Geen milieu, wel maatschappelijk onbehagen in kersttoespraak Willem-Alexander

Koning Willem-Alexander tijdens de opnames van de kersttoespraak 2018. Beeld Freek van den Bergh / RVD

Ruim 1,7 miljoen mensen, iets meer dan vorig jaar, keken op Eerste Kerstdag naar de toespraak van koning Willem-Alexander. Hij riep op tot actief burgerschap.

“Wij zijn minder machteloos dan wij denken”, zei koning Willem-Alexander in zijn jaarlijkse kersttoespraak. De zesde inmiddels. Die stond net als vorige jaren in het teken van gemeenschapszin.

Hij begon met een persoonlijke inleiding. ‘Hoe beleeft u deze Kerst?’ luidde zijn retorische vraag. “Misschien zijn dit juist moeilijke dagen omdat u zich eenzaam voelt. Of omdat u iemand verschrikkelijk mist die u zielsgraag bij u had gehad. Mijn vrouw en ik weten wat u doormaakt.” Daarmee verwees de koning onder meer naar het verlies door zelfdoding van de jongere zuster van koningin Máxima eerder dit jaar.

Het kerstfeest doet een beroep op ons geloof, in religieus opzicht, maar ook, vervolgde de koning, op het geloof in onszelf, elkaar, en in een vredige wereld. Wie het nieuws volgt, zakt de moed soms in de schoenen en voelt zich machteloos, maar “zou het niet kunnen dat we onze eigen rol onderschatten?”

Hij noemde de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en een drijvende kracht erachter - Eleanor Roosevelt – die zei: ‘Waar beginnen mensenrechten? Op plekken dicht bij huis, zó dichtbij en zó klein dat ze op geen enkele kaart zichtbaar zijn.’ Willem-Alexander: “Een leven zonder angst en onverschilligheid wordt niet alleen bepaald aan verre vergadertafels, hoe onmisbaar die ook zijn. Daar gaan we gelukkig ook zelf over.”

Rode draad

De bereidheid om rekening met elkaar te houden, heeft historische wortels, ziet de koning. “ Dit was de basis onder ons land, 450 jaar geleden, toen een klein groepje Nederlandse gewesten tegen de verdrukking in de krachten bundelde en met succes zijn eigen weg ging. Zoiets was nog nooit eerder vertoond.”

Nederland is anno 2018 een van de beste plekken ter wereld om te wonen, te werken en te leven, zei hij. “Dat is ook aan u te danken, hoe vanzelfsprekend en ‘normaal’ u uw bijdrage zelf misschien ook vindt.”

Vanwege de verhuizing deze kerstvakantie van het koninklijke gezin van Villa Eikenhorst in Wassenaar naar het nabijgelegen Haagse paleis Huis ten Bosch, sprak de koning, dit jaar zittend, vanuit de bibliotheek van zijn werkplek, Paleis Noordeinde. 

Pieter Verhoeve, voorzitter van de Koninklijke Bond van Oranjeverenigingen

“De choreografie was anders dan voorgaande jaren, de koning zat weer, net als bij zijn allereerst toespraak zes jaar geleden. Het beeld was rustig, maar ook speels, doordat hij af en toe ging verzitten. Mooi. En hij viel meteen met de deur in huis: hoe viert u dit jaar kerst? Bam, direct. En dan over mensen die je mist, hij haalt zo de kijker dichtbij, subtiel.
Geen woord over het klimaat of de hertendiscussie of brexit of de zomerdroogte. Maar hij noemde wel het gevoel van machteloosheid dat veel mensen hebben. Ik zie daar een verwijzing naar de gele hesjes in. En vervolgens zegt hij: drijf tegenstellingen niet op de spits, maar ga samenwerken. Positief, prachtig.”

Arendo Joustra, hoofdredacteur Elsevier, schreef een inleiding bij een bundel met 33 kersttoespraken van voormalig koningin Beatrix

“In een interview lang geleden kondigde Willem–Alexander al aan eerder in de voetsporen van zijn grootmoeder Juliana te zullen treden qua stijl dan die van Beatrix. Dat zie je. Deze toespraak is van een vrij laag abstractieniveau. hij probeerde gewoon te zijn, nuchter, concreet. En hij verwees naar Eleanor Roosevelt, een van de idolen van zijn grootmoeder. Zijn moeder was somberder van toon en majesteitelijker. Dit is natuurlijk geen politieke tekst, hij vermijdt gevoelige kwesties, dat is verstandig. Zijn missie is: verbinden, vertegenwoordigen en aanmoedigen, en daar houdt hij zich aan.”

Simone Lamain, koningshuisdeskundige, eindredacteur van tijdschrift Royalty

“De koning maakt ieder jaar een historische vergelijking in de kersttoespraak, alsof hij de kalender erbij pakt. Een gouden formule. Nu ook weer met de verwijzing naar de start van de tachtigjarige oorlog, 450 jaar geleden, heel leuk, want hij is natuurlijk zelf historicus. Opmerkelijk was ook dat hij weer zat. Vorige jaren stond hij toch wat onhandig met zijn handen te draaien, als hij niet wist waar hij ze moest laten, dat was nu beter. Maar ik vond de montage wat gekunsteld, met dat verzitten, dat had sneller gekund.”

René Zwaap, hoofdredacteur tijdschrift De Republikein

“De koning maakte een historische blunder door te zeggen dat het nog nooit vertoond was dat een kleine groep gewesten in opstand kwam. In de dertiende eeuw deden drie Zwitserse kantons dit namelijk ook al. En bij dat gepraat over machteloos voelen van kleine mensen, dan denk ik, wacht even: jij bent helemaal niet zo klein, je hebt een gigantisch kapitaal achter je. Verder heb ik in die hele kerstboodschap niets opzienbarends gehoord, een gemiste kans. Het lijkt mij beter van dit hele ritueel af te zien, als hij toch niks mag zeggen.”

Lees ook:

De kersttoespraak van Beatrix uit 1988 is nog opvallend actueel: ‘Langzaam sterft de aarde’

Precies dertig jaar geleden sprak toenmalig koningin Beatrix op Eerste Kerstdag dreigende woorden over milieuvervuiling en de teloorgang van de planeet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden