Geen-bezwaarsysteem is het beste

Het zelfbeschikkingsrecht wordt voldoende gewaarborgd als bij orgaandonatie het 'geen bezwaar' wordt ingevoerd. Dus moet de wet veranderen.

Reikhalzend is uitgekeken naar de uitkomst van de tweede evaluatie van de Wet op de orgaandonatie (WOD). De eerste evaluatie bracht aan het licht dat de verwachting over een groter aanbod van geschikte donororganen niet werd waargemaakt.

Als hoofdoorzaak gold de geringe registratiebereidheid van de Nederlander. Zestig procent wil zijn wil terzake van orgaandonatie niet kenbaar maken, met als resultaat dat de beslissing aan de nabestaanden wordt overgelaten. Geconfronteerd met de donatievraag reageren de nabestaanden in tachtig procent van de gevallen afwijzend. Dit keer staat het beslissysteem wel ter discussie.

De resultaten van het tweede evaluatie-onderzoek zijn verrassend en merkwaardig. In het concept concluderen de onderzoekers van het Nivel dat een geen-bezwaarsysteem weinig extra donoren oplevert. Dit systeem verschilt van het huidige beslissysteem in die zin dat zonder expliciet bezwaar iedere meerderjarige burger geldt als potentiële donor. De onderzoekers stelden vast dat België en Spanje, landen met een geen-bezwaarsysteem, meer donoren hebben omdat het verkeer dodelijker is. Zij stellen verder dat de rol van de nabestaanden belangrijk blijft. Introductie van het 'automatisch donorschap' is dus niet effectief.

Deze conclusie is verrassend omdat er voor het geen-bezwaarsysteem maatschappelijk en politiek nu voldoende draagvlak lijkt te bestaan. Een steekproef van het Rathenau Instituut laat zien dat zestig procent van de bevolking welwillend staat tegenover invoering. Ook binnen de VVD-kamerfractie is een kentering gaande in het denken over orgaandonatie, waardoor zich een kamermeerderheid voor het geen-bezwaarsysteem aftekent.

De conclusie van de onderzoekers is merkwaardig omdat het gezonde verstand in een andere richting wijst. In Nederland komen jaarlijks ruim tweehonderd organen ter beschikking, onvoldoende om de wachtlijst van veertienhonderd patiënten te verkorten. Bepalend voor het aantal ter beschikking komende organen is het donorpotentieel, dat bestaat uit het aantal mensen dat sterft in de meest relevante sterftecategorieën: hersenbloedingen en ongevallen. Nederland heeft een laag donorpotentieel doordat de mortaliteit in de categorie ongevallen laag is. Dus het potentieel is laag omdat Nederland een relatief veilig land is.

Stellen dat een geen-bezwaarsysteem weinig extra donoren oplevert, is evenwel op zijn minst contra-intuïtief. Immers, de kans dat een overledene uit het potentieel donor is, is onder een geen-bezwaarregime veel groter. De introductie van het geen-bezwaarsysteem kan niet anders dan een betere benutting van dat potentieel tot gevolg hebben. Inderdaad blijft in een geen-bezwaarsysteem de rol van nabestaanden belangrijk. Terecht, want hun opvattingen doen ertoe, en het minimaliseren van deze rol is onaanvaardbaar. Echter, het gesprek met de nabestaanden heeft onder een geen-bezwaarregime een ander vertrekpunt en leidt in meer gevallen tot donatie. Bij niet-geregistreerden redeneren nabestaanden onder het huidige systeem: hij of zij heeft zich niet als donor laten registreren en wil daarom de organen niet afstaan. In een geen-bezwaarsysteem leidt zo'n redenering vaker tot de tegengestelde uitkomst.

Het eindoordeel van de Nivel-onderzoekers is wat bevreemdend. Mits er genoeg energie gestoken wordt in de juridische en praktische vormgeving van het systeem is er wel degelijk forse winst te boeken. De transplantatiewachtlijsten worden korter, waardoor het aantal onnodige sterftes afneemt. Het moet eens gedaan zijn met het verzet tegen het geen-bezwaarsysteem. Het komt voldoende tegemoet aan het veelgeprezen zelfbeschikkingsrecht. Het enige verschil met andere beslissystemen is dat de burger daadwerkelijk van dit recht gebruikmaakt. De Kamer doet er goed aan om nu de knoop eindelijk door te hakken en te kiezen voor het meest redelijke van alle beslissystemen, al was het alleen maar omdat de roep vanuit de maatschappij om invoering van het geen-bezwaarsysteem eerder krachtiger wordt dan verstomt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden