Geen 'status aparte' voor allochtonen

De auteur is directeur van het Inter-Cultureel Instituut in Groningen.

Hij bespeurt de laatste tijd een toenemende behoefte binnen de orthodox-joodse gemeenschap om interne conflicten door een rabbijn of rabbinale rechtbank te laten beslechten. "Ook binnen de islamitische gemeenschap gaat de voorkeur uit naar het oplossen van conflicten in eigen kring," stelt hij.

Zowel het pleidooi van Evers alsook de aanbeveling in het recente rapport van A. van der Zwan om bij straftoemeting rekening te houden met (culturele) achtergrond, zal meer vragen dan antwoorden opleveren.

Het grote dilemma is of koste wat kost gelijke behandeling en gelijke straffen gehandhaafd moeten blijven omwille van de rechtsgelijkheid of dat er ook wat te zeggen valt voor de stelling dat er niets zo ongelijk is als gelijke behandeling van ongelijken.

Binnen de grenzen

Mijn eigen stelling met betrekking tot de rechtsorde zou zijn: iedere ingezetene - inheems of vreemd - dient binnen de grenzen van de rechtsstaat te blijven.

Hierop dient geen enkele uitzondering gemaakt te worden. Waar is anders het einde? Tot de hoeveelste generatie allochtonen moeten we speciale regels toepassen voordat de 'gewone' Nederlandse regels van kracht worden? En voor welke (sub)groepen binnen de zeer diverse populatie van allochtonen gelden de afwijkende regels en voor welke niet? Kan deze 'status aparte' eeuwig blijven?

Zo zijn er nog veel meer vragen te bedenken.

Interne conflicten

Alleen wanneer het werkelijk gaat om het beslechten van 'interne conflicten', is er niets op tegen om dit 'in eigen kring' te doen. Deze mogelijkheid wordt immers al geboden door het Burgerlijk Wetboek in de vorm van het arbitragerecht. Dit recht geldt voor iedereen en daar moeten volgens mij geen speciale maatregelen voor bijzondere groepen aan worden toegevoegd, zeker niet de instelling van een rabbinale of islamitische rechtbank.

Ik ben er een groot voorstander van dat de samenleving op tal van sociale en maatschappelijke terreinen rekening houdt met het feit dat Nederland steeds meer multi-etnisch en cultureel pluriform wordt. En dan bedoel ik onderwijsinhoud, voorlichtings-, wervings-, selectie- en beoordelingsmethodes tot en met therapeutische vaardigheden en alles wat daar tussen moge zitten. Aanpassing op deze terreinen aan het multiculturele karakter van de samenleving zal de participatie van allochtonen in onderwijs en arbeid vergroten en daarmee de kloof tussen autochtonen en allochtonen verkleinen.

Dezelfde aanpassing bij rechtspleging en ordehandhaving zal echter het omgekeerde effect sorteren, namelijk het onderscheid en de verwijdering tussen verschillende ingezetenen vergroten.

Vermaning

Hoe heeft het ooit zo ver kunnen komen dat verstandige mensen komen met voorstellen die volstrekt botsen met alle bestaande juridische principes? Mijn collega Chan Choenni heeft dat heel goed begrepen, zoals ook blijkt uit de kop boven een interview met hem in NRC Handelsblad van 5 maart: 'Marokkaanse jongen lacht om vermaning'.

Vermaningen hebben inderdaad geen corrigerend effect op een individu dat hardere terechtwijzingen gewend is bij ongewenst gedrag. Het is een elementaire regel uit de gedragspsychologie. Wanneer die hardere terechtwijzing uitblijft, trekt zo iemand de conclusie dat zijn gedrag geoorloofd is. Daar beginnen alle problemen die nu leiden tot het roepen om afschaffing van gelijke behandeling.

Dergelijke problemen doen zich beslist niet alleen voor bij Marokkanen of bij jongeren. Ik ken het geval van een Turk die meermalen veel later van vakantie terugkwam dan afgesproken was. Het enige dat telkens volgde was een vermaning.

De Turk kreeg daardoor het idee dat zijn gedrag getolereerd werd. Er werden namelijk, in tegenstelling tot wat hij verwachtte, geen duidelijke grenzen aangegeven. Hij kon zelfs gemakkelijk het idee krijgen dat er helemaal geen grenzen waren.

Wat hij echter niet besefte was dat er wel degelijk grenzen werden aangegeven, maar op een voor hem onbekende manier. Het feit dat de promotie waar hij steeds om vroeg uitbleef, bracht hij nooit in verband met zijn gedrag.

Ik ken ook het geval van een oudere Marokkaan die de vreemdste dingen doet omdat niemand ooit duidelijk grenzen aan zijn gedrag heeft durven stellen. Mohammed Rabbae, directeur van het Nederlands Centrum Buitenlanders (NCB), een door de overheid gesubsidieerde welzijnsinstelling, staat emancipatiegerichte ontwikkelingen al jarenlang in de weg en frustreert positieve ontwikkelingen.

Slechts een vermaning helpt in dit geval niets. Er dient duidelijker en krachtiger hiertegen opgetreden te worden.

Duidelijkheid

Ik ben het wel eens met een andere aanbeveling van Van der Zwan, namelijk daar waar het helderheid en duidelijkheid jegens allochtonen betreft. Wanneer we zien dat het allochtonen moeilijk valt vast te stellen waar Nederlanders hun grenzen trekken, moeten we niet om een andere toepassing van het strafrecht voor allochtonen gaan vragen, maar hen duidelijker aangeven waar de grenzen getrokken zijn. En dat het overschrijden van deze grenzen wel degelijk gevolgen heeft, ook al is dat niet direct waarneembaar.

Alhoewel ik het dus helemaal niet eens ben met het voorstel van Rabbijn Evers en slechts in beperkte mate met Van der Zwan, ben ik toch buitengewoon verheugd over de recente ontwikkelingen. Het feit dat meer mensen momenteel deelnemen aan het minderhedendebat is een grote vooruitgang. Het is de verdienste van Bolkestein die, weliswaar wat stuntelig, deze ontwikkeling op gang heeft gebracht. Was er aan het begin van de jaren tachtig maar iemand als Bolkestein geweest, dan verkeerden grote groepen allochtonen niet in de benarde situatie waarin zij nu zitten.

Het is niet erg dat Arie van der Zwan en vervolgens Rabbijn Evers met voorstellen komen die uiteindelijk niet het gewenste resultaat zouden opleveren. Het klimaat is thans in ieder geval zodanig dat een ieder zijn mening durft te laten horen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden