Geen goed woord voor VN-missies in Congo

KINSHASA - Door het VN-onderzoek naar massamoorden in oost-Congo te dwarsbomen, heeft Kabila het verbruid bij het Westen. In Kinshasa wordt het lot van de VN-commissie echter niet betreurd. “Dat was zo'n ongelooflijk incompetent zooitje sukkels”, briest een westerse diplomaat.

Zonder aarzeling spuwen diplomaten, hulpverleners en politieke analisten vuur over de VN-missie. “Ze hebben al die tijd aan het hotelzwembad zitten niksen”, zegt David Shearer van het Internationale Instituut voor Strategische Studies in Londen. “Ze kregen per persoon 360 dollar per dag, maar het enige wat ze deden, was af en toe een briefje schrijven naar de Congolese regering. En als ze een afwijzing kregen, schreven ze weer een brief.”

Toen ze na maanden bakkeleien naar het oosten mochten, wilden ze opeens naar Mbandaka in het westen. “Als buitenaardse wezens streken ze daar neer met hun helikopters, sateliettelefoons en apparatuur om graven te gaan openen. Waarop de traditionele chiefs natuurlijk in paniek raakten; de voorouders moeten immers worden gerespecteerd. Dus die begonnen een hele ceremonie met dansen en tam-tam, waarop de de VN-onderzoekers zich rot schrokken en de benen namen”, aldus de diplomaat. “De flop was totaal te wijten aan gebrek aan respect voor de culturele tradities.”

De onderzoeksmissie werd vorig jaar zomer door de VN ingesteld, na aanwijzingen over massamoorden tijdens Kabila's opmars. Zijn troepen en Rwandese soldaten zouden tienduizenden Hutu-vluchtelingen hebben gedood. Maar onderzoeksleider Roberto Garreton haalde meteen de woede van Kabila op zijn hals met zijn opmerking dat er een volkerenmoord had plaatsgevonden. Kabila vond deze voorbarige concuslue ongehoord en eiste een andere onderzoeksleider.

“En terecht”, zegt een hoge humanitaire VN-hulpverlener. “De leden van de onderzoekscommissie mogen wat mij betreft rotten in de hel. Serieus, je kunt niet spreken over een tweede genocide. Dat is hetzelfde als de vergassing van de joden bagatelliseren. Er zijn in Oost-Congo zeker mensen gedood, maar het gaat om doden in een burgerconflict.”

Volgens de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR zijn er echter nog 180 000 Hutu-vluchtelingen vermist. “180 000 perfecte misdaden, dat bestaat niet”, zei Garreton vorige maand in een pleidooi de waarheid toch nog boven tafel te krijgen.

Critici trekken dit aantal echter in twijfel. Tellingen in de kampen in 1995 en 1996 verliepen zeer chaotisch door obstructie van de Hutu-leiders. Misschien zaten er dus veel minder dan de geschatte één miljoen Hutu's, waarvan er ruim 800 000 vorig jaar naar Rwanda terugkeerden. En dan zijn er dus ook minder vermisten.

Het probleem in Congo is een absoluut wantrouwen tegenover de VN. Vooral UNHCR wordt verweten de Hutu-rebellen in de kampen te hebben gevoed, terwijl die zich herbewapenden en trainden voor nieuwe aanvallen op Rwanda. “De VN hebben het voor, tijdens en na de genocide in Rwanda hardstikke fout gedaan”, aldus een diplomaat. “En daarom moeten Congo en Rwanda er weinig meer van hebben.”

Behalve Unhcr moet ook Unicef het ontgelden. Het VN-kinderfonds werd onlangs door Kabila verweten te fungeren als postbus voor de rebellen, nadat een lokale Unicef-medewerker in Goma zou hebben gebeld naar een Hutu-leider in Nairobi. “Unicef ontkent het natuurlijk”, aldus de humanitaire VN-functionaris. “Maar het kan goed kloppen. Sommige organisaties werken nog steeds met dezelfde lokale mensen die destijds in de kampen goede contacten hadden.”

Door de hopeloze samenwerking denkt de VN momenteel aan een totale terugtrekking uit Oost-Congo. “De regering ziet ons als tegenstanders op het schaakbord. Maar we moeten blijven”, vindt de VN-functionaris. “Je kunt Oost-Congo beschouwen als het epicentrum van de humanitaire crisis die wereldwijd is. Daarom moeten we blijven praten met de regering. In het belang van de Congolezen, en in het belang van de humanitaire hulp.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden