Geëmancipeerde oma leeft straks bij Internet

AMSTERDAM - 'De beweging Een Vrolijke Oude Dag is toe aan een gezonde toekomstvisie.' Achter deze uitdrukking gaat een jonge organisatie schuil van zelfstandig levende vrouwen van veertig tot vijfenzestig jaar. Zij zijn ervan overtuigd dat de jas die voor de oudere vrouw van nu is gemaakt de oudere vrouw van straks niet meer past.

Speciaal geldt dat voor de wat beter opgeleide, geëmancipeerde, onafhankelijke generatie vrouwen van na de oorlog. Om te werken aan een gezonde toekomstvisie over vrolijk ouder worden (speciaal voor vrouwen), wordt dit weekeinde een congres gehouden in het Vrouwenhuis in Amsterdam.

Een Vrolijke Oude Dag begon in 1993 met een rondschrijven van de feministe Marjan Sax aan vriendinnen met de vraag of ze zich ook zorgen maakten over hun toekomst als ze oud zouden zijn. Sax, bekend van de oprichting van Mama Cash, het cultuurfonds voor vrouwenactiviteiten, waaraan ze haar erfenis van twee miljoen besteedde, rekende op een theekransje bij haar thuis. Maar de mond op mond reclame werkte zo goed dat veel meer dan de aangeschreven vriendinnen op kwamen draven zodat in het bovenzaaltje van café Eik en Linde in Amsterdam 120 vrouwen werden gepropt.

De meesten voelden verwantschap met het feministisch(-lesbisch) gedachtengoed, zoals het heet. “De denktank Een Vrolijke Oude Dag dankt haar naam daaraan”, zo legt bestuurslid Peti Buchel de grap ervan uit. “'t Heeft een dubbele betekenis. Het Engelse woord gay betekent zowel vrolijk als homo, ook al zijn er hetero-vrouwen bij onze beweging.”

Spijkers met koppen zijn geslagen door de oprichting van de stichting Vrouwen Nu voor Later en omdat geen club zonder clubblad kan is er 'De Leesbril'. “Het blad wil teksten en beeldmateriaal uitlokken, zoals vrolijke fantasieën, angsten, discussies en ander gerebbel over ouder worden.”

Eind 1993 was er een symposium in Amsterdam over seksualiteit, wonen, reizen en pensioenen. Omdat er veel mensen uit het hele land kwamen, wordt er vanwege de uitstraling dit weekend een congres gehouden, dat financieel mogelijk is gemaakt door het fonds Zomerpostzegels, waarvan de opbrengst is bestemd voor ouderen, en Mama Cash. Dit congres moet niet alleen het groeiende netwerk verder stimuleren, maar ook een grotere beweging op gang brengen die ideeën ontwikkelt en uitwisselt. Nog veel meer dan in 1993 komen belangstellenden uit alle hoeken van het land - van Friesland tot de Achterhoek of uit Zeeland en Brabant. De leeftijden variëren van 25 tot in de tachtig. Het gaat immers over de toekomst.

Zaterdag zullen ze het ondermeer hebben over de verkeerde beeldvorming die er dankzij de overheidsnota's Ouderen in Tel en de Voortgangsnota bestaat van de ouder wordende vrouw. Daar kunnen deze vrouwen zich niet in vinden. Volgens een schriftelijke bijdrage van een verontwaardigde Trudy Nederland, werkzaam bij de vakgroep vrouwenstudies Leiden, komt het er in de nota's op neer dat de overheid aan ouderen te veel geld uitgeeft en dat moet veranderen. De oplossing zou liggen bij de mantelzorg en het vrijwilligerswerk: we laten de jongere vrouw voor de hoogbejaarden zorgen.

Vrouwen zouden volgens de nota's een achterstand hebben op sociaal-economisch gebied, in inkomen, opleiding, mobiliteit en woonsituatie. Ook zouden ze niet voldoende deel nemen aan betaalde arbeid en vrijwilligerswerk. Dat zou komen omdat vrouwen hun leven hebben gevuld met het grootbrengen van kinderen en het voeren van een huishouden.

Trudy Nederland levert hier heel wat kritiek op. Alleerst is het onjuist alle vrouwen over éénzelfde stereotiepe heteroseksuele kam te scheren. Verder worden vrouwen vergeleken met mannen. Wat over het algemeen als maatschappelijke participatie wordt gezien is wat mannen aan activiteiten ondernemen. Het gevolg is dat op het netvlies het beeld van de eenzame oudere vrouw achter de geraniums verschijnt, die gestimuleerd moet worden aan het maatschappelijk verkeer deel te nemen.

Zelf deed Trudy Nederland een onderzoek in Zoetermeer, waaruit bleek dat 50-plus vrouwen wel degelijk in het leven staan. Ze vullen hun tijd alleen in op een geheel eigen wijze. Dat hun activiteiten onzichtbaar zouden zijn komt doordat ze niet worden opgemerkt door onderzoekers, beleidsmakers en politici. Het is onmogelijk om ouder wordende vrouwen als één groep te beschouwen. Ze vullen hun leven op verschillende manieren in, op grond van hun levensgeschiedenis, leefwijze en toekomstverwachting.

De overeenkomst tussen de oma uit een familie met opa, kinderen en kleinkinderen en de zelfstandig levende vrouwen waarover het bij Vrouwen Nu voor Later gaat is ver te zoeken. Daar wil het congres aandacht aan besteden.

Ook zal het op het congres gaan over het pensioen. Peti Buchel: “We kwamen tot de ontdekking dat deze zelfstandige vrouwen veel vaker dan mannen pensioenbreuk hebben gepleegd. Mannen denken eerder aan hun toekomst en hun gezin. Vrouwen veranderden nogal eens van baan omdat ze het ergens anders leuker vonden. Omdat je alleen bent ben je vrijer en onbezorgder. Carrière vrouwen met een schitterende loopbaan kunnen zo na hun pensioen wegzakken tot bijna het aow-niveau.”

Wat moet er gebeuren als er na het pensioen een gat valt, vragen de vrouwen zich af. Wat willen ze veranderen in de bestaande voorzieningen, die stiekem worden afgebroken, zoals de aow en de sluiting van verzorgingshuizen? “Op de thuiszorg wordt bezuinigd, terwijl bejaarden meer thuis moeten blijven. Als mensen geen gezin meer hebben hoe moet dat dan?”, vraagt Eelkje Verelst. “Vaak bestaat het gezin niet meer door de echtscheidingen. Er blijft een moeder of een vader over met een aantal kinderen. Toch zijn de voorzieningen nog altijd voor het gezin gemaakt.”

Aan tobberigheid over een vergrijsde samenleving rond 2 000, die zo'n beroep doet op de gezondheidszorg, die daardoor onbetaalbaar wordt doet Peti Buchel, die illustrator is, niet mee. “Misschien worden we ziek, maar we zijn mensen die jong geleerd hebben op eigen benen te staan. De vrouwen van straks hebben goed onderwijs en een goed opleiding gehad.” Ze gelooft heilig in de nieuwe ontwikkelingen zoals het digitale netwerk om met elkaar in contact te komen via de computer. Zonder je huis uit te hoeven kun je deelnemen aan het verkeer op de digitale snelweg. Dat kan dag en nacht en vanuit je rolstoel of in bed. Als dat niet aansluit bij een Vrolijke Oude Dag dan weet ze het niet meer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden