'Geen inquisitie, maar luisteren en leren'

Onderzoekscommissie privatisering unicum voor senaat

Midden in de historische zaal van de Eerste Kamer staat een ovale tafel, een tafel die er normaal niet staat. Een tafel om relatief dicht op elkaar, schouder aan schouder, gesprekken te voeren. Een tafel die een zekere vertrouwdheid moet oproepen voor de aanwezigen.

"We hebben bewust voor deze tafel gekozen. Aan deze tafel kunnen we praten, vragen, luisteren, analyseren en beoordelen, samen en tegenover elkaar, met de genodigden. Het wordt zeker geen inquisitie", vertelt senator Roel Kuiper (ChristenUnie), voorzitter van de parlementaire onderzoekscommissie 'privatisering/verzelfstandiging overheidsdiensten'. En daarmee vormt de setting een scherp contrast met de kille, afstandelijke enquêtezaal van de Tweede Kamer.

De onderzoekscommissie is uniek in de geschiedenis van de Eerste Kamer. Voor het eerst houdt de senaat een parlementair onderzoek. Vanaf vandaag worden midden in de Senaatszaal twee weken lang gesprekken gevoerd met ex-politici en deskundigen. Onderwerp van onderzoek vormt de privatisering en verzelfstandiging van overheidsdiensten in de afgelopen twintig jaar, die soms voor grote ophef onder politici en burgers zorgden. Er waren vele onderwerpen denkbaar voor onderzoek, meent Roel Kuiper, maar gekozen is voor de verzelfstandiging van de NS, KPN/post, de energiesector en privatisering van reintegratiediensten, omdat de impact hier het grootst was. De zorgsector blijft buiten beeld. "We hebben gekeken naar pure overheidsdiensten die werden geprivatiseerd of verzelfstandigd. In de zorg zijn veel particuliere organisaties actief. Dat valt buiten ons onderzoek."

Doel van het onderzoek is niet om betrokkenen aan de schandpaal te nagelen. "We zullen vooral bekijken hoe de besluitvorming heeft plaatsgevonden bij de privatiseringen en verzelfstandigingen en kijken naar de rol van het parlement. Niet om mensen ter verantwoording te roepen maar om er van te leren. Hoe kunnen we het beter doen?"

Daarom is niet gekozen voor het zware wapen van de parlementaire enquête, waarbij mensen onder ede kunnen worden gehoord. Dit was aanvankelijk wel de bedoeling toen vorig jaar de motie van Kuipers partijgenoot Schuurman werd aangenomen. Daarin werd opgeroepen tot het houden van een enquête. "We hebben er over nagedacht en met zijn allen geconcludeerd dat dit een te zwaar wapen was en niet nodig. We krijgen alle medewerking."

Speciale aandacht in het onderzoek is weggelegd voor de relatie burger en overheid. Roel Kuiper: "Privatiseringen en verzelfstandigingen hebben een grote impact op burgers. Je constateert hierover soms grote onvrede bij burgers, bijvoorbeeld over de NS. Enkele jaren geleden wees de Sociaal-Economische Raad (Ser) in haar rapport 'Overheid en markt' erop dat publieke belangen onvoldoende waren meegewogen. Wij willen weten of de gevolgen voor burgers zijn meegenomen in de afweging tot privatisering of verzelfstandiging. Of ging het alleen om de vraag of het goedkoper of efficiënter kon?"

Bij de openbare gesprekken zijn geen vertegenwoordigers van bedrijven als KPN of NS uitgenodigd. Dat is wel in het - besloten - vooronderzoek gebeurd. "Het gaat ons puur om de politieke besluitvorming. Hoe kwam die tot stand. Wat waren de argumenten. Het valt ons op in ons vooronderzoek dat de argumenten met de tijd veranderden maar dat de privatiseringen en verzelfstandigingen gewoon doorgingen. Dit is belangrijk voor de toekomst, omdat de discussie over dit proces nog steeds doorgaat."

Als het aan de commissievoorzitter ligt, is het niet uitgesloten dat de senaat vaker het wapen van het parlementair onderzoek of enquête gaat inzetten. "Ik ben ervan overtuigd dat eigen onderzoek de informatiepositie van de Eerste Kamer versterkt. Deze kamer kijkt allang niet meer alleen naar de wetstechniek. Sinds een jaar of tien zie je de behoefte in de Eerste Kamer groeien om de hele richting van het beleid bij de afwegingen te betrekken. En daarvoor heb je meer informatie nodig."

Toch zou Kuiper wel een zekere begrenzing in toekomstig onderzoek willen aanbrengen. "Er is een wettelijk onderscheid tussen politiek- en wetgevingsonderzoek. In het politieke onderzoek kijk je naar de verantwoordelijkheid van betrokkenen. Dat is de rol die voor de Tweede Kamer is weggelegd. Wij richten ons met dit onderzoek op de wetgevingskant."

Zwaargewichten en wetenschappers
De onderzoekscommissie bestaat uit bestuurlijke zwaargewichten en wetenschappers, onder wie de oud-ministers Frank de Grave (VVD) en Guusje ter Horst (PvdA). Daarnaast maken M. Vos (GroenLinks), A. Vliegenthart (SP), C.A. de Lange (OSF) en G.H. Terpstra (CDA) deel uit van de commissie.

In de komende twee weken spreekt de commissie onder meer met oud-bewindspersonen Brinkhorst, Jorritsma, Vermeend en Zalm. Daarnaast met de oud-senatoren Timmerman-Buck en Veling en SP-politicus Jan Marijnissen, bekend tegenstander van privatiseringen. Vandaag starten de gesprekken met Tjeenk Willink, oud-vicepresident van de Raad van State.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden