Geen betere promotie dan dreigende taal van baardige moslims

De Duivelsverzen' las ik nooit. Op het moment dat ayatollah Khomeini zijn doodsadvies over Salman Rushdie uitstortte, was ik elf jaar oud. Om me heen werd gefluisterd dat het een slecht geschreven boek was, nog los van de vraag of bepaalde passages blasfemisch waren. Ik weet niet of ik toen al wist wat 'blasfemisch' betekende. Later kwamen de vragen. Van die vragen waar je nooit antwoord op zal krijgen.

De ayatollah richtte zijn fatwa tot Rushdie op 14 februari. Valentijnsdag. Was het een toevallig schot in de roos, deze draconische tegenstelling - een doodvonnis als liefdesbrief? Of was het een laatste, kwaadaardig gebbetje van een man die een paar maanden later zelf zou sterven? Een andere prangende vraag: had ayatollah Khomeini van tevoren gedacht dat zijn fatwa zo'n immense impact zou hebben? Er verschijnen tenslotte duizenden religieuze adviezen per dag. Van grote en kleine religieuze leiders. Wie garandeerde hem dat juist dit advies tot brandende boeken en doden zou leiden?

Toevallig ligt op mijn nachtkastje nu 'Joseph Anton', het verslag dat Rushdie schreef over zijn leven na de fatwa. Een leven als een opgejaagde kip. Van schuiladres naar schuiladres, een uit elkaar gespat gezinsleven. Toch wekt het boek geen grote sympathie op voor de figuur Rushdie. Zijn toon is wat hoogmoedig, de vele uitweidingen vaak irrelevant. Het zijn 633 lange pagina's. Natuurlijk: een blasfemisch of slecht geschreven boek is één ding - tien jaar lang vluchten voor een fatwa gun je niemand. Toch is het soms lastig niet cynisch te worden. Te bedenken of iemand ooit zijn roem wel had bereikt zónder alle heisa eromheen. Vijfentwintig jaar na dato herinnert iedereen zich Rushdie nog vanwege de fatwa.

Vandaag de dag heb je helemaal geen ayatollahs meer nodig voor levensbedreigingen. Op Twitter en internet zijn (doods-)bedreigingen schering en inslag. Zodra iemand iets zegt wat een ander niet aanstaat, zet die ander vol de digitale aanval in. Zelfde mechanisme als de fatwa, moderne vorm. Dan blijken bedreigingen soms een korte weg naar roem. Rushdie werd er een groots schrijver door, Geert Wilders verkreeg zo de magische status van immer bedreigd politicus.

Deze week bleek dat ook een Marokkaanse vrouw die het had gewaagd een wijnbar te openen in Rotterdam, kon rekenen op digitale doodsverwensingen door enkele ongure geloofstypes. Waardoor nu in ieder geval heel Nederland weet dat haar wijnbar bestaat. Dat het bedreigen van een ander idioot is, behoeft voor een zinnig mens geen betoog. Maar als je dan bedreigd wordt, dan rest de geruststellende zekerheid dat je boek, je politieke praat of je wijnbar even goed voor het voetlicht komt te staan. Eigenlijk kun je ter promotie niets beters hebben, dan een paar baardige moslims die dreigende taal uitslaan.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden