou deelnemen aan de discussie. „We hebben geen antwoord gekregen”, zegt Süss. „Maar voor mij is duidelijk dat ik niet welkom ben.”

Dat het symposium voorlopig niet doorgaat, vindt Süss jammer. „Ik had graag de argumenten tegen mijn visie gehoord. Wie er anders over denkt dan ik moet maar naar voren treden. Maar blijkbaar voelt men zich onbehaaglijk.”

Van Süss’ proefschrift verschijnt binnenkort een tweede druk, en ook houdt de theoloog met enige regelmaat spreekbeurten over Luthers opvattingen over Joden. „Er blijkt behoefte aan te zijn.”

Süss wil blijven wijzen op Luthers antisemitisme, zegt hij. „Wat kan ik anders doen? Ik ben misschien een heftige meneer, maar ik heb argumenten. Ik blijf mijn eenzame guerrilla strijden.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden