Geen gerommel in de bouw

Identiteitspas moet zwartwerk, illegaliteit en misbruik in de sector tegengaan

Een pasje met daarop foto, naam, adres, burgerservicenummer (BSN), diploma's, werkervaring en indien nodig een werkvergunning of verklaring arbeidsrelatie (VAR) moet ervoor zorgen dat er minder wordt gerommeld met arbeidskrachten op de bouwplaats. De Aannemersfederatie Nederland presenteert vandaag de 'bouwpas' om zwartwerk en illegale arbeid en daardoor oneerlijke concurrentie tegen te gaan.

Deze identiteitspas krijgt steun van minister Lodewijk Asscher van sociale zaken en werkgelegenheid (SZW). "Het niet of niet juist kunnen vaststellen van de identiteit van de werknemer zorgt ervoor dat een deel van de problemen met illegaal werken niet goed kan worden aangepakt", schreef de bewindspersoon eerder naar de Tweede Kamer.

De Inspectie SZW heeft haar handen vol aan overtredingen van de wet minimumloon, de wet arbeid vreemdelingen, het ontduiken van belasting- en premieheffingen en van toeslagen. Sommige bedrijven gaan zo over de schreef dat Asscher durft te spreken van "moderne slavernij" en uitbuiting van voornamelijk Oost-Europese werknemers.

Vooral in de bouw maar ook in de schoonmaak, tuinbouw en uitzendbranche waar veel wordt gewerkt met kortlopende dienstverbanden, komt veel misbruik voor. Twee maanden geleden kondigde Asscher daarom aan binnenkort in de champignonteelt een identiteitskaart te willen gaan invoeren.

De bouwsector was de minister echter voor. De Aannemersfederatie wil de legaliteit én kwaliteit borgen middels dit extra identiteitsbewijs. "Vakmanschap is immers voor kleine en middelgrote bedrijven de wortel van hun bestaansrecht", schrijft de landelijke koepel van brancheorganisaties die ruim 1.800 bedrijven vertegenwoordigen met daarin 40.000 werkzame personen.

Joanne van der Leun, hoogleraar criminologie, vindt het positief dat de sector er zelf mee komt, maar ziet er weinig heil in. "Er worden steeds nieuwe middelen bedacht om illegale arbeid tegen te gaan, maar de malafide uitzendbureautjes vinden er steeds weer wat op. Het is een soort kat-en-muisspel geworden", aldus Van der Leun, die gespecialiseerd is in migratie en criminaliteit, mensenhandel en arbeidsuitbuiting.

Sinds de vergunningsplicht voor uitzendbureaus in 1998 is afgeschaft, is er eigenlijk niet veel meer nodig dan een telefoon om een eigen uitzendonderneming te beginnen. Toen ook nog de grenzen voor veel Oost-Europeanen opengingen, waren er plots veel arbeidsmigranten die onder het minimumloon aan bedrijven konden worden verhuurd.

Tegenwoordig laten malafide uitzendbureautjes de arbeiders zich vaak als zelfstandige zonder personeel (zzp'er) registreren bij de Belastingdienst, waardoor de opdrachtgever het minimumloon ook wettelijk gezien niet hoeft te betalen. Een zelfstandige mag immers zelf zijn uurloon bepalen. Of een extra identiteitspas belemmeringen opwerpt, is de vraag.

Daarbij kan iedere bouwvakker nu nog zijn eigen bouwpas aanvragen, en na de registratie en betaling krijgt hij zelf de gelegenheid om zijn persoonlijke profiel aan te passen of aan te vullen met scans van dipoma's of verklaringen. Klinkt nogal fraudegevoelig, zegt hoogleraar Van der Leun.

De Aannemersfederatie lijkt zelf ook door te hebben dat het niet waterdicht is. Op haar site schrijft de branchevereniging al dat ze voornemens is om gegevens van opleidingen, de status van een buitenlandse werknemer et cetera, in de toekomst automatisch in de database te verwerken. Ook erkent de branchevereniging dat ze "helaas nog niet over voldoende (financiële) middelen beschikt om alle gegevens te controleren".

Om de betrouwbaarheid toch zo hoog mogelijk te houden, wordt gevraagd om van elk diploma of certificaat een scan up te loaden. Daarnaast wil de Stichting Vakbewijs steekproeven gaan uitvoeren om gegevens te controleren. Wanneer werknemers meerdere malen incorrecte gegevens hebben opgeven, lopen zij het risico dat het profiel wordt geblokkeerd waardoor de bouwpas onbruikbaar wordt.

Minister Asscher wil het in de toekomst voor elke werknemer in de bouw, schoonmaak, tuinbouw en uitzendbranche verplicht maken om zo'n pas bij zich te hebben. Ook mensen die via onderaannemers of via andere constructies aan het werk zijn. De pas die de minister nastreeft kan ook het aantal gewerkte uren registreren, waardoor consequent overwerken kan worden tegen gegaan. Het komt nu nog te vaak voor dat mensen te lange werkdagen maken en te korte pauzes hebben.

In de Scandinavische landen is de pas al in gebruik. Na invoering in Zweden is de malafiditeit in de bouwbranche met 25 procent verminderd, meldde minister Asscher eerder. In Zweden is het ook verplicht om de pas zichtbaar te dragen als de bouwvakker aan het werk is, zodat ook het personeel onderling kan zien of zijn collega wel bevoegd is de werkzaamheden te verrichten.

Hoe werkt de bouwpas?
De bouwpas moet makkelijk en snel inzicht kunnen geven in de identiteit (legaliteit), kwalificaties en verklaringen van de vakman. Iedere werknemer, werkzoekende of zzp'er in de bouw kan zelf een eigen bouwpas aanvragen. Na de registratie, betaling en legitimatiecontrole ontvangt hij eerst persoonlijke inlogcodes. Met de inlogcodes kan hij via de website van 'vakbewijs' inloggen op zijn profiel, alwaar hij gegevens kan wijzigen en scans van diploma's, certificaten en/of verklaringen toe kan voegen. Naast de inlogcodes ontvangt de bouwvakker ook zijn eigen bouwpas. Op deze pas staan zijn initialen, achternaam, pasfoto, geldigheidsdatum en uniek vakbewijsnummer. De chip die in de pas verwerkt is kan met een telefoon of tablet worden uitgelezen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden