Geen rust op de plek van de ramp

Er wordt geschoten in Oost-Oekraïne, maar wie met wie vecht en waarom is lang niet altijd duidelijk

Op het moment dat Nederland de slachtoffers herdenkt van de ramp met vlucht MH17 herhaalt president Vladimir Poetin het nog maar eens: Oekraïense troepen bestoken stelselmatig de plek van de crash en maken daarmee bergingswerkzaamheden onmogelijk.

"Het verzet in het zuidoosten van Oekraïne hindert de komst van de bergingsspecialisten niet", zei Poetin gisteren tegen de Maleisische premier Najib Razak. Dat er geschoten wordt zodra die specialisten verschijnen, is ook niet het werk van de separatisten, want, aldus Poetin, het is zonneklaar dat de opstandelingen 'niet op zichzelf schieten'.

De plek van de ramp, die voor de nabestaanden een plek van rust zou moeten zijn, is de inzet van een blame game op hoog niveau.

Rusland betoogt dat Oekraïne niet alleen onderzoekers op afstand houdt, maar ook willens en wetens schade toebrengt aan de wrakstukken om de eigen schuld te verbloemen. De Russische media houden hardnekkig vast aan de versie dat een Oekraïens gevechtsvliegtuig de Boeing heeft neergehaald, en suggereren dat Nederlandse onderzoekers opvallend nauw samenwerken met de Oekraïners. Oekraïne doet de Russische aantijgingen af als een poging van Moskou de aandacht af te leiden van een mogelijk Russisch spoor in de zaak.

Maar wie schiet er werkelijk in de velden rond Grabovo? En waarom lukt het niet de wapens juist daar te laten zwijgen? Dat het gebied met opzet wordt bestookt om sporen uit te wissen, lijkt niet zo waarschijnlijk. Het gebied is in de weken na de ramp inzet geweest van zware gevechten, toen Oekraïense troepen probeerden een doorbraak te forceren om de stad Donetsk af te sluiten van de buitenwereld. De huidige gevechten in de omgeving van de rampplek zijn de nasleep van dat mislukte offensief.

Volgens Poetin leggen de rebellen in de 'volksrepublieken' Donetsk en Loegansk onderzoekers die naar het rampgebied willen komen geen strobreed in de weg. De werkelijkheid is beduidend complexer. 'De rebellen' bestaan niet. Er zijn diverse groepen actief in Oost-Oekraïne die het gezag van de leiders in Donetsk en Loegansk niet erkennen. Zij vechten waar en wanneer het hun goeddunkt, bestand of niet. Sommige van deze groepen controleren gebieden die grenzen aan de rampplek. Daardoor kan niemand de veiligheid ter plekke garanderen.

Proberen de rebellen misschien zelf hun betrokkenheid bij de ramp te verhullen? Ze uiten zich in elk geval opvallend voorzichtig. Igor Girkin, op het moment van de ramp nog de 'minister van defensie' van de Donetsk-republiek, ontwijkt in een interview met een Moskouse radiozender de vraag 'wie heeft de Boeing neergeschoten?'. "Daarvoor moet je niet bij mij zijn."

De status quo in Oost-Oekraïne is sinds begin september nauwelijks veranderd. Wie er met wie vecht en waarom is lang niet altijd duidelijk. De felste gevechten vinden plaats om het vliegveld van Donetsk en om Debaltsevo, twintig kilometer van de rampplek. Daar is een Oekraïens contingent vrijwel omsingeld door rebellengroepen.

Angst voor een escalatie is er voortdurend, gevoed door oplaaiende gevechten en berichten van grote militaire konvooien van onbekende herkomst, mogelijk uit Rusland. Kiev blijft rekening houden met een rebellenaanval op de havenstad Marioepol, met als mogelijk doel een doorbraak in de richting van de Krim. Die hoeft niet vandaag of morgen te beginnen. Vrijwel niemand gelooft dat het eind van deze oorlog in zicht is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden