Geen politiek meer in Turks leger

Met generaal Necdet Özel breekt in Turkije een nieuw tijdperk aan

De lange strijd tussen de politiek en het leger is ten einde in Turkije, nu de top van het leger afgelopen vrijdag ontslag nam. De hoogste generaals ruimden het veld voor de eerste apolitieke generaal in de geschiedenis van de Turken: de 61-jarige Necdet Özel.

De nieuwe hoogste pasja had zelf nooit kunnen bedenken dat hij ooit de belangrijkste post van het Turkse leger zou bekleden. Integendeel. Lang geleden had hij tegenover een vriend zijn pessimisme over zijn carrière onderstreept: "Ik hou me enkel met de kunst van het oorlogvoeren bezig. Met de politiek heb ik niets te maken, daarom zal ik het nooit ver schoppen in het leger."

Maar de nieuwe tijd vroeg om een 'unicum' in de gelederen van de militairen, een apolitieke generaal. En daarom werd juist Özel door premier Tayyip Erdogan naar voren geschoven als de nieuwe voorzitter van de generale staf.

De naam Özel bereikte de krantenkolommen in Turkije toen hij na een diensttijd van enkele jaren in het Koerdische gebied met een 'eigenaardige' verklaring afscheid nam uit het zuidoosten. Hij zei tegen de Turkse pers dat onder zijn leiding zijn eenheden zich strikt aan de wetten van de Turkse republiek hadden gehouden. In de bergen, waar de speciale wetten van de oorlog gelden, was deze generaal niet één keer buiten zijn boekje gegaan, zo liet hij weten. Deze niet-krijgshaftige verklaring was zó atypisch voor Turkse legeraanvoerders dat die het waard was om de kranten te halen.

In de roerige jaren van het nieuwe millennium, waarin de ene generaal na de andere verzet tegen de regering aantekende in gesproken taal of op het internet, hield Özel de lippen stevig op elkaar. En nu meer dan veertig hoge militairen vanwege die bedreigingen en vermeende coupplannen achter de tralies zitten en nieuwe rechtszaken tegen andere generaals worden verwacht, gaat de stille Özel de Turkse manschappen leiden.

De vier hoogste generaals die vrijdagavond aftraden, deden dat uit solidariteit met hun collega's in de gevangenis. Een grote grief van de generaals is dat de gevangen militairen nog steeds niet weten wat de aanklacht tegen hen is. Niet alleen de generaals, maar ook de arrestanten in de zaak-Ergenekon (een bende die door het plegen van aanslagen de democratie zou willen ondermijnen) zitten alweer vier jaar vast zonder te weten waar ze exact van worden beschuldigd.

De afgelopen jaren werden de 'gedetineerden met de sterren' door vrijwel alle generaals bezocht in de gevangenis. Necdet Özel bleef echter weg van de gevangenis, waar inmiddels al tien procent van de generale staf van Turkije achter slot en grendel zit.

Met de generaal-nieuwe-stijl Necdet Özel treedt Turkije een nieuw tijdperk binnen. De vraag wie de echte baas van Turkije is, de politiek of het leger, zal niet meer gesteld worden. De politieke leiders hoeven niet meer wakker te liggen over samenzweringen in de kazerne. Nu ze eindelijk een generaal hebben waarmee ze kunnen samenwerken, kunnen ze zich gaan buigen over beleidspunten waar ze zo lang van droomden: het inkorten van de verplichte diensttijd en het oprichten van een beroepsleger.

Voor het buitenlandse beleid en het Koerdische vraagstuk zal de trouwe legerleider waarschijnlijk geen verschil maken. Als het gaat om zaken als de kwestie-Cyprus (de Turkse bezetting van de helft van het eiland) en de strijd tegen de Koerdische bevrijdingsbeweging PKK, is premier Erdogan de laatste jaren net zo'n havik geworden als de afgetreden generaals.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden