Geen havo, maar vhbo

Als havo meer moet zijn dan vwo-light, maak je er vhbo van. Wat begon als een krimpprobleem, mondde in Maastricht uit in een nieuw schooltype dat beter moet aansluiten op het hbo.

Havo doen in Maastricht kan niet meer. Lastig misschien om uit te leggen aan je opa en oma, merken de eersteklassers van het Bonnefanten College, maar het is niet anders. Door krimp zijn de brede scholengemeenschappen in de stad opgeheven. Vmbo en vwo kregen elk een eigen locatie. Ook de drie havo's kregen met 760 leerlingen samen een plek in het Bonnefanten College. Om de nieuwe school statuur te geven, wilde schoolbestuur LVO af van het imago van havo als 'het theezakje van vwo', vertelt directielid Jacky Lamoré. Havo transformeerde in Maastricht tot 'vhbo', voorbereidend hoger beroepsonderwijs. De eerste brugklassers zijn na de zomervakantie begonnen.

'Ge vindt da' ge 't al zwoar genoeg hebt?' had een van de oma's van de brugklassers ironisch uitgeroepen. Kleinzoon had haar net opgetogen verteld dat je op het vhbo minder uit boeken leert, en meer tijd besteedt aan presenteren, samenwerken en onderzoekjes doen naar zelfgekozen onderwerpen. Zo werkt hij nu in de klas aan een presentatie over glijbanen in zwemparadijzen. In de klas zit hij naast twee meisjes die achter de computer een presentatie over irrigatie van woestijnen in elkaar zetten. "Vhbo is niet minder, maar juist méér dan havo", reageren ze met enige trots.

Diezelfde trots straalt ook af van hun docent Erwin Augustin, voormalig marketingexpert die op latere leeftijd leraar economie werd. Hij pioniert in de eerste klas van het vhbo met de methode Opeduca (Open Educational Areas). "Het gaat hierbij om ondernemen, communiceren en eigen verantwoordelijkheid nemen. Er komen vele vakken samen in een les. Kijk, kinderen met vmbo-t/havo-advies die hier op school komen, zijn geen onderwijsconsumenten zoals vwo'ers, die kennis uit boeken makkelijk tot zich nemen. Ze vinden het lastig om op hun billen te blijven zitten. Hebben soms een half uur voor tijd hun tas alweer ingepakt. Maar je kunt ze wel motiveren door ze zelf dingen te laten onderzoeken. We beginnen nu door ze drie uur per week 'vrij' te laten. In die tijd mogen ze doordenken op een thema als bijvoorbeeld water. In groepjes associëren ze een eind weg. Wat is allemaal van water? Welke toepassingen zijn er? Dan mogen ze bedenken wat ze zelf het interessantste aspect van water vinden. Ze leren er op de computer presentaties over maken. En zo komen leerlingen dan bijvoorbeeld uit bij de glijbanen in het zwembad. Maar daar weten ze dan straks ook wel alles van. En ze zitten drie uur lang op hun billen achter de computer te werken!"

In de tijd die de kinderen krijgen om te brainstormen, informatie te verzamelen en presentaties te ontwerpen, loopt Augustin met een collega begeleidend rond. "Het stelt mij in staat om een persoonlijker relatie met de kinderen op te bouwen. Die is, zeker voor die havo-leerling, essentieel voor de motivatie. Hij werkt voor een groot gedeelte voor jou als docent. Op dat vertrouwen kan ik straks in mijn gewone economielessen weer voortborduren."

Hbo-voorbereiding

Waar de eersteklassers op het Bonnefanten College helemaal niet mee bezig zijn, is datgene waar de naam 'vhbo' zo nadrukkelijk naar verwijst: het hbo. "Dat is misschien meer iets wat ouders aanspreekt", zegt de teamleider van de onderbouw, Rosé Lemeer. Toch moet dat in de bovenbouw straks wel gaan spelen. "We laten onze leerlingen in de vijfde aan hun portfolio's werken op hbo's in de regio. Daar kunnen ze meteen zien wat ze wel en niet aanspreekt. We hopen dat ze daardoor een goede keuze kunnen maken voor een hbo-opleiding. De uitval in het eerste jaar is op het hbo bijna 20 procent. Erg hoog. Met een betere voorbereiding op de middelbare school hoop je die te verminderen."

Wetenschappers verwachten veel van de aanpak à la het vhbo in Maastricht. Juist die vooropleiding voor het hbo is cruciaal om de uitval terug te dringen, betoogde Louise Elffers, lector aan de Hogeschool van Amsterdam, onlangs in een interview met deze krant. Vaak gaat het al vroeg mis: bij de overgang die leerlingen moeten maken tussen vmbo-t en havo, of vmbo-t en mbo. Rosé Lemeer: "Die overgang willen wij zo makkelijk mogelijk maken door op het vhbo ook kinderen toe te laten met een vmbo-t/havo-advies. Als vmbo-t'ers niet in de eerste twee jaar het havo-niveau bereiken, mogen ze hier gewoon hun vmbo-diploma halen. Maar daarna stromen ze binnen onze eigen school door naar havo. Ze mogen er dan zes jaar over doen om dat diploma te halen. Wij denken betere resultaten te kunnen halen omdat ook de vmbo'ers al meteen ons typische vhbo-onderwijs krijgen volgens die Opeduca- methode: gericht op een ondernemende houding en met een vakoverstijgende blik. Ze moeten in staat zijn om de wereld van buiten naar binnen te brengen. We denken dat ze dan meer succes hebben op havo en hbo."

Het Bonnefanten College is pas net begonnen met het vhbo, alleen nog eersteklassers volgen het schooltype. "Maar over vier jaar willen we de leerlingen hun eerste lessen op het hbo laten volgen", zegt Lemeer. De Zuyd Hogeschool in Maastricht laat havisten nu al profielwerkstukken maken op het hbo. "Maar in de toekomst breiden we dat graag uit", zegt instroommanager Mariëlle Diederen van Zuyd. "Zo zouden onze Hogeschool-docenten gastlessen kunnen geven op het vhbo. Voordeel is dat we die gastlessen kunnen verweven in de projecten waar de vhbo-leerlingen mee bezig zijn. Alleen dan blijft het ook hangen."

Op de Zuyd Hogeschool 'switcht' op sommige opleidingen wel 30 tot 35 procent van de studenten in het eerste jaar van de studie, vertelt Diederen. "Via het vhbo kunnen we dat hopelijk wel beperken. Leerlingen maken beter kennis met studies. We denken ook dat vhbo'ers beter dan havisten leren om samen te werken, reflecteren en analyseren zoals we dat op het hbo verwachten."

Toch zal er misschien een groep zijn die niet zo blij is met het beroepsgerichte vhbo: de achtstegroeper met havo/vwo-advies, die liever wordt voorbereid op de universiteit. "Toch komen die ook terecht op het vhbo", zegt Jacky Lamoré van de centrale directie van schoolbestuur LVO. "Als het goed gaat, mogen ze door naar ons vwo in de stad. Meestal is dat een kleine groep. We hopen dat veel leerlingen met vwo-niveau zo enthousiast zijn over het vhbo, dat ze hier blijven. We willen organiseren dat ze ook vakken op het vwo kunnen volgen. Maar als deze leerlingen inzien dat ze meer 'praktijkmensen' zijn, kunnen ze later ook goede hbo'ers worden."

Is het vhbo terug van weggeweest?

Zo halverwege de jaren negentig waren er ruim twintig vhbo's in Nederland. Hier konden lbo- en mavo-leerlingen die hogerop wilden, worden klaargestoomd voor het hbo met een vakkenpakket op havo-niveau. Het vhbo duurde na lbo of mavo nog eens drie jaar. Maar minister Ritzen van onderwijs schafte het vhbo in die tijd af. De mbo's moesten er voortaan voor zorgen dat leerlingen goed voorbereid op het hbo belandden. Momenteel bieden agrarische mbo-opleidingen (aoc's) ook vhbo aan. Het Bonnefanten College geeft er een nieuwe invulling aan: leerlingen met vmbo-t/havo, havo en havo/vwo-niveau krijgen er een 'ondernemende' vooropleiding die direct toegang geeft tot het hbo.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden