Geen kwaad woord over nieuwe minister Primakov

Van onze correspondent

De 66-jarige Primakov heeft in zijn lange loopbaan genoeg wapenfeiten verzameld om iedereen tevreden te stellen. Voor de één verspreidt hij de vertrouwde nestgeur van het Sovjettijdperk, voor de ander heeft hij bewezen tot de democraten te behoren. Alom worden zijn professionele kwaliteiten geroemd.

Jeltsin heeft een goede keuze gemaakt, reageerde Vladimir Zjirinovski verrassend mild op de benoeming. Hij voegde er haastig aan toe dat Primakov natuurlijk tot het verkeerde kamp behoort en dat hij hem daarom niet kan steunen, maar toch . . . “Hij zal Ruslands buitenlandse beleid richten op de Arabische wereld, India en China” en dat is goed volgens Zjirinovski die gebeten was op de pro-westerse gezindheid van de vorige week afgetreden Andrei Kozirev.

Voor de conservatieven en reactionairen (dat wil zeggen communisten en ultra-nationalisten) is Primakovs belangrijkste eigenschap dat hij geen Kozirev heet. Dat president Boris Jeltsin geen van de diplomaten uit de Kozirev-hoek heeft gekozen, stemt de conservatieven tevreden.

Ook op het ministerie van buitenlandse zaken, waar toch een aantal teleurgestelde kandidaten huizen, is er geen wanklank te horen over de nieuwe minister. Onderminister Andrei Tsjernisjev noemde zijn nieuwe baas “gezaghebbend in internationale zaken”. “Het is onnodig om hem in te werken in buitenlandse zaken, want hij is daar altijd mee bezig geweest, in de wetenschap, in de journalistiek en in de inlichtingendienst.”

Na zijn afstuderen aan het Moskouse Instituut voor oriëntaalse studies en een postdoctorale studie economie werkte hij onder andere voor de communistische partijkrant Pravda als Arabisch correspondent. Hij vestigde een wetenschappelijke naam als directeur van verscheidene instituten en hij werd tot lid benoemd van de prestigieuze Academie van wetenschappen. Ten tijde van Michail Gorbatsjov rees zijn ster ook in de politiek. Hij was voorzitter van het Sovjet-parlement, vervolgens lid van de presidentiële raad en de veiligheidsraad van de Sovjet-Unie. Na de mislukte staatsgreep door communisten van de harde lijn tegen Gorbatsjov werd Primakov in 1991 hoofd van de buitenlandse inlichtingendienst. Het was zijn taak om de buitenlandse spionage los te weken uit het kamp van de KGB, de machtige geheime politie die steun aan de staatsgreep had gegeven.

Toen Jeltsin de machtsstrijd met Gorbatsjov had gewonnen en de Sovjet-Unie in de historie verdween, kon Primakov op zijn post blijven. Er zijn maar weinigen in de Russische top die het zo lang hebben kunnen uitzingen onder Boris Jeltsin. Alleen Andrei Kozirev stak hem naar de kroon met zijn vijf dienstjaren onder Jeltsin.

Merkwaardig genoeg is ook de communistische leider Zjoeganov enthousiast over Kozirevs opvolger. Zjoeganov was destijds een fel en orthodox-communistische tegenstander van Gorbatsjov en je zou verwachten dat hij ook nog een appeltje te schillen zou hebben met diens vertrouweling Primakov. Maar de 'vernieuwde' Zjoeganov is vol lof. Volgens het democratische parlementslid Sergei Joesjenkov kunnen de communisten Primakov nog weleens nodig hebben als zij de presidentsverkiezingen in juni winnen. Primakov is dan de man die het Westen gerust kan stellen. Primakov is pragmatisch genoeg om die rol te kunnen spelen, speculeert de parlementariër.

Inhoudelijk zal Ruslands buitenlands beleid weinig verschillen met dat van de periode-Kozirev, verzekert de regering. Want uiteindelijk is het de president die het beleid bepaalt. Maar, schreef het dagblad Izvestia gisteren, anders dan Kozirev zal de nieuwe man het ministerie van buitenlandse zaken onafhankelijkheid geven. “Door zo'n verantwoordelijke positie te geven aan een man die politiek gewicht van zichzelf heeft, geeft Jeltsin een grotere autonomie aan de diplomaten”, concludeert de krant.

Niemand lijkt het vertrek van Andrei Kozirev te betreuren. Hij is nu gewoon parlementslid voor het arctische district Moermansk. Partijloos sinds hij brak met Ruslands Democratische Keuze van Jegor Gaidar vanwege diens verzet tegen de Tsjetsjeense oorlog, staat hij er nu alleen voor. De contacten die hij als minister had om zijn verkiezing in Moermansk te verzekeren, zullen hem bij zijn herverkiezing over twee jaar niet meer helpen. Een persoonlijke tragedie voor een jonge en ambitieuze man, noemt Izvestia de afgang van de 44-jarige Kozirev, die in de eerste twee jaren van zijn ministerschap het symbool van het nieuwe Rusland was in het buitenland.

De lovendste woorden voor Kozirev komen merkwaardig genoeg van de Rode Ster, het dodelijk saaie dagblad van de strijdkrachten. Kozirev was niet bepaald een vriend van de conservatieve defensiekringen, maar commentator Aleksandr Golts vindt het verkeerd om, zoals veel conservatieven doen, te spreken van een aaneenschakeling van fouten, en zelfs verraad, van Kozirev. “Men mag niet vergeten dat het Rusland ontbrak aan een solide economische basis om een effectief buitenlands beleid te voeren”, reageert de commentator op de klachten dat Rusland zijn status als grote mogendheid is kwijtgeraakt. Kozirev heeft toch veel bereikt, vindt hij. Het belangrijkste is dat Rusland is erkend als de erfgenaam van de Sovjet-Unie en dus een grootmacht is gebleven met een permanente zetel in de Veiligheidsraad.

Zwakheden ziet de krant ook. Bijvoorbeeld dat Kozirev dacht dat Rusland makkelijk toegang zou krijgen tot de club van 'beschaafde landen', dat westerse landen graag plaats zouden maken voor Russische produkten op de wereldmarkt zodra Rusland zich keurig ging gedragen. Maar dit is een “harde en wrede wereld”, zegt de militaire krant, “en de westelijke belofte om hulp te geven was slechts een droombeeld”.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden