Geen 'stenen of eendjes' maar echte keuzes

D66-fractieleider Gerrit Jan Wolffensperger kwam in zijn slottoespraak op het recente D66-congres terug op het IJburg-referendum. Daarin ging het volgens hem niet om 'eendjes of steentjes', zoals VVD-leider Bolkestein had gezegd. Toch ging het daar in de volksmond wel om. Voor de gemiddelde Amsterdammer was het de vraag of IJburg werd aangelegd en de 18 000 huizen werden gebouwd of dat het IJmeer openbleef en de eendjes konden blijven zwemmen.

Wolffensperger had er beter op kunnen wijzen, dat mensen bij het referendum zoals we het nu kennen, een zwart-wit tegenstelling krijgen voorgeschoteld. Bij het IJburg-referendum ging het om meer dan de vraag 'bakstenen of vogels'. Het ging om de discussie waar Amsterdam moet kunnen bouwen en, in dit geval, waarom de eendjes ergens anders moeten zwemmen.

De Jonge Democraten Amsterdam hebben enige tijd geleden een voorstel gedaan voor een referendum nieuwe stijl, dat het gevaar van simplisme en polarisatie vermijdt. Een traditioneel referendum werkt als besluitvormingsinstrument destructief: een plan kan hooguit worden afgeschoten - beter dan het was kunnen de kiezers het niet maken. Wij zijn voorstander van een meerkeuze-referendum. Burgers zouden bij een referendum het beleid zelf moeten kunnen wijzigen, in plaats van het alleen maar weg te stemmen. Hiervoor is het nodig dat op het stembiljet verschillende keuzes worden vermeld.

Maar wie zorgt er dan voor de alternatieven op het stembiljet? Volgens ons is het niet de politiek die de alternatieven moet opstellen. De politiek moet de keuzes in eerste instantie afwegen om zo tot beleid te komen. Nadat de politiek beleid heeft gemaakt, zouden burgers, net als nu, handtekeningen moeten verzamelen om een referendum aan te vragen.

Bij het referendum moeten de burgers kunnen aangeven dat ze bijvoorbeeld het tracé van de Noord-Zuidlijn niet door de Pijp willen hebben maar via het oude plan van de gemeente (de Boerenwetering). Ook is het mogelijk dat men de gehele Noord-Zuidlijn niet wenst, maar daarbij kan men wel aangeven hoe de verkeersproblematiek dan moet worden aangepakt. Wie weet komen burgergroepen wel met geheel nieuwe oplossingen waar de gevestigde politiek nog niet aan heeft gedacht. Dit alles staat in schril contrast met de huidige referenda, waarbij alleen maar voor of tegen de gemeente gestemd kan worden.

Het grootste voordeel is dat de voorstanders van de verschillende keuzemogelijkheden hun voorkeuren moeten gaan verdedigen - ook ten opzichte van elkaar. 'Bakstenen of eendjes' zal plaatsmaken voor een genuanceerde discussie over hoe we moeten omgaan met de woningbehoefte en met ons milieubeleid. Dat is winst voor de democratie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden