Geen man van koetjes en kalfjes

Aboutaleb ging op tournee langs de deelgemeentes. Hier op de afsluitende receptie na zijn bezoek aan Kralingen-Crooswijk. (FOTO WERRY CRONE, TROUW) Beeld
Aboutaleb ging op tournee langs de deelgemeentes. Hier op de afsluitende receptie na zijn bezoek aan Kralingen-Crooswijk. (FOTO WERRY CRONE, TROUW)

De wittebroodsweken van Ahmed Aboutaleb zitten erop. Hij is geslaagd voor zijn Rotterdamse inburgeringscursus. Maar Leefbaar Rotterdam en de Marokkaanse gemeenschap heeft hij nog niet voor zich gewonnen.

Ruud van Haastrecht

In Rotterdam neem je geen loopje met het ’V-woord’. Bij een debat met christelijke scholieren in de Van Nellefabriek verzuchtte de nieuwe burgemeester een paar weken geleden dat het in de havenstad ’wel héél veel over veiligheid gaat’. Niet veiligheid, maar het hardnekkig lage opleidingsniveau van de Rotterdammers is zijn grootste zorg, zei Ahmed Aboutaleb.

De burgemeester werd ogenblikkelijk door de gemeenteraad ontboden voor een spoeddebatje, waar de fracties over elkaar heenbuitelden in verontwaardiging. Had de burgemeester wel de profielschets gelezen toen hij solliciteerde?, vertolkte ChristenUnie-raadslid Remco Oosterhoff, die vorig jaar de zoektocht naar een nieuwe burgemeester leidde, de brede onrust in de raad. Maar Aboutaleb gaf geen krimp. Hij wees de raadsleden op het hoge aandeel van school-dropouts in delicten gepleegd door Rotterdamse jongeren: vorig jaar bijna veertien procent. Met betere scholing werk je aan grotere veiligheid, benadrukte de nieuwe burgemeester. „Ik blijf vegen in de stad, ik blijf werken aan stevige repressie. Maar ik ben niet alleen verantwoordelijk voor ophoging van de dijk, maar ook voor de aanwas achter de dijk.”

’Een kleine rimpeling’ in een verder vlekkeloos verlopen wittebroodsperiode, noemt de Rotterdamse politicoloog Rinus van Schendelen het. „Dat hoort ook bij de inburgering in Rotterdam: veiligheid is hier een dominant onderwerp sinds 2002 toen Leefbaar Rotterdam de raadsverkiezingen won. Op zich heeft Aboutaleb verdedigbare standpunten, alleen de formulering is wat ongelukkig. Er ontstond enige mist over wat nou het standpunt is van de burgemeester.”

Marco Pastors van grootste oppositiepartij Leefbaar Rotterdam (14 raadszetels) blijft ’behoorlijk pissig’ over Aboutalebs uitspraken. „Ga maar eens over de Lijnbaan lopen op de vrijdagse koopavond en ervaren of je je dan veilig voelt”, zegt Pastors in zijn patriciërshuis aan een singel in Rotterdam-Zuid, ooit overgenomen van Pim Fortuyn. „Dat is geen aantrekkelijk winkelgebied voor de op een na grootste stad van het land. Dat komt met name door Marokkaanse jongens die daar rondhangen. Ik verwacht van Aboutaleb dat hij op het integratie- en veiligheidsvraagstuk vooroploopt en hard en duidelijk is. Ik schat dat hij dat in zich heeft. Maar dan moet hij niet als hij een lekker kopje erwtensoep krijgt in de Rotterdamse Snerttram zonodig gaan zeggen dat erwtensoep uit Marokko komt. Als hij op het niveau wil beginnen van de PvdA van tien jaar geleden dat er lekker eten komt uit de migratielanden, lijkt me dat geen goed uitgangspunt. Het moet echt een puntje beter.”

In zijn eerste honderd dagen manifesteert de PvdA-burgemeester zich wel degelijk op beide terreinen, alleen misschien anders dan Leefbaar Rotterdam het graag gezien had. Hij trekt door de stad met een heldere boodschap: integratie betekent voor nieuwkomers de opdracht om economisch mee te doen, maar autochtonen hebben ook wat te leren.

Half januari verkent het college van b. en w. het Lloydkwartier op de noordoever van de Nieuwe Maas, dat een broedplaats voor de audiovisuele sector moet worden. In de verbouwde havenpakhuizen nemen de Jakhalzen hun nieuwe talkshow op, huizen groene omroep Llink en de stadsredacties van ANP en NOS, en zetelt regiozender RTV Rijnmond. De directeur voert het college langs lege studio’s, decors en een ontwakende nieuwsredactie. In een vergaderzaaltje is even tijd voor een gesprek. En, is de redactie een beetje gemengd?, wil Aboutaleb weten. Die blijkt volledig autochtoon te zijn. „Ze solliciteren niet”, verdedigt de directeur zich. „Bij de Amsterdamse zender AT5 is het wel gelukt”, zegt de voormalige Amsterdamse wethouder. „Zowel verslaggevers als presentatoren zijn gemengd. Je kunt ook wat agressiever zijn in het zoeken. Mijn advies zou zijn: als je een paar beeldbepalende mensen neerzet, dan loopt het wel.”

Begin deze maand is Aboutaleb hoofdgast van Colourful Business, een netwerkevenement voor allochtone ondernemers in Ahoy. Hij is grieperig, maar „als burgemeester van Rotterdam heb je geen tijd om ziek te zijn”. Als de presentator hem aankondigt als ’een topspeler in Nederland’ onthaalt de zaal hem met een daverend applaus. De nieuwe Rotterdamse burgervader blijkt een held in multicultureel Nederland. Maar Aboutalebs speech is niet ’multiculti’. Hij kapittelt het Nederlandse ’zieligheidsdenken’ over migranten. „Ik zou werkelijk niet weten wat er zielig is aan een Somalische vrouw met twee kinderen die hiernaartoe is gevlucht. Als ze die reis heeft weten te overleven, kan ze het in Nederland ook. Wat doen wij verkeerd in Nederland dat die mensen in het uitkeringscircuit terechtkomen? Zodra Somaliërs hier enige tijd zijn, vertrekken ze naar Groot-Brittannië. En wat doen zij daar? Ondernemen! Dat is een les voor ons.”

Twee avonden eerder, bij een debatavond van de lokale politieke jongerenorganisaties in een broeierig café aan het Schouwburgplein, bevraagt een lid van de Jonge Socialisten de burgemeester streng of die er wel oog voor heeft dat heel veel criminaliteit voortkomt uit armoede. Aboutaleb stuift op: „Er is geen enkele omstandigheid die rechtvaardigt dat je gaat stelen, dat je een ander omver slaat. Je hebt in Nederland altijd vangnetten. Dat is geen vetpot. Hier spreekt iemand die dat jarenlang zelf heeft ervaren, zelfs heeft rondgelopen zonder jas. Maar het kan nooit een rechtvaardiging zijn voor crimineel gedrag.”

„Hij is met een missie bezig”, merkt SP-raadslid Theo Coskun. „Hij wil op zijn manier dat allochtone rolmodel zijn: dat je met hard werken en hard studeren veel kunt bereiken in de samenleving, ook als moslim, of doe je thuis je eigen culturele dingetjes.”

Dat Aboutaleb zo geruisloos het estafettestokje heeft overgenomen van ’beroepsburgemeester’ Ivo Opstelten noemt hoogleraar Van Schendelen een knap staaltje. Rotterdam ligt, ook internationaal, onder een vergrootglas sinds Aboutalebs aantreden begin januari als eerste grote Europese stad met een immigrant als burgemeester. „Dat betekent dat hij heel behoedzaam geopereerd heeft. Het zal hem zeker niet moeiteloos afgaan. Rotterdammers zijn anders dan Amsterdammers of Hagenaars, waar hij daarvoor gewoond heeft.”

In restaurant De Zingende Zeeleeuw op de Müllerpier mengt de burgemeester zich onder Rotterdamse bejaarden die in de levensloopbestendige woningen om de hoek wonen. Het gaat hem moeilijk af, Aboutaleb is geen man van koetjes en kalfjes en hij heeft zijn publiek niet mee: Rotterdammers hebben van nature iets stroefs en licht chagrijnigs. Met het groepje Turkse oude mannen klikt het beter. Of ze teruggaan naar Turkije of hier blijven, wil Aboutaleb weten. Ze blijven hier. „We zijn Nederlanders en Rotterdammers”, zegt er een. „In die volgorde”, lacht de burgemeester, „Nederlanders en Rotterdammers”.

Terwijl Ivo Opstelten tijdens zijn eerste maanden in Rotterdam gevolgd werd door een sliert journalisten, krijgen de media nu vaak achteraf pas te horen waar de burgemeester is geweest. De officiële reden luidt dat camera’s en microfoons Aboutaleb hinderen in zijn kennismaking met gewone Rotterdammers. Maar er lijkt ook een communicatiestrategie achter te zitten vanuit het stadhuis. Daar leeft het besef dat elke stap van Aboutaleb door Leefbaar Rotterdam wordt gevolgd, alert op uitglijders. De fractie hijgt Aboutaleb vanaf diens eerste dag in de nek als het in de raad over veiligheid en integratie gaat. Het zorgt voor voortdurende schermutselingen tussen fractievoorzitter Ronald Sörensen en Aboutaleb waarbij de irritatie over en weer tastbaar is.

Sörensen legt de schuld bij de burgemeester voor de nog altijd ijzige verhoudingen. „Waarom is hij nog nooit onze fractiekamer binnengelopen of heeft hij een fractievergadering bezocht?” Aboutaleb heeft wat goed te maken, vindt hij: „Aboutaleb heeft destijds vanuit Amsterdam ontzettend tegen ons gefulmineerd en daarmee de kloof tussen autochtoon en allochtoon in Rotterdam alleen maar vergroot.”

Op de stoep van RTV Rijnmond wordt Aboutaleb opgewacht door een radiojournalist van het Franse AFP, die de burgemeester volgt in diens eerste weken. Wat monsieur le maire vindt van die Marokkaanse jongeren die antisemitische leuzen hebben geroepen bij een Gaza-demonstratie op de Coolsingel, wil hij weten. Aboutaleb antwoordt in vloeiend Frans dat hij dat niet zal toestaan. „Dat doe je toch beter dan Ivo”, complimenteert een van de wethouders hem met zijn Frans als AFP weer is vertrokken.

Voorzitter Driss Taghbi van de SMOR, die 33 Marokkaanse organisaties in de Rijnmond vertegenwoordigt, oordeelt ’hartstikke positief’ over de eerste maanden van zijn burgemeester. Hij noemt Aboutaleb ’een schitterend iemand, recht door zee’. Maar enkele weken geleden stuurde de SMOR hem wel een brief op poten. „Wij merkten dat hij veel milder was in zijn kritiek naar de harde kern van Feyenoord dan naar Marokkaanse jongeren die tegen het Israëlisch optreden in Gaza demonstreerden”, zegt Taghbi. „Dat moet niet zo zijn.”

Ook in ander opzicht moet Aboutaleb zijn aandacht wat meer verdelen, vindt Taghbi. „Een klein deel van onze achterban zei bij Aboutalebs benoeming dat er niks goeds van hem valt te verwachten, omdat hij als Amsterdams wethouder keihard was naar Marokkanen. Dat wantrouwen is er nog steeds.”

Op z’n vrije vrijdagavond pakt de nieuwe burgemeester incognito in trui en leren jack de eigen auto om zelf te kijken hoe luguber de Nieuwe Binnenweg eruitziet in de late uurtjes. En met partygoeroe Ted Langenbach duikt hij binnenkort het Rotterdamse nachtleven in. „Hij is gretig om de stad te leren kennen”, constateert PvdA-fractievoorzitter Van Heemst. „Dat is ontzettend leuk om te zien.”

Landelijk heeft Aboutaleb nog niet de aandacht getrokken, maar dat zal gauw genoeg gebeuren, verwacht Van Schendelen. „Hij is zeer ambitieus en hij preekt graag. Zijn vader was dorpsimam, hij is preken gewend.”

Aboutaleb eet halal erwtensoep aan boord van de Rotterdamse Snerttram. (FOTO ED OUDENAARDEN, ANP) Beeld
Aboutaleb eet halal erwtensoep aan boord van de Rotterdamse Snerttram. (FOTO ED OUDENAARDEN, ANP)
(\N) Beeld
(\N)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden