Geen onvertogen woord in Baskenland

BILBAO - Bij het Plaza de Zab'alburu springt de Ertzaintza-agent uit zijn patrouillewagen om het kruisende verkeer te stuiten. Gehaast, want de demonstratie volgt hem op de voet en die is gericht tegen hem en de zijnen. Het is dus niet raadzaam om erin te verzanden.

Maar zelfs dan. Bilbao is weliswaar Baskenland, terrein van de afscheidingsbeweging Eta, maar daarmee nog lang geen Belfast, waar ongelukkig in 'vijandelijk' katholiek gebied verzeild geraakte Britse burgersoldaten ooit werden gelyncht.

De demonstratie, zaterdagavond, is massaal. Via de brede Autonomia - niet toevallig gekozen - trekken zo'n tienduizend demonstranten onder applaus van omstanders richting stadhuis. Aanhangers van Herri Batasuna vooral, de Baskische separatistische partij, en van Eta, zijn gewapende tak, die vooral met terreuracties hetzelfde doel, een onafhankelijk Baskenland, probeert te realiseren.

De laatste tijd met tamelijk desastreuze gevolgen, voor Eta zelf dan, en dat is voor een groot deel te danken aan dezelfde Ertzaintza, de autonome Baskische politie, die steeds meer greep lijkt te krijgen op de organisatie en haar vertakkingen in Zuid-Frankrijk en Madrid.

In vrijwel alle grote steden heeft de Ertzaintza nu de 'nationale' Spaanse politie en de Guardia Civil vervangen. Het is niet meer - in termen van Herri Batasuna en Eta - de koloniale bezetter uit Madrid, die de Basken onderdrukt en terroriseert, het is nu Basken tegen Basken, en dat motiveert en vecht veel moeilijker. En bovendien wekken de in opzichtig rood geklede Ertzaintza-agenten meer vertrouwen bij het eigen volk dan die vreemdelingen uit Madrid of van elders.

Achter een over de hele brede van de weg gedragen spandoek met in het Baskisch 'Ertzaintza ez da herriarena', Ertzaintza is niet van het volk, trekt de massa westwaarts. Ordelijk en met goed georkestreerde spreekkoren, waarin vooral de naam van de opperbaas van de Ertzaintza, de Baskische minister van binnenlandse zaken Juan Mar'ia Atutxa, te horen valt. In negatieve zin uiteraard en langs de route zijn jongelui druk in de weer op muren, ramen en palen zwarte plakkaten aan te brengen met de kop van Atutxa waaronder twee doodsbeenderen. 'Kontuz!', gevaar, en dan volgt een opsomming van wat zoal van de man te vrezen valt: dood, marteling, gevangenschap, sociale controle, censuur.

Halverwege de tocht stuit de menigte op een enorme in het zwart gehulde veelarmige pop die Atutxa voorstelt. Aan draadjes beweegt hij zijn marionetten, Ertzaintza-agenten dus, maar gedekt gaand onder de aloude driekantige Guardia Civil-kepi's. In het knalrood, want dat is de kleur van de Ertzaintza-outfit. De Ertzaintza-civilisten hakken quasi met nepknuppels op de ordedienst in, die jolig doet of ze daar erg onder lijdt.

De stemming is toch al wat opgewekt. Het lijkt meer een avondje uit voor de hele familie, en het warme weer, het is 19 graden en droog, speelt daarbij mee. Tussen de vele jongeren van de 'Jarrai', de jeugdbeweging van Herri Patasuna, veel ouders met kroost, al dan niet in kinderwagens, en bejaarden met Baskische vlaggen. Gewoon, een dwarsdoorsnee van de Bilbaose bevolking, zo lijkt het.

Keuvelend, met zo nu en dan een spreekkoor, waarin de roep om amnestie voor de honderden Eta-gevangenen klinkt en op het ritme van de klassieker 'dit is het begin . . .' Eta wordt toegejuicht, bereiken de duizenden het plein voor het stadhuis. Vanaf de trappen van het bordes worden ze, geheel in de geest van de avond, muzikaal onthaald met welluidende Baskische volkse liederen. En ook de sprekers daarna vangen aan met een lied. Het klinkt prachtig, iedereen lijkt hier warempel te kunnen zingen.

Voor de buitenstaander is het Baskisch niet te volgen, maar waartegen en waarvoor men vurig pleit, is onderhand wel duidelijk. Wanneer Pepe Rei, redactiechef van het Baskisch-nationalistische dagblad Egin, spreekbuis van Herri Batasuna en Eta, voor het bordes verschijnt, barst een ovatie los. Rei was opgepakt wegens zijn vermeende samenwerking met Eta en is nu voorwaardelijk op vrije voeten. Hij heeft het over 'het monster Ertzaintza', dat overigens - afgezien van die eenmanspatrouille vooraan de stoet plus nog een ter afsluiting - in geen velden of wegen is te bekennen.

Een andere Herri Batasuna-voorman refereert aan het incident, afgelopen woensdag, waarbij Mikel Zubimendi, Herri Batasuna-gedelegeerde tijdens de opening van het Baskische parlement in Vitoria, uit de Kamer werd verwijderd omdat hij bij het afroepen van alle namen - hetgeen hij als jongste parlementariër mocht doen - gekleed was in een T-shirt met daarop de Baskische tekst 'Zipaioak Hiltzaileak', iets als 'koloniale huursoldaten moordenaars'. Een belediging aan het adres van de Ertzaintza, en zo ook bedoeld, waarop de jonge HB'er door diezelfde Ertzaintza uit de zaal werd geweerd. Weer een ovatie en veel boe-geroep.

Het blijft bij verbaal geweld, en na nog zo'n prachtig gezongen strijdlied is het voorbij. Het is kwart voor zeven, de familie gaat uiteen, in alle opgewektheid, na eerst nog omstandig afscheid genomen te hebben van elkaar en de sprekers. Hier geen rondhangende wrokkige jongelieden met bivakmutsjes loerend op een rel. Dat past ook niet bij zo'n fluwelen betoging. Alleen de uitbater van bar Cacho op de hoek van het plein is wat nors, maar die is dan ook vast niet van die richting. Daarentegen puilt de bar uit, en iedereen betaalt, dus dat vergoedt veel.

Even verderop in danspaleis Crystal draaien de wat ouderen een foxtrotje op de Spaanse versie van 'Let's twist again'. Buiten is de pantoffelparade in volle gang en een kordaat dametje probeert mopperend zo'n affiche van Atutxa van een muur te verwijderen, maar het plakkaat zit wat hoog en ook haar twee vriendinnen hebben niet de juiste lengte. Hoofdschuddend over zoveel publiekelijke ongepastheid vervolgen ze gearmd hun weg. Op sommige hoeken regelen de in het rood geklede Ertzaintza-agenten het verkeer. Terugkerende demonstranten passeren hen, sommige nog met het spandoek over de schouder. Maar er valt geen onvertogen woord, er wordt geen vuist gebald. Hoe kàn het nou zijn dat hier soms doden vallen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden