Geen haan kraaide naar het inkomen van de koningin

Minister president Mark Rutte ontvangt het rapport over de grondwettelijke uitkering van leden van het Koninklijk Huis door professor Carla van Baalen.Beeld ANP

De kosten van het koningshuis werden weggemoffeld, maar de Kamer was op de hoogte.

De manier waarop het kabinet-De Jong in de vroege jaren zeventig het inkomen van de koningin regelde, bestond voor een deel uit een schimmige set afspraken, maar het was geen geheime deal. De Tweede Kamer was van alle onderdelen op de hoogte. Dat Kamerleden er vervolgens ‘weinig kritisch’ op waren, is waarschijnlijk het gevolg van vooroverleg dat premier Piet de Jong had gevoerd met de fractievoorzitters.

Dat valt te lezen in het vandaag gepubliceerde rapport ‘Het inkomen van de koning’, een historisch onderzoek onder leiding van professor Carla van Baalen.

Van Baalen beschrijft hoe premier De Jong, na lang en uitvoerig overleg, een nieuwe inkomensregeling voor het staatshoofd ontwierp. Die regeling, die in 1973 inging, geldt nog steeds.

In het geniep

Ze raakte in opspraak toen ‘RTL Nieuws’ een jaar geleden in archieven aanwijzingen vond dat in de vorige eeuw een geheime deal werd gesloten, waarbij de Oranjes aan de ene kant belasting gingen betalen, maar daarvoor aan de andere kant in het geniep zouden zijn gecompenseerd.

Vrijdag maakte Van Baalen de resultaten bekend van het onderzoek dat zij na die berichten in opdracht van premier Rutte startte. Een commissie met historici achterhaalde hoe De Jong en zijn ambtenaren probeerden de kosten van het Koninklijk Huis op het oog te verlagen, zodat de regeling ‘verkoopbaar’ werd.

Zo moesten kosten ‘geen overdreven belangstelling’ wekken, zoals de toenmalig secretaris-generaal Bob Huijsmans van financiën het stelde. Zo kwam het salaris van het grootste deel van het hofpersoneel terecht in weinig gespecificeerde posten op de begrotingen van verschillende ministeries.

Ingewikkelde puzzel

Ook vond de commissie een verband tussen de hoogte van de bedragen voor de koningin en het verdwijnen van haar belastingvrijstelling. Dat komt, zegt Van Baalen, doordat De Jong een ingewikkelde puzzel moest oplossen: aan de ene kant was er publieke onvrede over de rijkdom van de Oranjes, maar tegelijk teerden diezelfde Oranjes met 2,5 miljoen gulden per jaar in op hun eigen vermogen.

Zo ontstond een regeling waarin de koningin net als ieder ander belasting zou gaan betalen over haar inkomen, maar zich tegelijk koninklijk zou kunnen blijven gedragen. Al vroeg ze zelf om een miljoen, ze kreeg de helft: 500.000 gulden per jaar. Maar het personeel werd uit andere posten betaald en daarbij kwam nog anderhalve ton voor incidentele kosten.

Voor de stelling dat het laatste bedrag eigenlijk bedoeld was als compensatie voor de te betalen belasting, vond de commissie geen bewijs.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden