Geen kampioen was groter dan de organisatie

Stekker gaat er na 14 seizoenen uit bij TVM. Bij het scheiden van de markt is niet Kramer maar Wüst het boegbeeld.

In een tijd dat de financiële bomen naar de hemel reikten, wilde TVM de beste schaatsploeg van Nederland vormen. Nooit mocht daarbij een kampioen groter worden dan de organisatie. Uiteindelijk draaide de groene medaillemachine niet om de grootheden Ireen Wüst en Sven Kramer, maar om trainer Gerard Kemkers.

Nu na het WK allround in Heerenveen de ploeg na veertien seizoenen ophoudt te bestaan, blijkt hoe serieus die formule werd genomen. In het afscheidsboek 'Een vracht aan titels' van Jan Dijkgraaf en Gerard den Elt blijkt dat zelfs de desastreuze olympische wissel van Sven Kramer en Gerard Kemkers daarin geen verandering had kunnen brengen.

TVM-directeur Arjen Bos krijgt als vraag voorgelegd: Als Sven in Vancouver had gezegd dat hij van Gerard Kemkers af wilde, wat zou je dan hebben gedaan?

Bos: "Ik ben van mening dat wanneer je een structuur hebt staan, dat je voor structuur moet kiezen en niet voor het individu. De structuur zal altijd sterker zijn. Daarom had ik waarschijnlijk voor Gerard gekozen."

Manager Patrick Wouters van den Oudenweijer: "Onze visie was de ruggegraat van onze ploeg. Wanneer een schaatser zich niet wilde committeren aan deze visie van Kemkers en mij - ongeacht wie het is - dan moest-ie maar ergens anders gaan schaatsen."

In de tijd dat professionaliteit in de kinderschoenen stond, werden de Ireen Wüst en Sven Kramer als jonge talenten niet met geld maar met faciliteiten aangetrokken. Tegen ploegen als DSB en SpaarSelect, die instantsucces kochten en aan een spilzucht ten onder gingen, viel niet op te bieden.

TVM werkte met basissalarissen en prestatiebonussen. Tot Kramer als boegbeeld de uitzondering werd. Bos: "Wij waren ervan overtuigd dat wij de beste organisatie en de beste coaches hadden. Daarmee hebben we het onderscheid gemaakt." Oud-wereldkampioene Renate Groenewold: "We hadden het gevoel dat we van alles het beste hadden. Het was een organisatie waar je als sporter je vingers bij aflikt."

De nuchtere Kemkers kijkt met weemoed terug naar de twaalf jaar waarin hij de constante factor was, hoe groot soms de nederlagen en problemen waren. Hij vindt dat er voor de sponsor een mooier moment is om te stoppen omdat Wüst en Kramer met een andere naam op hun pak nog groter worden. Graag wil hij met ze verder gaan.

"Die setting, met Sven en Ireen die hun hele carrière bij TVM reden, en daar mag ik mezelf ook een beetje toe rekenen, is eigenlijk gemaakt om vol te houden en dan met zijn allen tegelijk te stoppen. Ik weet één ding zeker: wat wij met TVM hebben meegemaakt, maken we met volgende sponsoren niet meer mee. Dit was een uniek tijdperk."

Wouters: "Wij waren ons halverwege de reis al bewust dat we in een bijzondere trein zaten. Een historische trip die we misschien nooit meer zouden meemaken. Dat is iets wat je meestal achteraf pas concludeert."

Het gouden tijdperk werd ingeluid door Rintje Ritsma, die begin jaren negentig als eerste een commerciële ploeg begon. Nadat De Beer van Lemmer contractvrij was, vormde Wouters rondom hem de TVM-ploeg. De sponsor was in het wielrennen tegen een dopingschandaal opgelopen en had aanvankelijk moeite om aan de schaatscultuur te wennen.

Er werd gedacht in kopmannen en knechten. Tijdens de eerste teampresentatie werd de door Ritsma gehaalde Gerard van Velde niet eens op het podium geroepen. TVM wist niet wat ze met deze autohandelaar aanmoesten, tot hij in Salt Lake City de eerste Nederlandse olympische kampioen van de ploeg werd. Acht keer zou hij navolging krijgen.

In de interviews met hoofdpersonen waaruit 'Een vracht aan titels' bestaat, blijft TVM kritiek niet bespaard. Over de fusie met de kernploeg in 2002, een 'clash tussen culturen' (Groenewold) waarbij de ploeg te groot en divers werd en de nieuwe dirigent Kemkers de regie dreigde te verliezen. De dreigende opheffing van de vrouwenafdeling, tot Wüst opstond. Of de neergang na de piekjaren 2007 en 2008 die eindigde in de dramatische Winterspelen van Vancouver.

In de twee jaren na de Winterspelen van Turijn "zetten we echt een cultuur neer, waren we trendsetter", aldus Kemkers. "Ik heb weleens het gevoel gehad: voor de hele Nederlandse sport. (...) Maar het glipte door onze vingers. Een heel belangrijk onderdeel, namelijk dat je als team samen ergens aan werkt, raakten we kwijt." (...) We moesten redden wat er te redden viel. Dat hebben Sven en Ireen goddank voor ons gedaan. Zij halen drie keer goud, alleen verpruts ik het nog ergens..."

"Het succes dat we voor ogen hadden, dat we het als ploeg nog beter, sneller, perfecter wilden doen, werd uiteindelijk onze ondergang", aldus de afgevallen Paulien van Deutekom. "Je kunt met elkaar tot grote hoogte komen, maar je kunt ook met elkaar diep vallen. Dat overkwam ons toen."

Op weg naar Sotsji werd een team gebouwd rond Wüst en vooral Kramer. De laatste geeft in het hoofdstuk Eindbaas toe dat hij daarbij doorslaggevend kan zijn. "Ik weet ook wel dat ik bepaalde mogelijkheden heb om dingen voor elkaar te krijgen, ja. En soms moet je die gebruiken en soms niet."

Dat hij de grootverdiener is geweest bij TVM noemt hij 'loon naar prestatie'. Maar de verschillen zijn wel heel groot, wordt hem voorgehouden. Zijn antwoord': "In prestaties niet dan? Ja toch?"

Dat werpt een onbeantwoorde vraag op: hoe verhoudt zich daarin de positie en beloning van Ireen Wüst? Arjen Bos zegt over haar: "Ireen keek misschien tegen Sven op, maar ze is hard bezig hem te evenaren."

Evenaren? Een vreemde taxatie. Op het hoogste, olympische niveau is Wüst Kramer altijd voor gebleven. In Sotsji is ze met twee gouden en drie zilveren medailles zelfs uitgelopen, zeker ook in veelzijdigheid. Dit zware seizoen reed en won ze vrijwel alles, waar de ooit onaantastbaar geachte Kramer al enkele jaren lichamelijk kraakt, vaak niet reed (incluis dit WK allround) en zelfs verloor.

Medaillemachine
In veertien seizoenen won TVM 24 olympische medailles, waaronder 10 titels. De Amerikaan Casey FitzRandolph opende het gouden bal in 2002 op de 500 meter, waarna Gerard van Velde een paar dagen later volgde op de 1000 meter. Ireen Wüst (4), Sven Kramer (3) en Koen Verweij (1) zijn de andere olympische kampioenen.

TVM-schaatsers verzamelden 51 Europese en wereldtitels allround en afstanden. Daar kunnen er dit weekeinde in Heerenveen nog twee bij komen. Geen internationaal titeltoernooi verliep zonder een teamlid op het podium. Ook werden 124 wereldbekerzeges geboekt.

In eigen land werden 50 titels behaald op de NK afstanden, 13 op de NK allround en drie op de NK sprint.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden