Geen gids meer bij armoedebestrijding

Vroeger schoven vertegenwoordigers van Nederland trots aan bij VN-bijeenkomsten over armoedebestrijding. De nieuwe aanpak oogst waarschijnlijk minder internationaal applaus.

Wie op 20 september ook in New York namens Nederland aanschuift bij de top over de Millenniumdoelen van de Verenigde Naties, de boodschap die hij moet overbrengen is er niet een om trots op te zijn. De kans dat Nederland, ooit een van de gidslanden bij de bestrijding van armoede in de wereld, op veel waardering mag rekenen is praktisch nul.

Rijke landen als de VS en het Verenigd Koninkrijk kozen ervoor om, ondanks de zware beproevingen door de crisis, niet te bezuinigen op hulp. Ja, die twee landen gaan het wel anders doen, maar er gaat geen dollar of pond minder naar de ontwikkelingslanden.

Met die boodschap zal Nederland niet aankomen. De bijeenkomst in New York zal uitwijzen of in 2015 de doelen van de VN, zoals een halvering van de armoede in de wereld, zullen worden gehaald.

Hoeveel minder heeft Nederland, of liever gezegd het nog te vormen kabinet, over voor de minderbedeelden op deze wereld? De lopende begroting gaat uit van 4,9 miljard euro, maar dat was gebaseerd op 0,8 procent van het bruto nationaal product het totaal in Neerland verdiende inkomen, vorig jaar zo’n 600 miljard euro). Dat bedrag geldt nu nog als staand beleid. Maar het is vrijwel zeker dat een door de PVV gedoogd minderheidskabinet van CDA en VVD daarop gaat korten. Als alle geluiden over het regeerakkoord kloppen, handhaaft Nederland formeel de internationale afspraak dat 0,7 procent van het bnp naar internationale samenwerking gaat. Zeker voor de achterban van het CDA is dat goed nieuws. De VVD en de PVV zijn beide geen groot liefhebber van hulp, waarbij de PVV vooral kiest voor noodhulp.

De kans dat die 0,7 procent daadwerkelijk bestaat uit wat je ’zuivere hulp’ moet noemen, is echter zeer klein. Op het ministerie van buitenlandse zaken wordt door ambtenaren ernstig rekening gehouden met een Nederlandse speurtocht naar de grenzen van wat nog wel en niet hulp genoemd kan worden. Zo valt training van militairen niet onder de zuivere ontwikkelingshulp, maar het opleiden van burger-agenten in ontwikkelingslanden wel.

Onder CDA-minister Agnes van Ardenne hebben de ambtenaren al enige ervaring kunnen opdoen met het oprekken van de normen, die worden beheerd door de DAC, de commissie ontwikkelingsamenwerking van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling. Die exercitie werd een aantal jaren geleden door andere landen niet erg op prijs gesteld. De Nederlandse benadering zou de hoogte van de bedragen voor echte hulp sterk drukken.

Met de komst van PvdA-minister Bert Koenders, begin 2007, leek de discussie over het oprekken van de DAC-normen verstomd. Maar met het vertrek van de PvdA-ministers uit het kabinet Balkenende is de discussie weer opgelaaid. Begin dit jaar bracht de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) een advies uit aan de regering Balkenende. Het was een zeer uitgebreid advies, onder het motto ’Minder pretentie, meer ambitie’. De WRR-onderzoekers onder leiding van Peter van Lieshout haalden heel veel overhoop.

Zo vroeg de WRR zich af of de 0,7 norm in zijn huidige vorm wel moet worden gehandhaafd. Liever ziet de WRR dat Nederland gaat nadenken over de vraag wat het over heeft voor mondiale publieke ’goederen’ zoals schoon water, schone lucht, veiligheid of bestrijding van ziekten. Geen pleidooi dus voor het direct afschaffen van de 0,7 norm, wel een oproep om een andere graadmeter te introduceren.

De WRR pleitte verder voor professionalisering. Naar Amerikaans voorbeeld (USAid) zou Nederland een eigen hulporganisatie moeten krijgen onder de naam NLAid. Die oplossing werd geopperd omdat te veel particuliere organisaties blijven steken in goede bedoelingen en bij de ambassades te veel expertise verdwijnt doordat het daar een komen en gaan is van personeel. De WRR legde het ei, maar sindsdien is er van regeringszijde geen antwoord gekomen. Een heel ambtelijk circus heeft zich de voorbije maanden wel over het WRR-rapport gebogen, een concept regeringsreactie ligt klaar, maar die gaat de deur niet uit. Het wachten is op het aantreden van een nieuw kabinet.

Dat geldt ook voor de kanttekeningen die de Adviesraad voor internationale vraagstukken (AIV) heeft geplaatst bij het rapport van de WRR. Volgens insiders is het werkstuk van de onafhankelijke adviesraad van een zo magere kwaliteit, dat aan de presentatie ervan geen ruchtbaarheid is gegeven, al is het wel te vinden op de website van de AIV.

Om even een tipje van de sluier op te lichten: waar de WRR pleit voor oprichting van NLAid, heeft de AIV daar geen behoefte aan. Terwijl de WRR pleit voor een nieuwe verankering en besteding van de 0,7 norm, wil de AIV vooral vasthouden aan de huidige besteding van het geld.

Wat gaat Nederland straks doen in New York? Eén ding staat vast: nu Nederland vermoedelijk de bedragen voor hulp gaat verminderen kan het moeilijk andere landen oproepen meer te geven. Maar besluiten wachten zoals gezegd op de komst van het nieuwe kabinet.

De enige uitgesproken keuze die gemaakt is, dateert van juni dit jaar. Toen schreef CDA-minister Maxime Verhagen van buitenlandse zaken, die sinds het opstappen van Koenders ook ontwikkelingssamenwerking doet, een brief naar het secretariaat van de VN-Millenniumtop. Verhagen betoogt daarin dat overheden de Millenniumdoelen niet kunnen halen zonder de steun van het bedrijfsleven. Hij noemt een langdurige betrokkenheid van het bedrijfsleven zelfs zeer bepalend voor het welslagen van de inspanningen. Niet dat hij een donorrol ziet voor het bedrijfsleven. Maar wel zouden ondernemingen kennis kunnen overdragen op het gebied van bijvoorbeeld logistieke processen en gezondheidszorg. Naast de handtekening van Verhagen prijken dan ook 16 handtekeningen van de top van het Nederlandse bedrijfsleven, van Paul Polman (Unilever) tot Peter Bakker (TNT) en van Gerard Kleisterlee (Philips) tot Hans Wijers (AkzoNobel). Nederland gooit het duidelijk op publiek-private samenwerking.

Enige scepsis daarover is wel op zijn plaats. Recent is de ontwikkelingsorganisatie Solidaridad gestruikeld bij de eerste horde om in aanmerking te komen voor een miljoenensubsidie van de overheid. En die organisatie is nu juist een van de hoofdrolspelers in de publiek-private samenwerking. En daarbij, enkele jaren geleden richten Nederlandse bedrijven op verzoek van de toenmalige VN-baas Kofi Annan het zogeheten NL-Chapter op. Dat samenwerkingsverband van bedrijven moest bijdragen aan de armoedebestrijding, maar kwam niet van de grond.

De Amerikanen, in het verleden geen grote liefhebbers van VN-toppen over armoedebestrijding, komen dit keer met een strategie naar de Millenniumtop die wordt gezien als een breekpunt in het Amerikaanse denken. Voorheen was het Amerikaanse ontwikkelingsbeleid sterk gericht op het dienen van het eigen belang. In een verder verleden was dat de ’war on drugs’, na de aanval op de Twin Towers werd het de ’war on terror’.

In de vorige maand geopenbaarde visie worden echter de Millenniumdoelen stevig omarmd als het ijkpunt voor het handelen. De VS zeggen hun beloften na te komen, stellen zich op als een partner, spreken van wederzijdse verantwoordelijkheden en kiezen voluit voor een economisch agenda waarin innovatie en duurzaamheid een grote rol spelen. Er moet vooral worden gekeken hoe de vruchten van economische vooruitgang kunnen worden verdeeld, aldus de vernieuwde Amerikaanse strategie. Aan wie moeten de tot op heden behaalde successen bij armoedebestrijding worden toegeschreven? Voorheen klopten de VS zich nog weleens op de borst. Dit keer gaan ’de credits naar de burgers en overheden van landen die de prioriteit hebben gegeven aan ontwikkeling en hebben geïnvesteerd in hun volk’. Het doet erg denken aan de Nederlandse strategie, maar dan wel die van een paar jaar geleden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden