Geen succes bij de Zonnekoning

Rose Tremain schetst een warm-komisch portret van een Engelse hofarts

Een beetje kinderachtig is het wel van uitgeverij De Geus: een historische roman uitbrengen die het vervolg is op Tremains succesvolle en verfilmde boek 'De gift van de koning' uit 1989, maar dat nergens vermelden, alleen maar omdat het eerste deel bij een concurrerende uitgever (Contact) is verschenen. Gelukkig kan deze tweede roman over het leven van de zeventiende-eeuwse arts Robert Merivel prima los van de eerste gelezen worden.

Merivel, bevriend met Koning Karel II, is nog steeds de innemende bon vivant van weleer, maar inmiddels is hij vijftien jaar ouder en op zijn zevenenvijftigste ook melancholieker en wijzer dan destijds.

Als zijn dochter op het punt staat het huis uit te gaan, heeft hij wat afleiding nodig en vraagt aan de koning een aanbevelingsbrief voor de Zonnekoning, om een tijdje in Versailles aan het hof te kunnen werken. Deze missie mislukt hopeloos, maar hij ontmoet er wel de intelligente Madame de Flamanville met wie hij een verhouding begint, alvorens met een vrijgekochte bruine beer terug te keren naar Engeland en te merken dat daar de wereld langzaam verandert. Dood en ziekte doen hun intrede in zijn nabijheid, en armoede in het land begint flink toe te slaan. De beer, die een eenzaam en schraal leven in een omheind stuk tuin leidt, illustreert Merivels goede bedoelingen (hij dacht te helpen door het dier in Frankrijk van de dood te redden) maar ook zijn onvermogen om het lot naar zijn hand te zetten.

De roman moet het niet hebben van Tremains ietwat povere pogingen de late zeventiende eeuw tot leven te brengen: het banket met kaarslicht en wildpastei, de vele meelopers en hielenlikkers aan het hof van Versailles, de onvermijdelijke strenge winters en hete zomers die zonder techniek voor klimaatbeheersing voor allerlei ongemakken zorgen - dat weten we inmiddels allemaal wel. Het tijdperk komt alleen tot leven in die paar plastische scènes die de gemiddelde lezer nog niet eerder is tegengekomen: een borstoperatie, gewoon thuis uitgevoerd, met opium als enige verdovingsmiddel, of een gangbang in een schommelende koets waarbij de vier mannelijke inzittenden binnen een uur over de enige vrouw in het gezelschap heengaan, die daar overigens resoluut geld voor vraagt en zich daarna voldaan op de grond, tussen de klodders zaad, te slapen legt.

De kracht van dit boek ligt in de leeftijd van de hoofdpersoon, die achter in de vijftig is: nog niet bejaard, maar wel zijn jeugd en de midlifecrisis voorbij. Dat is een interessante leeftijd, met universele kenmerken, die niet gebonden zijn aan het Engeland van de zeventiende eeuw. Merivel, in wiens leven steeds meer mensen wegvallen, kan zich zijn eigen dood niet voorstellen. Zijn landhuis zonder dat hij erin woont? Zijn kok die maaltijden kookt die hij niet zal eten? Dat is allemaal onvoorstelbaar. "Ik kan me wel mijn graf voorstellen [...] met een mooie Grafsteen en eromheen bloemen en sparrentakken, maar niet mijn lijk eronder".

Het is ook de leeftijd waarop doordringt dat in sommige gevallen niets helpt, behalve eerbiedig zwijgen: "Een van de dingen waar ik echt een hekel aan heb in de wereld, is het Gemak waarmee mensen mijn verdriet afdoen en zeggen 'nou, nou, wees eens vrolijk' [...] en me troosten waar geen Troost is." Het is een leeftijd waarop je probeert er nog wat van te maken, maar waarop er al te veel vastligt en je karakter al te zeer is gevormd om nog radicaal een nieuwe weg te kunnen inslaan, met alle melancholie die daarbij hoort tot gevolg.

Hoewel de dood in 'De vriend van de koning' alomtegenwoordig is, is het toch geen treurige roman. Tremain is een knap verteller met oog voor hartverwarmende en soms komische details. Vrolijk stemmend is bijvoorbeeld Merivels vaste overtuiging dat je de beste wijn nooit tot het laatste moet bewaren, maar die altijd als eerste moet inschenken: pas als iedereen flink beneveld is kun je de slechte wijn serveren, want dan proeft toch niemand het verschil meer.

Rose Tremain: De vriend van de koning (Merivel, a Man of His Time). Vertaald door Eugène Dabekaussen en Tilly Maters. De Geus, Breda; 326 blz. euro 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden