De carnavalsbouwers van CV Geen idee voor hun lege 'Nishut' waar ze normaal gesproken aan hun wagen werken.

ReportageCarnaval

Geen carnaval, geen optocht: het verdriet van de praalwagenbouwers van Prinsenbeek

De carnavalsbouwers van CV Geen idee voor hun lege 'Nishut' waar ze normaal gesproken aan hun wagen werken.Beeld Roos Pierson

Winter in Prinsenbeek is: knetterende lasapparaten en carnavalsmuziek die in de bouwschuren uit de boxen knalt. Allemaal in opmaat naar de optocht in februari. Dit jaar ziet het er in ‘Boemeldonck’ heel anders uit. En dat doet pijn.

“Het is bijna niet uit te leggen, maar als je als volwassen man kunt huilen om een wagen van ijzer en papier-maché, dan zegt dat wel iets over het gevoel wat er achter onze optocht zit”, peinst Annabel van Ham van carnavalsvereniging Geen Idee. Ben Oomen van C.V. de Joppers: “Uiteindelijk gaat het er om onderdeel van het geheel te zijn. Ook als je niet voor de hoofdprijs gaat en je bent jarenlang nummer zes, ben je er trots op deel uit te maken van de optocht.”

Martijn Sprenkels van C.V. Geen Idee: “Het is moeilijk uit te leggen, maar soms sta je met een paar man bloedchagrijnig tot diep in de nacht verf te spuiten. Je bent moe, maar de wagen moet af. Dan wisselen we urenlang geen woord. Maar daarna, als alles toch weer af is, drink je een pilsje samen rond de kachel en is het weer goed. Dan ben je voldaan en trots, en dat is waar je het voor doet”.

Kastelen op wielen

Dit jaar is er geen carnavalsoptocht in Prinsenbeek, oftewel, Boemeldonck in carnavalstijd. En dat doet pijn in een dorp dat leeft voor carnaval. Toen wij na twintig jaar Randstad de kans kregen terug te gaan naar Brabant bleken op Funda sommige huizen tienduizend euro hoger geprijsd met de aanbeveling ‘ligt langs de route van de carnavalsoptocht’. Dat vond ik toen merkwaardig. Maar al snel ontdekte ik hoe belangrijk carnaval in Prinsenbeek is. Tijdens carnavalszondag rijden er ‘kastelen op wielen’ zoals ze liefkozend genoemd worden: gigantische, zorgvuldig afgewerkte carnavalswagens die aan ontelbare reglementen moeten voldoen. Een mannetje van de gemeente komt de lantaarnpalen ’s ochtends naar de zijkant draaien zodat de wagens door de straten kunnen. De grote stad Breda, hier vlakbij, kan er qua optocht niet aan tippen.

In de tuin van de bouwschuur van CV de Dwarsliggers ligt nog een restant van een van de praalwagens van vorig jaar. Beeld Roos Pierson
In de tuin van de bouwschuur van CV de Dwarsliggers ligt nog een restant van een van de praalwagens van vorig jaar.Beeld Roos Pierson

In Prinsenbeek blijft carnaval niet beperkt tot die paar dagen aan het einde van de winter. Carnaval is het leven zelf. De kalender loopt hier van carnaval tot carnaval, dus nog 51 weken te gaan als het feest net achter de rug is. Op carnavalszondag staat er maar één file in Nederland, op de A16 tussen Zevenbergen en Prinsenbeek, voor het bekijken van de Grote Optocht van Boemeldonck.

Dit jaar niet – en vorig jaar ook al niet. Met gemengde gevoelens kijkt Prinsenbeek terug op 23 februari 2020. Het werd een dag van immense teleurstelling, en tegelijkertijd was de saamhorigheid in het dorp groter dan ooit. Voor het eerst in 54 jaar ging op het laatste moment de Grote Optocht niet door, net als in tientallen andere plaatsen, vanwege een grote storm. De carnavalsverenigingen hadden negen maanden gewerkt aan hun wagens, de laatste weken elke dag tot in de late uurtjes. De immense teleurstelling van de clubs kwam tot ontlading op een gigantisch verbroederingsfeest, het halve dorp viel elkaar die middag huilend in de armen waardoor het feest achteraf de bijnaam ‘Het Tranenbal’ krijgt.

Terwijl het dorp toen dacht dat het niet erger kon, werd tijdens carnaval 2020 tegelijkertijd duidelijk dat de echte ellende pas net was begonnen. De ellende waardoor carnaval 2021 helemaal niet doorgaat.

De stilte en de pijn

December 2020. Geen maandenlange voorbereidingen in de bouwschuren deze winter. Het is stil in de polder. Heel erg stil. Geen lasapparaten die knetteren, geen carnavalsmuziek uit de boxen of brandende vuren om de schuur warm te houden. Carnaval en de optocht gaan niet door dus er wordt, voor het eerst in de geschiedenis van Boemeldoncks carnaval, niet gebouwd.

“Gisteren stond ik hier op te ruimen en toen deed het echt pijn.” Bjorn van Opstal (23) van C.V. de Joppers staat met zijn handen in zijn zakken op de verhoging achterin de bouwschuur. Hij heeft alle bouwmaterialen laten zien, netjes gesorteerd. Hier de kast met verf, daar de bewegende onderdelen en dan nog de ijzerwaren. Hij kijkt naar beneden op de trekker en de stapels hout die nu in de schuur opgeslagen staan. “Normaal kijk je vanaf hier zó naar de kop van de wagen, je ziet iedereen aan het werk, en dat is er nu allemaal niet.”

null Beeld Roos Pierson
Beeld Roos Pierson

Van Opstal is de jongere generatie van C.V. de Joppers. Samen met Marlou de Deugd (18) trekt hij vanaf het begin van het bouwseizoen de kar van de vereniging van zo’n 35 leden. Na de kerst komen de ouderen erbij, die de club 38 jaar geleden hebben opgericht. Ben Oomen (56) vertelt: “Dit is voor het eerst in ons bestaan dat we niet bouwen”. Zijn vriend Van Opstal sr. (56) legt uit dat het starten van een club en het bouwen niet altijd vanzelf gaat: “Bouwen is niet altijd makkelijk. De een durft meer risico’s te nemen dan de ander, je krijgt bouwstress, er zijn irritaties. Bij ons trekken de ouderen het dan vlot, vrienden laten elkaar niet liggen. Maar bij jongelui van veertien, vijftien, die hun clubs nog moeten vormen, gaat dat niet altijd goed”.

Van Opstal sr. vertelt dat niemand voor het prijzengeld rijdt, dat is hier immers heel bescheiden. “Het gaat om de eer, hier in Boemeldonck. Wij rijden niet in andere plaatsen en verkopen geen wagens door. We rijden om één keer die Cup met de Grote Oren te pakken.” Maar die competitie speelt alleen op de dag zelf. Van Opstal jr: “Als clubs onderling leren we elkaar tekenen, lassen, gazen, plakken en spuiten. We helpen met materialen en komen bij elkaar kijken. En als er een wagen niet kan rijden doordat de Bouw Advies Commissie een onderdeel afkeurt, is het één appje en de hele bouwschuur staat vol. Dan helpen we elkaar. Want iedereen moet kunnen rijden.”

Kachelwacht

De Deugd: “Nu we het er de hele avond over hebben doet het pas echt pijn. Het meest mis ik de kachelwacht. Dan moet de papier-maché drogen maar we mogen de kachel niet alleen laten. Dan stoken we na het plakken, op een vrijdagavond rond één uur, de kachel gloeiend heet en gaan we er omheen zitten met een pilsje. Dat zijn de mooiste uurtjes van het bouwen.”

De drie meter hoge kachel van CV Bixe Draoke houdt de bouwers warm maar helpt ook om de papier-maché te drogen. Beeld Roos Pierson
De drie meter hoge kachel van CV Bixe Draoke houdt de bouwers warm maar helpt ook om de papier-maché te drogen.Beeld Roos Pierson

Verbroedering

Prinsenbeek heeft geen historisch centrum meer, geen middeleeuwse kerk of andere bezienswaardigheden. Maar het is wel een heel oud dorp dat al in de veertiende eeuw genoemd wordt als buurtschap en waar een ongekende vrijwilligerscultuur heerst. Er is een stroom aan activiteiten het hele jaar door die de gemeenschap zelf opzet. In de zomer beheren vrijwilligers het openluchtbad, in de winter een schaatsbaan op de markt. Er is een verlichte trekkertocht, cadeautjes voor de minder bedeelden rond sinterklaas, en de wegbezuinigde bibliotheek wordt gewoon door vrijwilligers voortgezet.

De Grote Optocht op de zondag van carnaval is het onbetwiste hoogtepunt van het jaar. Of je nu meerijdt, jureert, in de blaaskapel speelt of enthousiast publiek bent, er is voor iedereen wel iets te doen.

CV de Zimkus is al 24 jaar een hechte club vrienden die twee keer met een grote wagen in de A-categorie de felbegeerde eerste prijs heeft gehaald. De leden ervaren niet alleen onderling een sterke band, maar ook met het bouwadres bij Henk en Ria, waar hun club onderdak heeft in de schuur van hun boomkwekerij.

Henk en Ria Timmers: de ‘bouwouders’ van CV de Zimkus in de ‘kantine’. Beeld Roos Pierson
Henk en Ria Timmers: de ‘bouwouders’ van CV de Zimkus in de ‘kantine’.Beeld Roos Pierson

Maartje van Hees (29): “Ik zie onze ‘bouwouders’ Henk en Ria in de winter meer dan mijn eigen ouders”. Henk Timmers: “Wij zijn er trots op dat hun wagen hier gebouwd kan worden. Dat we daar onderdeel van zijn. En dan komen we met een frikadelletje de bouwschuur in, of we plakken een velletje. Wij hebben er altijd een hoop gezelligheid aan en als wij een klusje hebben, staan ze klaar.”

De Zimkus zijn tijdens het bouwen afhankelijk van een grote schil mensen die om hun club heen staan. Natuurlijk Henk en Ria, maar ook meebouwers, figuranten die meelopen in de show tijdens de optocht, de sponsoren. De band met al deze mensen onderhouden ze actief. Van Hees: “Bouwen is een sterk sociaal bindmiddel. Op de dag van de optocht gaat iedereen die meehelpt óók met ons eten en drinken, dan zijn we één gigantische groep. Het allerbelangrijkste is het bouwen en de gezelligheid, dat moet altijd voorop staan.”

null Beeld Roos Pierson
Beeld Roos Pierson

Als groep maak je ook de minder mooie kanten van het leven mee, hetgeen de band nog meer versterkt heeft. Zo heeft CV de Zimkus in 2007 een clublid verloren. Opeens wordt het stil in de kantine van de bouwschuur. Robbert Luiken (30): “Tonny was onze voorzitter, die bij een noodlottig ongeluk om het leven kwam. Hij was iemand die dolgraag de eerste prijs wilde halen, en toen dat uiteindelijk lukte, was hij er niet meer bij. Dat blijft je altijd bij. De maandag na de optocht zijn we met de hele club én de Cup met de Grote Oren naar zijn graf gegaan om de cup te laten zien. Het was toch gelukt, we hadden die felbegeerde prijs, alleen zonder hem.”

Vooruitkijken

In nota bene het 55ste jaar dat er carnaval gevierd wordt in Prinsenbeek is er dus geen carnaval. Hoewel er vorig jaar een corona- werkgroep is gestart met als titel ‘Wat kan er wél’ is het niet gelukt één van de uitgewerkte scenario’s te realiseren. Maar Boemeldonck zou Boemeldonck niet zijn als er helemaal niets zou gebeuren. Marcel Korving (39) van CV de Lolbroeken: “Iedereen begrijpt dat we dit jaar niet in het café staan met carnaval. Maar helemaal niets, dat is geen optie. Daarom is de Boemeldonckse Karnavals Versiering opgericht. Zo hebben we met kerst de markt versierd met een ruim 16 meter hoge, pratende kerstboom.” Lachend: “En daarnaast geeft het ons natuurlijk de mogelijkheid om, weliswaar in kleine groepjes en op afstand, een paar avondjes samen te bouwen en bij te praten.”

CV de  Bixe Draoke voor de eigenhandig verlengde ‘nishut’ van 35 meter. Beeld Roos Pierson
CV de Bixe Draoke voor de eigenhandig verlengde ‘nishut’ van 35 meter.Beeld Roos Pierson

Ook bij de Bixe Draoke kijken de mannen vooruit. De immense kachel loeit, gemaakt van een oud dieselvat dat ooit ingegraven was om trekkers te tanken, in hun bouwschuur. Deze zogenaamde nishut hebben de twintigers afgelopen zomer eigenhandig verbeterd, met het oog op de toekomst. Ze hebben zelf de loods bestraat, compressorpunten aangelegd en water en elektriciteit aangesloten.

Daniël Oomen: “We voorzagen deze zomer dat we dit jaar niet konden bouwen. Toen hebben we het geld voor de wagen hierin geïnvesteerd. We hebben de bestaande hut verlengd tot 35 meter.” Voorzitter Willem van der List tovert nog een biertje uit de geïmproviseerde stoelen van opgestapelde bierkratjes. “We gebruiken dit seizoen om de hut zo te maken dat we ooit in de A-categorie de ‘Cup met de Grote Oren’ kunnen pakken.”

Oomen: “Wij zijn een jonge, ambitieuze club en we hebben nog een paar jaar om gas te geven. Als straks huisje-boompje-beestje begint en er kinderen komen dan liggen de prioriteiten anders.” Van der List: “De hele club heeft de wagen op nummer één staan. Toen we nog op school zaten was het: proefwerkweek? Mooi, dan kan je na je proefwerk meteen naar de schuur.”

Oomen lacht: “Of je meldt je ziek en fietst met je bouwkleren in je schooltas om acht uur naar de schuur natuurlijk!”

Van der List. “Iedereen is van elkaar afhankelijk en moet met elkaar rekening houden. Men werkt in een klein groepje aan zijn eigen discipline. De gazers vouwen gaas om de ijzeren constructies heen, de plakkers brengen papier-maché aan. Als de gazers of de plakkers uitlopen, hebben de spuiters niet genoeg tijd omdat de verf droog moet zijn voor het vernissen. Dat moet je afstemmen zonder dat het een dictatuur wordt.”

Bij CV de Lolbroeken bouwen ook de kinderen mee aan de praalwagens. Beeld Roos Pierson
Bij CV de Lolbroeken bouwen ook de kinderen mee aan de praalwagens.Beeld Roos Pierson

Van ouder op kind

De bouwcultuur wordt doorgegeven van ouders op kinderen. Het is een cirkel waarin kinderen clubs starten, steeds groter gaan bouwen in de Kinderoptocht, dan met de Grote Optocht mee gaan doen en toewerken naar het neerzetten van een A-wagen. Dat niveau kunnen ze een paar jaar volhouden totdat ze zelf kinderen krijgen en weer gaan bouwen voor en met hun kinderen in een kleinere categorie. Auke (11), op een vriesavond in december in de stervenskoude nishut van CV de Lolbroeken: “Wij zijn met zo’n twintig kinderen die meehelpen bouwen en meelopen in de Kinderoptocht. Wij helpen, onder leiding van onze vaders met lassen, gazen en plakken met bruin en wit papier. Ook helpen wij met spuiten”.

Zijn vader Marcel Korving: “We móeten de jonge clubs, die nog in ontwikkeling zijn, aan de gang houden. Dat is onze gezamenlijke verantwoordelijkheid. Wij en andere clubs van de gevestigde orde, steken volgend jaar de kachel weer aan en gaan aan de bak. Maar als je nu voor het eerste of tweede jaar bouwt en je ziet elkaar een heel seizoen niet… We weten niet wat dat doet met die jonge clubjes. We moeten er samen alles aan doen om het vuur brandend te houden.”

De foto’s zijn gemaakt vóór de strenge lockdown van half december.

Sofie van de Waart -Govaert is onderwijscolumnist bij Trouw. Na twintig jaar Randstad, woont en werkt ze nu weer in Noord-Brabant.

Lees ook:

Dé geschiedenis van carnaval laat zich niet zomaar schrijven

Vroege christenen hadden weinig met de gekkigheden van carnaval. Terwijl de katholieken er jaren later juist mee pronkten. De geschiedenis van dit feest vang je niet zo maar even.

Redacteur John Graat gaat terug naar zijn geboortedorp, midden in coronabrandhaard Brabant

De plek waar hij een maand ervoor nog onbezorgd carnaval vierde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden