Geen nostalgie maar confrontatie dans

Het Simons/Tuerlings-programma is deze maand nog te zien in Utrecht (26, 27), Emmen (28), Huizen (30), in november in Almere (10), Arnhem (12) en Amsterdam (16 t/m 20).

Op De Chatels 'Change' en Knoops' 'In Golven' na ging het om werk dat ik destijds niet zag. En toch waren 'Lopen' van Dansproduktie en 'Let's start a magazine' van Studio's Onafhankelijk Toneel zeer vertrouwd geworden: door wat ik erover las en vooral door het werk dat ik sindsdien van deze choreografen zag. Daarom was ik er stellig van overtuigd de stukken door en door te kennen.

Dat was hoogmoed, bleek nu. Zo was het vloerdoek van Tom van den Haspel bij Lutgerink's stuk fraaier dan ik in mijn stoutste dromen had gedacht, en waren de balansen bij 'Lopen' veel uitgerekter dan uit foto's viel af te leiden.

Kortom, je moet dans gewoon gezien hebben om er over mee te kunnen praten. Die kans werd geboden in dit reconstructie- programma, waarvan de selectie voor zich sprak. Met Ton Simons, Hans Tuerlings, Bianca van Dillen, Krisztina de Chatel, Jacqueline Knoops, Ton Lutgerink (in samenwerking met Amy Gale) heb je een handvol mensen bijeen die grofweg in de periode 19751985 hun artistieke visie vorm gaven en de fundamenten legden voor de (naoorlogse) moderne-dans-golf.

Hoe breed in visie en gevarieerd in stijl die dans toen was, blijkt nog eens nu de stukken bijeen zijn gebracht. Wat ook duidelijk wordt in deze Nederlandse staalkaart van de moderne dans, is dat de diverse 'kleuren' erop zo helder waren, zo uitgesproken.

Van 'Lopen' werden hier slechts de dansdelen, een reeks van geraffineerde duetten, uitgevoerd. Het collectief gemaakte 'Lopen' vertegenwoordigt de stroming van abstracte, op vorm gerichte dans zoals die later vooral door Van Dillen verder is ontwikkeld. Die danstaal was tamelijk statisch en monumentaal van karakter, zonder frutsels en opsmuk, en daarmee puur, helder en sterk. In deze interpretatie door leerlingen van de Rotterdamse Dansacademie kreeg het stuk onbedoeld een wat sensuele uitstraling. Ook waren in deze bezetting de rollen van Truus Bronkhorst, Pauline Daniels, Bianca van Dillen, Patrice Kennedy en Margie Smit niet goed herkenbaar. En, om de tijdgeest van dit triomfantelijke vrouwenstuk te benadrukken, hadden de meiden eigenlijk het haar onder de oksels moeten laten groeien. Maar het bezielde pianospel van componist Henk van der Meulen gaf wel weer die vleug van authenticiteit, waarmee het zien van dit gereconstrueerde 'Lopen' een ware gebeurtenis werd.

Kabbelend

Knoops 'In golven' kwam in de uitvoering door leerlingen van de Amsterdamse Opleiding Moderne Theaterdans bijzonder goed tot zijn recht. Ik heb het altijd het gaafste dansstuk van Knoops gevonden door de abstract-impressionistische wijze waarop zij kabbelend, bruisend en kolkend water 'verbeeldt'. Het stuk heeft mede door de vloeiende en dynamische danstaal nog niets aan zeggingskracht verloren en zou zo ergens op repertoire kunnen staan. Deze studenten dansten het stuk professioneel, waarbij een enkeling zelfs de orginele cast overtrof.

Nauwgezet

Ook Deel 1 van De Chatels 'Change' (1988) werd door de Rotterdamse studenten nauwgezet en vol overgave uitgevoerd. De keuze voor dit stuk is in dit kader wat vreemd, gezien de recente datum waarop het gemaakt is. Maar als voorbeeld van een gaaf stuk 'minimal dance' waarvoor deze choreografe sinds haar startpunt met 'Lines' in 1979 garant staat, is het te billijken. 'Change' is een leerstuk over wat tijd, ruimte en energie met dans te maken hebben, en over hoeveel stamina (uithoudingsvermogen) dansers moeten kunnen beschikken.

'Let's start a magazine' van Lutgerink vond ik verrassend, niet alleen door het orginele toneelbeeld maar ook omdat deze literaire choreografie, 'gezet' op gedichten van E. Cummings, dermate sterk in elkaar steekt, dat ook onervaren dansers van een totaal andere generatie ermee uit de voeten kunnen. De humor is niet verloren gegaan, het wrange dat uit dit stuk spreekt evenmin. De quasi-nonchalante dans/speelstijl, die het handelsmerk werd van Studio's Onafhankelijk Toneel, werd hier persoonlijk goed ingevuld met als spil de getalenteerde leerlinge die Miriam van Steenhovens sprechgesang voor haar rekening nam.

De Rotterdamse Dansgroep bracht oud werk van Ton Simons en Hans Tuerlings, choreografen die hun roots bij deze moderne groep hebben. Simons werkt al lang in New York, maar maakt regelmatig stukken voor deze groep. Die mag daar dankbaar voor zijn, want zijn werk is fabuleus. Dat was ook al het geval in 1981, zoals blijkt uit 'Tally' dat hij voor zich zelf en danseres Ellen van Schuylenburch maakte.

Glans

Dit ingenieuze duet gaat over timing, ritme en tijd, over plaatsing in de ruimte, over samenwerking in een duet, kortom over al die elementen die dans tot choreografische kunst kunnen verheffen. De vertolking door Philip Taylor en Joke Zijlstra was voller dan bij Simons hoort. Aan de andere kant geven zij er een glans aan die ook heel aantrekkelijk is. Simons' groepsstuk 'Commenplace Quintet' (1980) verraadt vooral hoe sterk hij destijds beinvloed was door Merce Cunningham. De reutelende geluiden van componist Michel Waisvisz in de traditie van John Cage maakten dat beeld compleet. Knap en goed, maar ook passe.

Tuerlings aandeel in dit programma vond ik het minst. Diens 'Om los te lopen' (1976) was aan de onbenullige kant, of kwam dat door een al te jolige uitvoering? Stemmiger was zijn 'Valse triste' (1980) waarin hij zich van een theatrale kant liet zien, een lijn die hij sindsdien sterk ontwikkelde.

Enige tijd terug zagen - buiten dit kader - 'Nailed' van Kathy Gosschalk en 'Spiegels' van Bart Stuyf opnieuw het daglicht. Wie ik nu dus node miste, was Pauline de Groot. Haar vrije, improviserende dansstijl had hier niet mogen ontbreken.

Legendarisch

Wellicht werd dat hiaat ondervangen door de soli van Julyen Hamilton, met wie zij vroeger samenwerkte? Dat het legendarische pionierspaar Koert Stuyf en Ellen Edinoff niet meer te verleiden is tot een optreden, mag onderhand duidelijk zijn.

Deze reconstructie-reeks werd geen nostalgisch weerzien, maar een pittige confrontatie met een rijk moderne-dans-verleden, waarvan de lijnen tot in het heden doorwerken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden