Geen gidsland, maar wel een voorbeeld

’Nee, ik heb Nederland nooit als gidsland gezien”, zegt Peter Altmaier. „Ik zie Nederland veel meer als voorbeeld. We hebben in veel opzichten dingen van Nederland opgestoken. Bijvoorbeeld het poldermodel. Daar is door veel politici in Duitsland met belangstelling naar gekeken. Maar ook naar de integratie van migranten en de omgang met minderheden.”

Peter Altmaier (50) zit inmiddels vijftien jaar voor de christendemocratische CDU in de Bondsdag, de Duitse Tweede Kamer. Sinds 2005 is hij tevens ’parlementair staatssecretaris’ op het ministerie van binnenlandse zaken. In die functie ondersteunt hij de minister en treedt hij namens deze ook naar buiten. „Dat is heel iets anders dan een staatssecretaris in Nederland.”

Die positie verklaart ook waarom hij op veel vragen, zacht gezegd, nogal ’parlementair’ antwoordt. „Het Nederlandse drugsbeleid heeft in veel mindere mate als voorbeeld gewerkt”, zo zegt hij. „Op dat punt hebben wij een andere aanpak.” Hoe hij dat Nederlandse beleid beoordeelt, mag en wil hij niet zeggen.

Maar dat drugsbeleid neemt in het beeld dat Duitsers van Nederland hebben, wel een prominente plaats in. Een opvallend voorbeeld is het beruchte artikel in het weekblad Der Spiegel uit 1994, op de cover aangekondigd met een hasjrokende ’Frau Antje’, het kaasmeisje dat in Duitse televisiereclames Hollandse melkproducten aanprees.

In dat artikel zet de schrijver Nederland neer als een land waar rassenhaat, wetteloosheid, criminaliteit, drugsgebruik, zedenloosheid, fietsendiefstal en moffenhaat welig tieren. Het stuk was een wraakzuchtige reactie op het onderzoek van het Instituut Clingendael een jaar eerder, dat aantoonde hoe negatief Nederlanders vaak over Duitsers dachten.

In die jaren leek het tot dan toe overheersende beeld van het open en tolerante Nederland ineens ver weg. Dat was precies ook het beeld dat Altmaier van Nederland had. „Ik was ontzettend onder de indruk van de Nederlandse politieke cultuur. De tolerantie, de openheid, de nieuwsgierigheid van mijn Nederlandse vrienden, de enorme veelheid aan meningen.”

Zijn ’Nederlandse vrienden’, dat waren de Limburgse CDA-jongeren die hij en zijn Junge Union Saarland begin jaren tachtig in Sittard ontmoetten. Hij was zo aangenaam getroffen dat hij spontaan besloot Nederlands te leren. Hij begon Nederlandse boeken te lezen, naar de Nederlandse radio te luisteren en sprak Nederlands met zijn Nederlandse chef in Brussel, waar hij voor de Europese Commissie werkte.

Altmaier onderhoudt nog altijd regelmatig contact met zijn politieke vrienden en spreekt een bedachtzaam en vrijwel perfect Nederlands. Hij staat daarin steeds minder alleen, meent hij. „De afgelopen jaren is het aantal Duitsers dat Nederlands spreekt en leest enorm toegenomen. De aantrekkingskracht van Nederland is alleen maar groter geworden. Dat zie je ook aan de groeiende belangstelling voor de Nederlandse literatuur.”

Maar heeft het positieve beeld van Nederland bij de Duitsers niet een enorme knauw gekregen door de moord op Pim Fortuyn en Theo van Gogh? In die tijd schreven de Duitse kranten dat de multiculturele samenleving in Nederland compleet mislukt was. In iedere Duitse discussie over integratie waarschuwde men telkens weer voor ’Hollandse toestanden’.

Altmaier heeft een snelle verklaring. „Ik denk dat je de moorden op Fortuyn en Van Gogh kunt vergelijken met de gruwelijke gebeurtenissen eerder in Duitsland.” Altmaier doelt op de gewelddadigheden in de jaren negentig tegen buitenlanders. De aanslag op een Turkse familie in Solingen in 1993 leidde in Nederland tot de protestkaartenactie ’Ik ben woedend’, die in Duitsland veel kwaad bloed zette.

„Zoals tóen veel Nederlanders vraagtekens bij Duitsland zetten, zetten Duitsers na de moord op Fortuyn en Van Gogh veel vraagtekens bij Nederland. Maar ik ben ervan overtuigd dat de meeste Duitsers veel vertrouwen hebben in de stabiliteit van de Nederlandse politieke structuren en dat ze het land in staat achten de problemen op te lossen.”

Een ander thema dat Nederland op een negatieve manier in het Duitse nieuws bracht, was euthanasie. Toen men in Duitsland debatteerde over nieuwe wetsvoorstellen voor ’Sterbehilfe’ – zoals euthanasie en hulp bij zelfdoding in Duitsland heten – publiceerden Duitse kranten indianenverhalen over de Nederlandse praktijk. In één bericht was zelfs sprake van bussen vol Nederlandse bejaarden die naar Duitsland vluchtten.

Altmaier vraagt om begrip. „Er was zeker sprake van misverstanden. Aan de andere kant heeft de stevige reactie op de Nederlandse euthanasiewetgeving alles te maken met het Duitse verleden.” Bij ’euthanasie’ denken Duitsers in de eerste plaats aan de nazipraktijk van het doden van ’minderwaardig leven’. „Als het om ’Sterbehilfe’ gaat, maar ook bijvoorbeeld om stamcelonderzoek, worden Duitsers altijd heel voorzichtig.”

Volgens Altmaier is de Duitse verontrusting al minder geworden. Toch stond onlangs in een artikel in Der Spiegel zo maar weer de bijzin dat ’in Nederland steeds meer mensen tegen hun wil worden gedood’. Maar Altmaier heeft een groot vertrouwen in ons land: „Ik ben er hartstikke van overtuigd dat in Nederland nooit wettelijke regelingen worden aanvaard die in strijd zijn met de fundamentele rechten van de mens.”

Wat in Duitsland ook bevreemding heeft gewekt, is de Nederlandse afwijzing van de Europese grondwet. Hoe kon in een land dat altijd constructief had meegewerkt aan de Europese integratie, de stemming zo radicaal omslaan? Altmaier relativeert: „Ik denk dat in bijna alle Europese landen in de afgelopen twintig jaar het euroscepticisme is gegroeid.”

Hij geeft toe dat het euroscepticisme in Duitsland nooit zo manifest was als in Nederland „Dat komt door de krachtige consensus die er tussen de grote partijen bestaat. Maar ook bij ons was het niet altijd even makkelijk. Bij de invoering van de euro en de uitbreiding van de Europese Unie naar het oosten, moest de Duitse bevolking veel angsten overwinnen.”

Duitsland kent geen eurosceptisch populisme in de trant van Geert Wilders’ PVV. „Maar andere landen zoals Engeland, België en Frankrijk kennen dat wel, daarin staat Nederland niet alleen”, meent Altmaier. Hij heeft er alle vertrouwen in dat de Europese politieke elites dat euroscepticisme zullen weerstaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden