Geen recht in Indonesië

In Indonesië wordt vandaag het proces hervat tegen de twintigjarige Nederlandse Sybil Yalvac, die in juli werd gearresteerd met 4000 xtc-pillen in haar koffer. De Nederlandse ambassade tracht de rechter ervan te overuigen dat Yalvac verminderd toerekeningsvatbaar is. De kans van slagen is gering, zeggen Indonesische juristen. Indonesië wil harder optreden tegen drugshandelaren. Dat heeft er al toe geleid dat een andere Nederlander, Ang Kim Soei, de doodstraf tegen zich hoorde eisen. Terwijl tegen hem ieder bewijs ontbreekt.

In de rechtszaal van Tangerang was het nog akelig stil. Op het bord bij de ingang stond met stift de naam van de verdachte geschreven: Sybil Yalvac.

,,Het proces gaat echt beginnen'', verzekerde de griffier. Maar hoe laat wist hij nog niet. De rechter was op deze eerste dag van het proces tegen Yalvac eerst nog op bezoek bij de Hoge Raad voor een Silaturahmi, een vriendschapsbezoek. ,,Hij zal wel met de aanklager bellen om een tijd af te spreken'', meende de griffier. Maar ondertussen was de aanklager al een keer komen vragen of de rechter nu al terug was.

Het was half 2 toen het Nederlandse meisje Sybil Yalvac plaatsnam in een smerige cel achter de rechtszaal. Ze vertelde zenuwachtig dat pas die ochtend een politieman haar in de gevangenis was komen vertellen dat haar proces die dag zou beginnen. Haar advocaat had ze nog niet eens ontmoet. De vorige had twee weken voordien ontslag genomen, na een ruzie over geld met zijn opdrachtgever, de Indonesische overheid.

Inmiddels wachtte in de zaal een geïrriteerde rechter. Volgens de regels hoort hij pas als laatste de zaal te betreden. Binnen vijf minuten stond iedereen weer buiten. De tolk, die door de aanklager was ingehuurd, was niet komen opdagen.

,,Binnen de Indonesische justitie bestaat gebrek aan discipline'', zegt de rechtsdeskundige Rudi Satrio van de Universiteit van Indonesië. Het ontbreekt niet alleen aan discipline, zegt Satrio's collega Hariskristuti, maar ook aan kennis. Veel rechters zijn onvoldoende op de hoogte van het wetboek van strafrecht, dat nog dateert uit de Nederlandse koloniale periode. Ze lezen gewoonweg te weinig.

Volgens dit wetboek had het proces tegen de twintigjarige Sybil nog niet mogen beginnen. Er bestaan vermoedens dat dit meisje minder toekeningsvatbaar is. De politie betrapte haar weliswaar met 4000 xtc-pillen in haar koffer. Maar het is de vraag of justitie haar deze strafbare feiten volledig kan aanrekenen. Dit Nederlandse meisje van Turkse komaf is jarenlang door haar vader mishandeld. Een groot deel van haar jeugd bracht ze in tehuizen door. Kort geleden dreigde ze met een pistool haar vader te vermoorden.

Nederland drong meteen na de arrestatie aan op een psychiatrisch onderzoek. Als blijkt dat Sybil Yalvac minder toerekeningsvatbaar is, moet Indonesië haar volgens de wet uitwijzen. De Indonesische politie verzette zich tegen zo'n onderzoek. ,,Ze is toch op het vliegtuig naar Jakarta gestapt'', vond rechercheur Guntur, die haar verschillende keren verhoorde.

Sybil maakte vanaf haar arrestatie een depressieve indruk. Twee weken geleden probeerde ze met een scheermesje zelfmoord te plegen. Maar volgens rechercheur Guntur zijn alle gedetineerden depressief. Uiteindelijk liet Guntur een psychiater en een arts toe. Ze concludeerden dat Sybil stabiel genoeg is om berecht te worden.

De Nederlandse ambassade, niet overtuigd door de uitkomst van dat onderzoek, vroeg aan de Nederlandse reclassering -die op dat moment toevallig twee mensen in Indonesië had zitten- of zij een sociaal rapport over Sybil wilde opstellen. Op basis van de uitkomst van deze rapportage heeft Nederland Indonesië gevraagd Sybil door een onafhankelijke psychiater opnieuw te laten testen.

Maar zelfs als blijkt dat Sybil minder toerekeningsvatbaar is, is het de vraag of de rechter dit rapport als bewijslast accepteert. ,,Justitie heeft nauwelijks ervaring met het ontoerekeningsvatbaar verklaren van verdachten'', zegt rechtskundige Harikristuti. Ze vertelt het verhaal van een geestelijk zieke man die een lijk opgroef en dat vervolgens opat. Hij kreeg daarvoor vijf jaar gevangenisstraf.

Harikristutie kan slechts één voorbeeld noemen, van een vrouw die ontoerekeningsvatbaar werd verklaard, nadat ze twee bedienden had vermoord. Volgens Hariskristutie kwam die verklaring er omdat de vrouw de rechter had omgekocht. Hetgeen heel gebruikelijk is in Indonesië.

,,Indonesië heeft schoon genoeg van het toenemende drugsgebruik onder jongeren'', zegt de rechtsdeskundige. ,,Justitie wil harder optreden. Ik denk dat dit meisje daarom de doodstraf krijgt.''

Dat is vermoedelijk de reden waarom een landgenoot van Sybil Yalvac, Ang Kim Soei, afgelopen februari werd veroordeeld tot de doodstraf. De rechter achtte bewezen dat deze Ang de eigenaar was van twee xtc-fabrieken in Indonesië, die tot de grootste ter wereld behoren. De Nederlander Ang Kim Soei werd veroordeeld door de rechtbank in Tangerang waar ook Sybil Yalvac terechtstaat.

Hoge anonieme bronnen binnen deze rechtbank weten te vertellen dat Ang Kiem Soei onschuldig is. Volgens een bron voldeed hij zelfs niet aan het signalement van de man waarna de politie op zoek was. ,,Die moest 1 meter 80 zijn. Ang Kim Soei is hooguit 1 meter 65.''

Hij vertelt dat Ang veroordeeld werd op basis van alleen de getuigenissen van politiemensen. ,,Er is zelfs geen werknemer van deze xtc-fabrieken door de politie opgespoord of gearresteerd.'' Een andere anonieme bron vertelt dat na de rechtszaak tegen Ang Kim Soei een van de procureurs van het openbaar ministerie in Tangerang plotseling in een dure auto rondreed. Deze ambtenaar is overgeplaatst.

Ang Kim Soei's oudste broer Alex weet dat hij als familielid van de verdachte geen overdachte bron is. Maar hij benadrukt dat de informatie van de anonieme bronnen binnen de rechtbank klopt: ,,Ang is door de politie onder druk gezet. Ze hebben hem net zolang in een vieze wc vol muggen opgesloten tot hij een bekentenis aflegde.''

Volgens Alex is de werkelijke eigenaar van de fabrieken dood, door de politie op de vlucht neergeschoten. Ang kende hem wel. ,,Hij was een kennis van mijn broertje. Samen gokten ze weleens. Veel Chinezen zijn verslaafd aan gokken. Dat zie je ook in Nederland.''

Alex woont in Nederland. Hij is nu tijdelijk in Indonesië om zijn broer bij te staan. Op het sterfbed van zijn moeder beloofde hij als oudste zoon goed voor de familie te zorgen. Die stamt af van een oude Chineze familie uit Fak-Fak in de provincie Papoea. Bijna alle familieleden verhuisden naar Nederland. Ang trouwde er en kreeg drie kinderen. Alex, een vrijgezel, had in Utrecht een restaurant waar Ang zo nu en dan werkte, tot hij als houthandelaar terugkeerde naar Indonesië.

Vanuit de gevangenis vertelt Ang Kim Soei dat hij liever niet met de pers praat. Hij is bang dat zijn kinderen ontdekken wat er met hem is gebeurd. Hij is ervan overtuigd dat ze dat nog steeds niet weten.

Ang maakt een rustige, maar ook wereldvreemde indruk. ,,Ik wist dat er iets ergs met me zou gebeuren. Een waarzegger had me dat vorig jaar al verteld. Maar ik zit hier omdat God dat wil. Ik heb een plantaardig medicijn tegen aids ontdekt. Er zijn al aidspatienten genezen. Over twee jaar mag ik weer naar huis. Dan zit mijn taak erop'', klinkt het overtuigd.

Broer Alex kan zijn emoties nauwelijks de baas. Hij vertelt dat hij heeft geprobeerd zijn broer vrij te kopen. De eerste advocaat vroeg Alex 500 miljoen roepia's (50000 euro). Met dat geld beloofde hij Ang vrij te kopen. Het geld is door justitie geaccepteerd, maar Ang zit nog steeds vast.

Het ziet er erg somber uit voor de Nederlander. Ook de hoogste rechterlijke instantie heeft besloten dat Ang de doodstraf verdient. Die uitspraak werd al in oktober gedaan. Maar tot op heden zijn advocaat Ang daarvan nog niet officieel op de hoogte gesteld. Bijna alle juridische mogelijkheden zijn nu benut. Gratie zal Ang volgens zijn advocaat niet aanvragen want dat impliceert dat hij schuld bekent. De advocaat overweegt nu een aanvraag in te dienen voor herziening van de zaak. Hij zegt over nieuw bewijsmateriaal te beschikken. Over de inhoud daarvan wil hij geen mededelingen doen.

Zoals het twintigjarige Nederlandse meisje Sybil Yalvac waarschijnlijk niet ontoerekeningsvatbaar zal worden verklaard, is ook de kans uiterst klein dat de zaak van Ang Kim Soei wordt heropend. Volgend jaar zijn er verkiezingen in Indonesië. De meerderheid van de Indonesiërs vindt dat drugsdelinquenten harder worden aangepakt. Niemand zal verbaasd zijn als president Megawati tijdens de verkiezingscampagne haar handtekening onder de eerste executie zet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden