Geen leuke avond voor PvdA en VVD, euforie bij D66

Grote vreugde of groot verdriet: het leek het een of het ander gisteravond op de bijeenkomsten van de grote landelijke partijen. Trouw peilde de stemming.

Bedruktheid en stilte bij regeringspartijen VVD en PvdA. In de Bredase wijnbar Denovo wordt bij de liberalen de hoop op een klein plusje de bodem ingeslagen als de eerste prognose van de NOS binnenkomt. Bij de sociaal-democraten in het Amsterdamse Compagnietheater is het op datzelfde moment doodstil.

Gejuich bij de SP
Hoe anders is het bij de partijen die in Utrecht vol spanning op de eerste prognoses wachten. Bij de SP klinkt zacht het tromgeroffel van een drummer. Eerst de VVD: een rood vlak verschijnt, er klinkt gejuich. 'Verlies voor de afbraakliberalen', klink het. Dan de PvdA: opnieuw een rood vlak, opnieuw luid gejuich. Als vervolgens bij de SP een cijfer in het groen verschijnt, is de televisie een tijd niet te verstaan. Winst. Eindelijk. Want na succesjaar 2006 - een recordaantal raadszetels (345) en Kamerzetels (25) - viel er voor de socialisten bij verkiezingen nog maar weinig te vieren.

D66: Winnen en nu vooruit!
Even verderop in Utrecht, in grandcafé Winkel van Sinkel draait de tap overuren. De uitslagenavond van D66 lijkt net een studentensociëteit. Overal staan drinkende jongeren. Een oorverdovend gejuich klinkt uit de witte zee van D66 polo's en overhempjes bij het zien van de prognose. De partij krijgt in totaal 12,6 procent van de stemmen, waarmee D66 groter is dan welke landelijke partij ook. Campagneleider Kees Verhoeven bestijgt het podium. "Niet alleen in Utrecht en Amsterdam kunnen we winnen, maar ook in Groningen, Nijmegen, Amersfoort en Deventer!" "Nu", roept Verhoeven. Hij richt de microfoon naar de euforische menigte. "Vooruit!" , schreeuwt de menigte in koor.

Kamerlid Vera Bergkamp: "De kiezer heeft ons beloond voor ons inhoudelijke verhaal. Wat een resultaat. De kiezer heeft gesproken."

ChristenUnie en SGP scoren
Ook bij de ChristenUnie en de SGP is er reden voor feest. De partijen hebben lokaal enorm gescoord. Dit jaar doen ze in drie gemeenten meer samen mee dan vier jaar geleden. Als de partijen samen worden genomen komen ze op maar liefst 8,1 procent van het totaal aantal stemmen, volgens de prognoses. Dat was vier jaar geleden 5,1 procent.

PvdA: Geen leuke avond
Bij regeringspartij PvdA klinkt een heel ander verhaal. Daar willen de kopstukken na de eerste, voorlopige prognoses nog nauwelijks reageren. Er kan immers nog het een en ander veranderen. PvdA-voorzitter Hans Spekman erkent wel dat het geen leuke avond belooft te worden, nu de eerste prognoses een val van 15,7 naar 10,2 procent laten zien. Maar hij klampt zich nog vast aan het feit dat de prognose er 3 procent naast kan zitten. Een half uur later is de partij nog verder weggezakt in de prognoses: naar 10 procent.

Na enig aandringen wil Ronald Plasterk, minister van binnenlandse zaken, wel erkennen dat het opvallend is dat de partijen die de coalitie 'gedogen' (D66, ChristenUnie en SGP) een fantastische uitslag halen, terwijl coalitiepartijen VVD en PvdA worden afgestraft.

PvdA-staatssecretaris Martin van Rijn van volksgezondheid verwijst ook naar de regeerrol van de partij. "Toen we als kabinet met dit beleid begonnen, wisten we dat we ons op korte termijn niet populair zouden maken." Marleen Barth wijst er ook op dat haar partij verantwoordelijkheid neemt in moeilijke tijden. "Ik heb er vertrouwen dat we met de goede dingen bezig zijn." De voorzitter van de senaatsfractie ziet de voorlopige uitslag als een opdracht om veel met werkgelegenheid bezig te zijn.

Teleurstelling bij de VVD
De VVD heeft al bij de eerste, voorlopige prognose minder moeite om er op in te gaan. "Deze uitslag valt binnen de bandbreedte van onze verwachtingen", zegt Kamerlid en campagneleider Klaas Dijkhoff. "Wij hielden rekening met een score tussen 18 procent en 12 procent." Het resultaat zit nu dus op de bodem van wat de VVD had verwacht. Een grote teleurstelling.

De partij is verwend geraakt. De liberalen regen de afgelopen jaren de ene verkiezingsoverwinning aan de andere. Gemeenteraad, Tweede Kamer, Provinciale Staten: de VVD bleef onder leiding van Mark Rutte goed scoren. De partij wist dat de laatste uitslag van de Kamerverkiezingen in september 2012 nu onhaalbaar was. De VVD kreeg toen ruim een kwart van alle stemmen, goed voor 41 Kamerzetels. Deze uitslag wordt daarom door de VVD liefst vergeleken met de raadsverkiezingen van 2010. Een klein plusje was de wens, maar gelijkspel zou al als een overwinning voelen.

Forse klap voor CDA
Aangeslagen zijn ze bij het cda als de 'definitieve prognose' op het scherm verschijnt. Eenderde van de raadszetels eraf, dat is een forse klap. De partij had ruim 1500 zetels en houdt er ongeveer 1000 van over. De partij is bijeen op het campagnekantoor in Den Haag.

"We hadden meer verwacht. Teleurstelling overheerst", constateert Kamerlid Eddy van Hijum.

GroenLinks ziet herstel
Niet alle verliezers zijn teleurgesteld. De verzamelde GroenLinksers barstten niet meteen uit in feestgedruis, maar na een paar keer slikken, constateert campagneleider Rik Grashoff dat de vlag uit kan. In percentages gaat de partij landelijk van 6,7 procent naar 4,9 procent, maar dat valt mee na het pak slaag dat de partij de afgelopen jaren kreeg. "Als je kijkt waar onze partij vandaan komt is dat wel een signaal", meent Grashoff. Volgens Kamerlid Jesse Klaver betekent deze uitslag voor de partij als geheel dat er herstel zit aan te komen. "Daar ben ik heel blij mee."

PVV krijgt de zaal mee
PVV-leider Geert Wilders lijkt intussen in Den Haag op een meerderheid af te stevenen. Op de uitslagenavond van zijn partij wist hij de zaal aan het scanderen te krijgen, met zijn vraag of er meer of minder Marokkanen moeten komen in de stad. 'Minder, minder, minder', roept de zaal. "Dat gaan we regelen", reageerde Wilders.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden