'Geen paniek, er valt altijd iets te regelen'

Belgen laconiek over afwaardering door Standard & Poor's

Het ratingbureau Standard & Poor's heeft gisteren de rating van België verlaagd van AA+ naar AA. Het wijt de verlaging aan de politieke onzekerheid. Premier Yves Leterme en minister van financiën Didier Reynders zeiden gisteravond dat dit nieuws het 'nog noodzakelijker' maakt om zeer snel de begroting 2012 af te ronden.

De twee benadrukten dat de rating recent in verschillende landen werd verlaagd en dat België zelfs na deze verlaging bij de sterkste Europese landen blijft. Het nieuws komt in een week dat de Belgische rente op langlopende staatsleningen richting zes procent ging.

Leterme voelde de bui al hangen en had van de week reclame gemaakt voor de uitgifte van speciale staatsobligaties voor particulieren. Met een rente van vier procent op geld dat vaststaat voor vijf jaar moet dit een aantrekkelijke en veilige belegging zijn.

"Het eigen vermogen van particulieren in België is 700 miljard euro. Dat is ongeveer het dubbele van onze staatsschuld", zei Leterme donderdag in de Belgische Kamer. Hij wilde dat feit graag uitventen om speculanten gerust te stellen. Ook wil hij met het lokken van Belgische spaarders de oplopende internationale rente omzeilen. Het werkte, want op de eerste dag van inschrijving werd donderdag al voor 200 miljoen op de obligaties ingetekend.

Al weken waarschuwen analisten dat beleggers en speculanten niet zoveel geduld hebben als een gemiddelde Belg. De politieke partijen die met formateur Elio di Rupo aan tafel zitten om een nieuwe regering te vormen, hebben de laatste maanden steeds gezocht naar de aller-, aller-, allerlaatste deadline voor de begroting van 2012. Belgen mogen dan gewend zijn dat er altijd nog oplossingen zijn en dat er altijd wel iets valt te 'regelen', inmiddels is duidelijk dat de markten er niet meer intrappen dat politici zich gedragen als scholieren die uitvluchten bedenken voor een proefwerk.

Al in juni stuurde de Europese Commissie zes economische aanbevelingen naar de Belgische regering. Premier Yves Leterme en Di Rupo, die sinds 16 mei formateur is, spraken al in september over Letermes wens dat die de begroting voor volgend jaar zou opstellen. Maar Di Rupo had bezwaren en kreeg het voordeel van de twijfel. Vervolgens moesten aan de onderhandelingstafel eerst nog problemen worden opgelost rond de bevoegdheden van Vlamingen en Walen. Daarna was er veel onenigheid over hoe België volgend jaar 11,3 miljard euro kan bezuinigen.

Twee weken geleden waarschuwde de Europese Commissie dat er op 15 december echt een goedgekeurde Belgische begroting moet liggen en dat er anders een boete van 700.000 euro dreigde. Zelfs die deadline was nog rekbaar, wisten Belgische politici.

Zij kregen onverwacht hulp van Herman Van Rompuy, oud-premier van België en nu voorzitter van de EU-Raad van regeringsleiders. Van Rompuy wees er tijdens een lezing aan de universiteit van Hasselt op dat als België 15 december niet haalt, de boete nog niet meteen wordt geheven. De Europese Commissie start dan een procedure die twee maanden in beslag kan nemen. In de tussentijd kan er alsnog een heuse begroting liggen, en valt de sanctie misschien wel mee.

Er werd de afgelopen tijd in België ook veel gediscussieerd over hoe dwingend de aanbevelingen van de Europese Commissie zijn. Alleen dat het begrotingstekort voor 2012 onder de 3 procent moet blijven, werd door de meeste partijen als een harde eis geïdentificeerd. De andere aanbevelingen mochten ook later. PS-Minister van milieu Paul Magnette noemde de aanbevelingen van de Commissie een 'inspiratiebron'. De politici hadden dus, net als scholieren, niet alleen last van uitstelgedrag, maar koersten ook liever aan op een zesje. Het cijfer ophalen, zou later nog kunnen.

Gelet op de politieke spanningen, met zes ideologisch zeer verschillende partijen van beide zijden van de taalgrens, was deze scholierenstrategie waarschijnlijk ook de enig haalbare. De formatiebesprekingen klapten deze week uitgerekend omdat de Vlaamse liberalen op het laatst toch nog het merendeel van de Europese aanbevelingen wilden invoeren. Geschrokken dat Di Rupo daarna maandag naar de koning ging om zijn ontslag te nemen, zei de Vlaamse liberale onderhandelaar Alexander De Croo daarna heel toepasselijk: "We willen geen begroting die Europa meteen zal buizen." Dat woord, dat 'met een onvoldoende beoordelen' betekent, wordt vooral gebruikt door scholieren.

Deadline voor begroting 2012 wordt zo ver mogelijk opgerekt

Italiaanse banken en bedrijven hebben aanstaande maandag uitgeroepen tot Dag van de aankoop van Italiaanse obligaties. Zij richten zich vooral op de rijke Italianen, die dan zonder commissiekosten staatsobligaties kunnen kopen. Zo probeert de bankensector te voorkomen wat in Griekenland gebeurde: dat de rijken hun kapitaal in het buitenland stallen uit angst voor faillissement van het land.

Italiaanse obligatiedag
De Italianen bezitten al relatief veel staatsobligaties. Het vermogen van een huishouden bestaat gemiddeld voor 10 procent uit schuldpapier. Een uitkomst voor Italië, want dat vertraagt kapitaalvlucht. Veel buitenlandse investeerders trekken zich ondertussen terug uit het land.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden