Geen concurrentie, dure hypotheken

Onderzoeker: Hypotheekrente in Nederland sinds mei 2009 hoger dan elders

Consumenten betalen in Nederland veel meer voor hun hypotheek dan in de rest van Europa, blijkt uit onderzoek van de economen Maarten Pieter Schinkel en Mark Dijkstra. In een artikel dat verschijnt in Economisch Statistische Berichten (ESB) concluderen zij dat banken sinds 2009 substantieel meer verdienen aan hypotheken.

Wat hebben jullie onderzocht?
Schinkel: "De hypotheekrente is al een tijd hoog in Nederland. In mei 2009 stijgt die, terwijl die elders in Europa daalde. Daarna blijft ze hoog. Wij onderzochten de verklaringen die banken daarvoor geven. Zij zeggen dat de spaarrente die mensen ontvangen in Nederland hoger is, wat hypotheken duurder maakt. Daarnaast zeggen ze veel geld uit het buitenland aantrekken, omdat hier onvoldoende vrij spaargeld beschikbaar is. Ze stellen ten slotte dat zij meer risico lopen, omdat de hypotheken hoog zijn, afgezet tegen de waarde van het huis.

Maar zelfs als je voor al die verklaringen corrigeert, dan nog is er sprake van een extra winstmarge ten opzichte van vóór 2009. Gemiddeld ligt dat verschil voor de hele periode op 0,31 procentpunt. In augustus was dat 0,87 procentpunt. Ik schat dat banken tussen de 3,5 en 6 miljard euro extra winst hebben gehaald."

In een reactie op jullie onderzoek zegt Rabobank-econoom Wim Boonstra dat banken voor 2009 verlies leden op hypotheken. De huidige situatie is 'een terugkeer naar normaal'.
"Ik betwijfel dat. Als hij bedoelt dat er indertijd op de verkoop verlies werd geleden, dan zou het betekenen dat er jaren structureel hypotheken met verlies zijn verkocht. Want wat wij als extra-winst na mei 2009 berekenen, is de extra marge bovenop een normale gemiddelde marge in de periode 2004-2008. Maar als Boonstra gelijk heeft, dan vind ik nog dat de banken wat uit te leggen hebben. Dan is nog steeds niet duidelijk waarom Nederland de hoogste hypotheekrentes van Europa heeft. En als het betekent dat mensen die nu een hypotheek afsluiten of oversluiten extra betalen om de verliezen uit het verleden goed te maken, dan lijkt me dat een aanwijzing dat er geen sprake is van een concurrerende markt."

De Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) concludeerde in 2011 dat er geen sprake was van te weinig concurrentie en prijsafspraken.
"Als je kijkt naar het verloop van de hypotheekrente zie je dat in mei 2009 een trendbreuk optreedt. Dat is precies het moment dat de Europese Commissie met Nederlandse banken onderhandelt over de voorwaarden voor de staatssteun. De Commissie stelt dan dat ING, ABN Amro en Aegon niet langer bij de goedkoopste drie aanbieders van hypotheken mogen horen. Met zo'n verbod zijn er geen prijsafspraken nodig.

De NMa zegt dat dat verbod eind 2009 juridisch bindend werd en daarom geen verklaring kan zijn voor de hogere marges sinds mei 2009. Dat vind ik naïef. Al in 2008 liet de Commissie weten dit serieus te overwegen, en in het voorjaar van 2009 drong ze er al op aan. Je kan ervan uitgaan dat banken zo'n verandering niet afwachten, maar daar op inspelen. Ons onderzoek lijkt aan te tonen dat ze dat ook hebben gedaan."

Waar blijven de buitenlandse banken dan?
Rabobank-economen Wim Boonstra en Leontine Breur reageren in Economisch Statistische Berichten op het onderzoek waaruit zou blijken dat de hypotheekrente in Nederland veel hoger ligt dan in de rest van Europa. Volgens hen was er voor de financiële crisis sprake van zulke hevige concurrentie op de Nederlandse hypothekenmarkt, dat die met verlies werden verkocht. De hogere marges zouden dus gerechtvaardigd zijn om hypotheken weer winstgevend te maken. Daarnaast werpen zij de vraag op waarom er geen buitenlandse banken toetreden, als er zulke hoge winsten worden behaald op de Nederlandse markt. Schinkel wijt dit deels aan de financiële crisis. "Mensen zijn voorzichtiger geworden met onbekende partijen: de faillissementen van Icesave en DSB liggen nog vers in het geheugen. Bovendien is de rente in absolute zin niet hoog, dus veel mensen zijn snel tevreden met een aanbod van de bank. De rente ligt in andere landen alleen veel lager."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden